ویکی سازی |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
تسبیح از تراشیدن و شکلدادن مواد گوناگونی درست شده که از دیرباز برای اهداف مختلفی مانند شمارش اعداد، اوراد، اذکار و ایام مذهبی استفاده میشده است. پس از آن و با ورود ذکر تسبیحات در فرهنگ مسلمانان، تسبیح، جنبهٔ تقدس به خود گرفته است. امروزه، تسبیح، کاربردهای نمایشی و تزیینی هم دارد. | تسبیح از تراشیدن و شکلدادن مواد گوناگونی درست شده که از دیرباز برای اهداف مختلفی مانند شمارش اعداد، اوراد، اذکار و ایام مذهبی استفاده میشده است. پس از آن و با ورود ذکر تسبیحات در فرهنگ مسلمانان، تسبیح، جنبهٔ تقدس به خود گرفته است. امروزه، تسبیح، کاربردهای نمایشی و تزیینی هم دارد. | ||
== | == معرفی == | ||
تسبیح از | واژهٔ تسبیح در لغت از ریشهٔ سبح به معنای شنا یا حرکت سریع گرفته شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224224/تسبیح مطیع، «تسبیح»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در اصطلاح دینی، تسبیح به معنای تنزیه خداوند و نسبت دادن پاکی و دوری او از هرگونه نقص و عیب است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/تسبیح موسوی، «تسبیح»، دانشنامه اسلامی.]</ref> در فرهنگ قرآنی نیز تسبیح به معنای یاد کردن خداوند با وصف پاکی به کار رفته است.<ref>بیهقی، تاج المصادر، ج2، ۱۳۷۵ش، ص550.</ref> افزونبر این، در کاربرد مصطلح و رایج میان مسلمانان، تسبیح به رشتهای از مهرهها گفته میشود که به وسیلهٔ نخ یا رشتهای به هم متصل شدهاند و برای به یاد داشتن شمارش اذکار مورد استفاده قرار میگیرد. این ابزار در منابع با عنوان سُبحه نیز شناخته میشود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/تسبیح دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تسبیح، سایت واژهیاب؛] قزوینی، «تسبیح به معنی سبحه صحیح و فصیح است»، ۱۳۲۴ش، ص۶–۱۴.</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:تسبیح۱.jpg|جایگزین=تسبیح شاه مقصود ۱۰۱ دانه|بندانگشتی|تسبیح شاه مقصود ۱۰۱ دانه]] | [[پرونده:تسبیح۱.jpg|جایگزین=تسبیح شاه مقصود ۱۰۱ دانه|بندانگشتی|تسبیح شاه مقصود ۱۰۱ دانه]] | ||
در سنت مسیحی، استفاده از | === کاربرد در تمدنهای کهن === | ||
استفاده از تسبیح یا مهرههای شمارشگر، پیشینهای دیرین در تاریخ بشر دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص 29-30.'']</ref> هدف اولیهٔ استفاده از تسبیح در تمدنهای کهن، ثبت اعداد و روزها بوده است. برای نمونه، در چین باستان، مردم رشتههایی از نخ را با گرههای مختلف به کار میبردند. زنان در آفریقای مرکزی، روزها و ماههای بارداری خود را با گره زدن به رشتهای نخ محاسبه میکردند. در تمدنهای کهن یونان، روم، مصر و هند نیز از تسبیح برای شمارش رسیدن به مرحلهٔ خاصی از تشرف، ابزاری برای طلسم و تعویذ، تفأل، تزئین و پاسداشت روزهای جشن و آیینها استفاده میکردند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3530 عروجنیا، «تسبیح (2)»، دانشنامه جهان اسلام، ج 1، ص 3530.]</ref> | |||
=== در سنت مسیحی === | |||
در سنت مسیحی، استفاده از تسبیح برای تکرار اذکار، بهویژه میان مسیحیان نستوریِ شرق و برخی گروههای کاتولیک رواج یافت. در مقابل، بسیاری از فرقههای پروتستان با استناد به رویکردهای کلامی خود، استفاده از تسبیح را نپذیرفته و آن را نوعی بدعت یا عملی فاقد پشتوانهٔ دینی دانستهاند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص 29-30.'']</ref> | |||
=== ورود به جهان اسلام === | |||
برخی معتقدند تسبیح از مسیحیت به جهان اسلام وارد شده و نخستینبار مسیحیان تسبیحهای طویلی را که از انتهای آن صلیب آویزان میکردند، به گردن میآویختند. برخی مستشرقان نیز ورود تسبیح به جهان اسلام را متأثر از فرهنگ هندو و بودایی میدانند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3530 عروجنیا، «تسبیح (2)»، دانشنامه جهان اسلام، ج 1، ص 3530.]</ref> بااینحال، این ابزار بهمرور زمان جایگاه خود را در مناسک عبادی مسلمانان تثبیت کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص 29-30.'']</ref> | |||
=== اختلاف نظر میان فرقههای اسلامی === | |||
