درویشدوزی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
== ویژگی == | == ویژگی == | ||
از مهمترین ویژگیهای درویشدوزی میتوان به نظم هندسی و تعادل در اشکال آن اشاره کرد؛ رنگ سیاه در این هنر بهصورت خطوط منظم هندسی، یکدرمیان در زمینۀ سفید بهکار میرود.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزندوزی ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویشدوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=31}}</ref> از دیگر ویژگیهای این رودوزی، استفاده از مواد و ابزار بسیار ساده و در دسترس، با دوخت سادۀ شِلال است که میتوان طرحهای مختلفی را با رنگهای متنوع روی پارچه ایجاد کرد.<ref>{{پک|محمدی و صائبنیا|1401|ک=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|ف=مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی|ص=2}}</ref> | از مهمترین ویژگیهای درویشدوزی میتوان به نظم هندسی و تعادل در اشکال آن اشاره کرد؛ رنگ سیاه در این هنر بهصورت خطوط منظم هندسی، یکدرمیان در زمینۀ سفید بهکار میرود.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزندوزی ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویشدوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=31}}</ref> از دیگر ویژگیهای این رودوزی، استفاده از مواد و ابزار بسیار ساده و در دسترس، با دوخت سادۀ شِلال است که میتوان طرحهای مختلفی را با رنگهای متنوع روی پارچه ایجاد کرد.<ref>{{پک|محمدی و صائبنیا|1401|ک=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|ف=مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی|ص=2}}</ref> | ||
== کاربرد == | |||
درویشدوزی در گذشته روی کلاههای نمدی دراویش، خرقه، پوستین، سفرههای دراویش، کمربندهای پشمی، چادرشب، پرده، رویۀ کرسی و بقچه دوخته میشد. امروزه نیز هنر درویشدوزی برای تزیین لباس در قسمت جلوسینه، یقه و سرآستین، رومیزی، سجاده، جانماز، جلد قرآن، کوسن، کیسههای تزیینی و تزیین صندوقچه بهکار میرود.<ref>{{پک|محمدی و صائبنیا|1401|ک=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|ف=مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی|ص=2-5}}</ref> | |||
== روش دوخت == | == روش دوخت == | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۹: | ||
== نقوش و طرحهای درویشدوزی == | == نقوش و طرحهای درویشدوزی == | ||
در درویشدوزی اشکال بهصورت خطوط عمود بر هم دوخته میشوند. این اشکال بر مبنای عدد چهار مانند چهارضلعیها و عدد سه مانند مثلث هستند.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=32}}</ref> چهارضلعیها بیشترین کاربرد را در درویشدوزی دارند که به تنهایی در کنار هم فضاهای خالی را پر میکنند. از تکثیر پنج مربع بهصورت پلکانی، چلیپا و از تکثیر سیزده مربع آن، چهار چلیپای در هم فرو رفته بهوجود میآید.<ref>{{پک|نجیب اوغلو|1389|ک=هندسه و تزیین در معماری اسلامی|ص=108}}</ref> نقش «لا» از نقوش درویشدوزی است که از تکثیر مربع بهصورت پلکانی بهوجود میآید.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=32}}</ref> انواع مثلثها نیز با کوکهای رنگی دوخته میشوند که از کنار هم قرار گرفتن آنها، اشکال دیگری بهوجود میآید.<ref>{{پک|بلخاری قهی|1390|ک=مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (وحدت وجود وحدت شهود)|ص=244-245}}</ref> از مهمترین طرحهای این اشکال میتوان به نیمگل، گل خورشیدی هشتپر، گل خورشیدی دوازدهپر، گل خورشیدی دوبل، گل خورشیدی کثیرالاضلاع، نقش کلهاسبی، نقش گلهای چهارپر متناوب و دیگر نقوش اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|ایران 2|ک=وبسایت ایران|ف=درویشدوزی یا تفرشیدوزی}}</ref> | در درویشدوزی اشکال بهصورت خطوط عمود بر هم دوخته میشوند. این اشکال بر مبنای عدد چهار مانند چهارضلعیها و عدد سه مانند مثلث هستند.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=32}}</ref> چهارضلعیها بیشترین کاربرد را در درویشدوزی دارند که به تنهایی در کنار هم فضاهای خالی را پر میکنند. از تکثیر پنج مربع بهصورت پلکانی، چلیپا و از تکثیر سیزده مربع آن، چهار چلیپای در هم فرو رفته بهوجود میآید.