| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
دانشکدۀ شرعیاتِ [[تحصیلات عالی افغانستان|دانشگاه کابل]] یکی از آموزشگاههای علوم دینی در افغانستان است. این دانشکده در ۱۳۳۰ش بهعنوان اولین مرکز تعلیمات علوم شرعی و قانونی و پنجمین دانشکده در دانشگاه کابل ایجاد شد. هـدف از تأسیس این دانشکده فراهمآوری زمینههای تحصیل و تحقیق در عرصۀ علوم شرعی و قانونی و [[تربیت|تربیت]] کادر برای ادارات قضایی از قبیل قاضی، څارنوالی (دادگستری)، وکالت دعاوی و کادرهای علوم شرعی برای دانشگاهها، مدارس دینی و مکاتب بوده است. دانشکدۀ شرعیات دارای پنج دپارتمان (گروه علمی) شامل [[تفسیر قرآن|تفسیر]] و [[علوم قرآن]]؛ فقه و اصول فقه؛ تعلیمات اسلامی؛ عقیده و فلسفه و ثقافت ([[فرهنگ]]) اسلامی، است.<ref>[https://ku.edu.af/dr «وضعیت فعلی پوهنځی»، وبسایت دانشگاه کابل؛ «تعداد محصلين» وبسایت دانشگاه کابل؛ «درباره پوهنځی»، وبسایت دانشگاه کابل.]</ref> اغلب دانشگاههای ولایتی و دانشگاههای خصوصی نیز دارای دانشکدۀ شرعیات هستند.<ref>«دانشکده شرعیات و علوم اسلامی»، وبسایت دانشگاه جامی؛ «دانشکده شرعیات»، وبسایت موسسۀ تحصیلات عالی اشراق؛ «شرعیات و علوم اسلامی»، وبسایت دانشگاه هرات؛ «دانشکدۀ شرعیات»، وبسایت دانشگاه بلخ.</ref> | دانشکدۀ شرعیاتِ [[تحصیلات عالی افغانستان|دانشگاه کابل]] یکی از آموزشگاههای علوم دینی در افغانستان است. این دانشکده در ۱۳۳۰ش بهعنوان اولین مرکز تعلیمات علوم شرعی و قانونی و پنجمین دانشکده در دانشگاه کابل ایجاد شد. هـدف از تأسیس این دانشکده فراهمآوری زمینههای تحصیل و تحقیق در عرصۀ علوم شرعی و قانونی و [[تربیت|تربیت]] کادر برای ادارات قضایی از قبیل قاضی، څارنوالی (دادگستری)، وکالت دعاوی و کادرهای علوم شرعی برای دانشگاهها، مدارس دینی و مکاتب بوده است. دانشکدۀ شرعیات دارای پنج دپارتمان (گروه علمی) شامل [[تفسیر قرآن|تفسیر]] و [[علوم قرآن]]؛ فقه و اصول فقه؛ تعلیمات اسلامی؛ عقیده و فلسفه و ثقافت ([[فرهنگ]]) اسلامی، است.<ref>[https://ku.edu.af/dr «وضعیت فعلی پوهنځی»، وبسایت دانشگاه کابل؛ «تعداد محصلين» وبسایت دانشگاه کابل؛ «درباره پوهنځی»، وبسایت دانشگاه کابل.]</ref> اغلب دانشگاههای ولایتی و دانشگاههای خصوصی نیز دارای دانشکدۀ شرعیات هستند.<ref>«دانشکده شرعیات و علوم اسلامی»، وبسایت دانشگاه جامی؛ «دانشکده شرعیات»، وبسایت موسسۀ تحصیلات عالی اشراق؛ «شرعیات و علوم اسلامی»، وبسایت دانشگاه هرات؛ «دانشکدۀ شرعیات»، وبسایت دانشگاه بلخ.</ref> | ||
== | ==مراکز خارج از کشور== | ||
در کنار نظام آموزشی داخلی، برخی از شهروندان افغانستانی برای تحصیل علوم دینی به مراکز آموزش دینی خارج از کشور مراجعه میکنند. این مراکز آموزشی کشورهای اسلامی با ارائه برنامههای تحصیلی متنوع، فرصتهایی برای دانشجویان افغانستانی ایجاد میکنند:<ref>شیرازی، «ساختار دیوبندیه در شبهقارۀ هند»، مجلۀ مطالعات راهبردی جهان اسلام، ص169.</ref> | در کنار نظام آموزشی داخلی، برخی از شهروندان افغانستانی برای تحصیل علوم دینی به مراکز آموزش دینی خارج از کشور مراجعه میکنند. این مراکز آموزشی کشورهای اسلامی با ارائه برنامههای تحصیلی متنوع، فرصتهایی برای دانشجویان افغانستانی ایجاد میکنند:<ref>شیرازی، «ساختار دیوبندیه در شبهقارۀ هند»، مجلۀ مطالعات راهبردی جهان اسلام، ص169.</ref> | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
==رابطه زبان فارسی و آموزش دینی در افغانستان== | ==رابطه زبان فارسی و آموزش دینی در افغانستان== | ||