میان فرقههای مسلمان، پیروان محمد بن عبدالوهاب (سلفیان) شمارش ذکر با تسبیح را بدعت دانسته و بهجای آن از انگشتان دست استفاده میکنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3530 عروجنیا، «تسبیح (2)»، دانشنامه جهان اسلام، ج 1، ص 3530.]</ref> در منابع حدیثی شیعه، روایاتی دربارهٔ منشأ پیدایش تسبیح و انتساب آن به سیرهٔ حضرت فاطمه زهرا یا استفاده از تربت حضرت حمزه وجود دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248202/داستان-پیدایش-تسبیح-و-اقسام-ان علایی، «''داستان'' ''پیدایش'' ''تسبیح'' ''و'' ''اقسام'' ''آن»، 1343ش، ص 29-30؛''] [https://lib.eshia.ir/23019/1/3530 عروجنیا، «تسبیح (2)»، دانشنامه جهان اسلام، ج 1، ص 3530.]</ref> | |||
== انواع تسبیح == | == انواع تسبیح == | ||
[[پرونده:تسبیح.jpg|جایگزین=تسبیح تربت امام حسین|بندانگشتی|تسبیح تربت امام حسین]] | [[پرونده:تسبیح.jpg|جایگزین=تسبیح تربت امام حسین|بندانگشتی|تسبیح تربت امام حسین]] | ||
در کشورهای اسلامی، تسبیحها گاهی بسیار گرانبها ساخته شده<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج5، ۱۳۷۸ش، ص190.</ref> و با سنگهای جواهر، مزین میشوند. تسبیح نقره شیرازی ازجمله تسبیحهای معروف ایرانی بود که بزرگان و بازرگانان در دست میگرفتند.<ref>ثابت، «واژگان و اصطلاحات نقرهکاران شیرازی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۹.</ref> همچنین نوعی تسبیح به نام خرمهره وجود داشت که بیشتر توسط لوطیها و داشمشتیها استفاده میشد و دارای ۳۳ دانه از جنس چوب، یشم، عقیق و مانند آن بود.<ref>شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ج5، ۱۳۷۸ش، ص190.</ref> | |||
تسبیحها از نظر تعداد دانهها به انواع گوناگونی تقسیم میشوند: | |||
* '''چهاریکه''': تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانهای که کاربرد آن بیشتر جنبهٔ تفننی داشته و جنس دانههای آن از کائوچو یا چوب است. | |||
* '''تسبیح ۳۴ دانه''': گروهی از پژوهشگران این تسبیح را تسبیح اصلی میدانند، زیرا معتقدند که پیامبر اسلام به دخترش، حضرت فاطمه زهرا، سفارش کرد تا پساز هر نماز، ۳۴بار «الله اکبر»، ۳۳بار «الحمدلله» و ۳۳بار «سبحانالله» بگوید. جنس دانههای این تسبیح معمولاً از خاک است. | |||
* '''تسبیح ۱۰۰ دانه''': این نوع، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح ۱۰۰ دانه، به جز شیخکهای آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که توسط شیخکها به سه دستهٔ ۳۳تایی تقسیم میشوند. | |||
=== تسبیحهای معروف و خا === | |||
تسبیحها، از نظر تعداد دانههای آن، به انواع مختلفی تقسیم میشوند. برای مثال، تسبیح «چهاریکه»، تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانهای است که در دست گرفتن آن، بیشتر جنبه تفننی داشته و جنس دانههای آن نیز از کائوچو یا چوب است. نوع دیگر تسبیح، تسبیح ۳۴ دانهای است. گروهی از پژوهشگران، این تسبیح را تسبیح اصلی میدانند، زیرا معتقدند که [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] به دخترش، [[حضرت فاطمه|فاطمه زهرا]]، سفارش کرد تا بعد از هر نماز، ۳۴ مرتبه «الله اکبر»، ۳۳ مرتبه «الحمدلله» و ۳۳ مرتبه «سبحانالله» بگوید. جنس دانههای این تسبیح، معمولاً از خاک است. تسبیح ۱۰۰ دانه، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح، بهجز شیخکهای آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که این دانهها، توسط شیخکها به سه دسته ۳۳تایی تقسیم میشوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | تسبیحها، از نظر تعداد دانههای آن، به انواع مختلفی تقسیم میشوند. برای مثال، تسبیح «چهاریکه»، تسبیحی ۲۴ یا ۲۵ دانهای است که در دست گرفتن آن، بیشتر جنبه تفننی داشته و جنس دانههای آن نیز از کائوچو یا چوب است. نوع دیگر تسبیح، تسبیح ۳۴ دانهای است. گروهی از پژوهشگران، این تسبیح را تسبیح اصلی میدانند، زیرا معتقدند که [[حضرت محمد|پیامبر خدا]] به دخترش، [[حضرت فاطمه|فاطمه زهرا]]، سفارش کرد تا بعد از هر نماز، ۳۴ مرتبه «الله اکبر»، ۳۳ مرتبه «الحمدلله» و ۳۳ مرتبه «سبحانالله» بگوید. جنس دانههای این تسبیح، معمولاً از خاک است. تسبیح ۱۰۰ دانه، تسبیح رایج میان مردم است. هر تسبیح، بهجز شیخکهای آن، باید ۹۹ دانه داشته باشد که این دانهها، توسط شیخکها به سه دسته ۳۳تایی تقسیم میشوند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239649/تسبیح احمدی، «تسبیح»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