<ref>{{پک|نجیب اوغلو|1389|ک=هندسه و تزیین در معماری اسلامی|ص=108}}</ref> نقش «لا» از نقوش درویشدوزی است که از تکثیر مربع بهصورت پلکانی بهوجود میآید.<ref>{{پک|باستانی و طوسی|1397|ک=فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر|ف=بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران|ص=32}}</ref><ref group="دیدگاه">نقش لا معنای خاصی دارد؟</ref> انواع مثلثها نیز با کوکهای رنگی دوخته میشوند که از کنار هم قرار گرفتن آنها، اشکال دیگری بهوجود میآید.<ref>{{پک|بلخاری قهی|1390|ک=مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (وحدت وجود وحدت شهود)|ص=244-245}}</ref> از مهمترین طرحهای این اشکال میتوان به نیمگل، گل خورشیدی هشتپر، گل خورشیدی دوازدهپر، گل خورشیدی دوبل، گل خورشیدی کثیرالاضلاع، نقش کلهاسبی، نقش گلهای چهارپر متناوب و دیگر نقوش اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|ایران 2|ک=وبسایت ایران|ف=درویشدوزی یا تفرشیدوزی}}</ref><ref group="دیدگاه">مقالات علمی خوبی درباره نمادهای این نقوش در درویشی دوزی وجود دارد. اجمالا دیدم که برخی اشاره کرده بودند که این هنر با عقاید صوفیه ارتباطاتی داشته است. لطفا بررسی کنید. مثلا این منبع: | ||
https://niamag.birjand.ac.ir/article_1753_65e86a25cb130263d3d17f411af348f7.pdf</ref> | |||
== ابزارهای لازم برای درویش دوزی == | == ابزارهای لازم برای درویش دوزی == | ||
از ابزارهای لازم جهت درویشدوزی میتوان به نخهای عمامه و ابریشمی، کاغذ شطرنجی (برای قرار دادن آن روی پارچه و دوخت طرح مورد نظر) و سوزن بیتوین اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|ایران1|ک=وبسایت ایران|ف=درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)}}</ref> پارچۀ مورد نیاز برای انجام درویشدوزی، پارچۀ فاستونی، کنفی یا پارچههای درشتبافتی است که بافتی ساده و تاروپودی قابل شمارش دارند. از گونی اغلب برای این دوخت نیز استفاده میشود.<ref>{{پک|محمدی و صائبنیا|1401|ک=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|ف=مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی|ص=3}}</ref> | از ابزارهای لازم جهت درویشدوزی میتوان به نخهای عمامه و ابریشمی، کاغذ شطرنجی (برای قرار دادن آن روی پارچه و دوخت طرح مورد نظر) و سوزن بیتوین اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|ایران1|ک=وبسایت ایران|ف=درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)}}</ref> پارچۀ مورد نیاز برای انجام درویشدوزی، پارچۀ فاستونی، کنفی یا پارچههای درشتبافتی است که بافتی ساده و تاروپودی قابل شمارش دارند. از گونی اغلب برای این دوخت نیز استفاده میشود.<ref>{{پک|محمدی و صائبنیا|1401|ک=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|ف=مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی|ص=3}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۸: | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=محمدی|نام۱=رباب|تاریخ=1401|عنوان=مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی|پیوند=https://civilica.com/doc/1600591/|ژورنال=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|صفحات=1-8|نام۲=سمیه|نام خانوادگی۲=صائبنیا}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=محمدی|نام۱=رباب|تاریخ=1401|عنوان=مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی|پیوند=https://civilica.com/doc/1600591/|ژورنال=همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران|صفحات=1-8|نام۲=سمیه|نام خانوادگی۲=صائبنیا}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نجیب اوغلو|نام=گلرو|عنوان=هندسه و تزیین در معماری اسلامی|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=روزنه|مترجم=مهرداد قیومی بیدهندی|شابک=978-9643340261}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نجیب اوغلو|نام=گلرو|عنوان=هندسه و تزیین در معماری اسلامی|سال=1389|مکان=تهران|ناشر=روزنه|مترجم=مهرداد قیومی بیدهندی|شابک=978-9643340261}} | ||
<references /> | |||
نسخهٔ ۱۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۰۶
درویشدوزی (تفرشدوزی)؛ از رودوزیهای سنتی شهر تفرش با دوخت نقوش هندسی.
درویشدوزی از رودوزیهای ویژۀ شهرستان تفرش است که قدمتی صدساله دارد و در اوایل دورۀ پهلوی به اوج شکوفایی خود رسید. درویشدوزی هنری ساده و در دسترس است که با کوک زدن میتوان طرحهی مختلفی را در رنگهای متنوع ایجاد کرد. از درویشدوزی برای تزیین انواع لباس، کوسن، پرده، چادرشب، جانماز و... استفاده میشود.
تعریف
درویشدوزی یا تفرشیدوزی یکی از رودوزیهای سنتی و ایرانی است که در شهر تفرش استان مرکزی رواج دارد.[۱] این هنر با دوخت نقوش هندسی مربعشکل و پلکانی و پر کردن داخل آن شکل میگیرد.[۲] دوخت آن با درج حاشیههای پهن روی پارچه انجام میشود. این هنر به چشمهدوزی شباهت بسیاری دارد و تنها تفاوت آن این است که درویشدوزی با نخکشی کمتری انجام میشود.[۳]
تاریخچه
درویشدوزی در ایران در اواخر دورۀ قاجار در شهر تفرش رایج شد و قدمتی صدساله دارد. این هنر در اوایل سلسلۀ پهلوی در تفرش که محل اقامت ظهیرالدوله، داماد ناصرالدینشاه بود، به اوج رونق خود رسید؛ چرا که او یکی از دراویش معروف آن زمان بود. ظهیرالدوله با تأسیس انجمن، صنایع دستی مختلف را به زنان و مردان بهویژه افراد نیازمند آموزش میداد. این هنر میان دراویش مرسوم بود و از طریق انجمن میان سایر مردم نیز گسترش یافت. ظهیرالدوله نیز که در اواخر عمر خود فقیر شده بود، با دوختن سفارشهای دیگران و درآمد آن، زندگی خود را میگذراند. نمونههایی از درویشدوزی در موزۀ تفرش موجود است که اکثر آنها با رنگهای قرمز، سبز، قهوهای و مشکی دوخته شدهاند.[۴][دیدگاه ۱]
ویژگی
از مهمترین ویژگیهای درویشدوزی میتوان به نظم هندسی و تعادل در اشکال آن اشاره کرد؛ رنگ سیاه در این هنر بهصورت خطوط منظم هندسی، یکدرمیان در زمینۀ سفید بهکار میرود.[۵] از دیگر ویژگیهای این رودوزی، استفاده از مواد و ابزار بسیار ساده و در دسترس، با دوخت سادۀ شِلال است که میتوان طرحهای مختلفی را با رنگهای متنوع روی پارچه ایجاد کرد.[۶]
کاربرد
درویشدوزی در گذشته روی کلاههای نمدی دراویش، خرقه، پوستین، سفرههای دراویش، کمربندهای پشمی، چادرشب، پرده، رویۀ کرسی و بقچه دوخته میشد. امروزه نیز هنر درویشدوزی برای تزیین لباس در قسمت جلوسینه، یقه و سرآستین، رومیزی، سجاده، جانماز، جلد قرآن، کوسن، کیسههای تزیینی و تزیین صندوقچه بهکار میرود.[۷]
روش دوخت
درویشدوزی به دو روش انجام میشود؛ در روش اول، پس از انتقال طرح روی کاغذ شطرنجی، هنرمند از اطراف طرح شروع به کوک گرفتن میکند و پس از اتمام کار، کاغذ را نمدار کرده و آن را از پارچه جدا میکند. در دوخت این روش فقط از تکنیک شِلال (کوکهای خرد و ریزی که بهشکل بخیه است؛ بهطوریکه پشت و روی پارچه یکسان باشد) استفاده میشود.[۸] روش دوم به صورت تارکشی انجام میشود و نیازی به کشیدن طرح روی کاغذ نیست؛ بلکه طرحها کاملاً ذهنی است و از طریق کشیدن تاروپود پارچه، مربعهایی بهضلع یک سانتیمتر روی آن مشخص میکنند و سپس مرکز آن را با نخ ابریشمی به رنگ پارچه پر میکنند.[۹]
نقوش و طرحهای درویشدوزی
در درویشدوزی اشکال بهصورت خطوط عمود بر هم دوخته میشوند. این اشکال بر مبنای عدد چهار مانند چهارضلعیها و عدد سه مانند مثلث هستند.[۱۰] چهارضلعیها بیشترین کاربرد را در درویشدوزی دارند که به تنهایی در کنار هم فضاهای خالی را پر میکنند. از تکثیر پنج مربع بهصورت پلکانی، چلیپا و از تکثیر سیزده مربع آن، چهار چلیپای در هم فرو رفته بهوجود میآید.[۱۱] نقش «لا» از نقوش درویشدوزی است که از تکثیر مربع بهصورت پلکانی بهوجود میآید.[۱۲][دیدگاه ۲] انواع مثلثها نیز با کوکهای رنگی دوخته میشوند که از کنار هم قرار گرفتن آنها، اشکال دیگری بهوجود میآید.[۱۳] از مهمترین طرحهای این اشکال میتوان به نیمگل، گل خورشیدی هشتپر، گل خورشیدی دوازدهپر، گل خورشیدی دوبل، گل خورشیدی کثیرالاضلاع، نقش کلهاسبی، نقش گلهای چهارپر متناوب و دیگر نقوش اشاره کرد.[۱۴][دیدگاه ۳]
ابزارهای لازم برای درویش دوزی
از ابزارهای لازم جهت درویشدوزی میتوان به نخهای عمامه و ابریشمی، کاغذ شطرنجی (برای قرار دادن آن روی پارچه و دوخت طرح مورد نظر) و سوزن بیتوین اشاره کرد.[۱۵] پارچۀ مورد نیاز برای انجام درویشدوزی، پارچۀ فاستونی، کنفی یا پارچههای درشتبافتی است که بافتی ساده و تاروپودی قابل شمارش دارند. از گونی اغلب برای این دوخت نیز استفاده میشود.[۱۶]
منابع
- باستانی، انسیه؛ طوسی، معصومه (۱۳۹۷). «بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران». فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر (پانزدهم): ۲۵–۳۸.
- بلخاری قهی، حسن (۱۳۹۰). مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (وحدت وجود وحدت شهود). تهران: سوره مهر. شابک ۹۷۸-۰۳۴۵۰۶۷۶۰۹.
- «درویشدوزی هنری که رو به فراموشی میرود». وبسایت میراث آریا. ۱۴ مرداد ۱۳۸۶. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
- «درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)». وبسایت ایران. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
- «درویشدوزی یا تفرشدوزی». وبسایت بیتوته. دریافتشده در ۶ تیر ۱۴۰۵.
- محمدی، رباب؛ صائبنیا، سمیه (۱۴۰۱). «مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی». همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران: ۱–۸.
- نجیب اوغلو، گلرو (۱۳۸۹). هندسه و تزیین در معماری اسلامی. ترجمهٔ مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: روزنه. شابک ۹۷۸-۹۶۴۳۳۴۰۲۶۱.
- ↑ «درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)»، وبسایت ایران.
- ↑ محمدی و صائبنیا، «مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی»، همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، ۲.
- ↑ «درویشدوزی یا تفرشدوزی»، وبسایت بیتوته.
- ↑ محمدی و صائبنیا، «مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی»، همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، ۵.
- ↑ باستانی و طوسی، «بررسی تطبیقی سوزندوزی ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویشدوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران»، فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر، ۳۱.
- ↑ محمدی و صائبنیا، «مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی»، همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، ۲.
- ↑ محمدی و صائبنیا، «مروری بر نقوش و دوخت درویشدوزی»، همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، ۲-۵.
- ↑ «درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)»، وبسایت ایران.
- ↑ «درویشدوزی هنری که رو به فراموشی میرود»، وبسایت میراث آریا.
- ↑ باستانی و طوسی، «بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران»، فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر، ۳۲.
- ↑ نجیب اوغلو، هندسه و تزیین در معماری اسلامی، ۱۰۸.
- ↑ باستانی و طوسی، «بررسی تطبیقی سوزن دوزیِ ساشیکو در لباس سنتی ژاپن (کیمونو) و درویش دوزی در لباس اهل تصوف (خرقه) در ایران»، فصلنامۀ علمی پژوهشی مطالعات تطبیقی هنر، ۳۲.
- ↑ بلخاری قهی، مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (وحدت وجود وحدت شهود)، ۲۴۴-۲۴۵.
- ↑ «درویشدوزی یا تفرشیدوزی»، وبسایت ایران.
- ↑ «درویشدوزی یا تفرشیدوزی (مرکزی)»، وبسایت ایران.
- ↑ محمدی و صائبنیا، «مروری بر نقوش و دوخت درویش دوزی»، همایش علمی پژوهشی توسعه و ترویج فرهنگ و هنر ایران، ۳.
خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «دیدگاه» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="دیدگاه"/> یافت نشد.