رابطۀ [[زبان فارسی]] و آموزش دینی در افغانستان تا اوایل قرن بیستم رابطۀ دوسویه در تقویت همدیگر بوده است. از طرفی مدارس دینی با تدریس متون کلاسیک فارسی مانند [[بوستان (کتاب)|بوستان]] و [[گلستان (کتاب)|گلستان]] سعدی، [[دیوان حافظ]]، مناجاتنامۀ [[پیر هرات|خواجه عبدالله انصاری]] و آثار [[سنایی|سنایی غزنوی]]، به حفظ و اشاعۀ [[زبان فارسی]] بهعنوان زبان فرهنگ، عرفان و اندیشۀ اسلامی کمک شایانی کرد.<ref>[https://amu.tv/fa/144830/ «طالبان و بحران فقر فرهنگی»، وبسایت آمو تی وی.]</ref> در گذشته، این متون بخشی جداییناپذیر از برنامههای درسی مدارس دینی بودند و طلاب | رابطۀ [[زبان فارسی]] و آموزش دینی در افغانستان تا اوایل قرن بیستم رابطۀ دوسویه در تقویت همدیگر بوده است. از طرفی مدارس دینی با تدریس متون کلاسیک فارسی مانند [[بوستان (کتاب)|بوستان]] و [[گلستان (کتاب)|گلستان]] سعدی، [[دیوان حافظ]]، مناجاتنامۀ [[پیر هرات|خواجه عبدالله انصاری]] و آثار [[سنایی|سنایی غزنوی]]، به حفظ و اشاعۀ [[زبان فارسی]] بهعنوان زبان فرهنگ، عرفان و اندیشۀ اسلامی کمک شایانی کرد.<ref>[https://amu.tv/fa/144830/ «طالبان و بحران فقر فرهنگی»، وبسایت آمو تی وی.]</ref> در گذشته، این متون بخشی جداییناپذیر از برنامههای درسی مدارس دینی بودند و طلاب مدارس دینی از طریق آنها هم با معارف اسلامی آشنا میشدند و هم با ظرافتهای ادبی و فلسفی زبان فارسی. برای مثال [[سعدی شیرازی]] در میان عموم مردم [[افغانستان]] یکی از محبوبترین شاعران است و کتابهای گلستان و بوستان او، بخش عمدهای از منابع آموزشی در مدارس دینی بهویژه مکتبخانههای قدیمی در این کشور بوده است.<ref>[https://www.lisna.ir/public-library/item/2646-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87%D8%8C-%D8%B3%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نخستین شاعر ایرانی که شعرش در اروپا ترجمه شده، سعدی است»، وبسایت لیزنا.]</ref> | ||
این | این امر عامل ماندگاری زبان فارسی بهعنوان پلی میان سنتهای عرفانی و الهیات اسلامی در افغانستان معرفی شده است. از طرف دیگر در دوران حاکمیت استعمار انگلیس بر شبهقارۀ هند و راهپیداکردن طلاب اهلسنت به مدارس هندی، پاکستانی و کشورهای عربی و درپی سیاست فارسی ستیزی برخی حاکمان افغانستان، نقش زبان فارسی در مدارس دینی اهلسنت کمرنگ شد.<ref>رضایتی کیشهخاله و بسمالله، «فارسیستیزی در یک سدۀ اخیر در افغانستان»، 1401ش، ص10-15.</ref> | ||
==مدارس دینی شیعیان افغانستان== | ==مدارس دینی شیعیان افغانستان== | ||
اولین مدرسۀ دینی شیعیان در اواخر قرن نخست هجری، در [[بلخ|بلخ]] توسط ضحاک، فرزند مزاحم بلخی از شاگردان امام | اولین مدرسۀ دینی شیعیان در اواخر قرن نخست هجری، در [[بلخ|بلخ]] توسط ضحاک، فرزند مزاحم بلخی از شاگردان [[امام سجاد]]، تأسیس شد. در آن دوره بلخ مرکز فرهنگی [[خراسان]] تاریخی بود<ref>[https://rsm.rihu.ac.ir/article_1513.html مؤمنی و توکلی، «بررسی وضعیت سیاستگذاری نظام آموزش حوزههای علمیه افغانستان»، 1397ش، ص10.]</ref> و [[قوم هزاره|هزاره]] از جایگاه اجتماعی بالایی بهرهمند بودند.<ref>[https://tarikhema.org/contemporary/iran-after-islam/ghaznavids/80507/%D8%A7%D9%88%D8%B6%D8%A7%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B0%D9%87%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C/ «اوضاع فرهنگی و مذهبی عصر غزنوی»، وبسایت تاریخ ما.]</ref> مدارس دینی که در دورۀ غزنویان و غوریان، گسترش یافته بودند، با حملۀ [[مغول]] بسیاری از آنها ویران شدند. مدارس دینی در دورۀ [[تیموریان]]، رونق دوباره یافتند، اما با سقوط تیموریان و تجزیۀ خراسان، مرکزیت علمی افغانستان نیز از بین رفت.<ref>امینی، «تاریخ تحولات حوزههای علمیه شیعه در افغانستان در صد سال اخیر»، 1389ش، ص186-187.</ref> | ||
در دورۀ حاکمیت عبدالرحمن و سرکوب مردم | در دورۀ حاکمیت عبدالرحمن و سرکوب مردم هزاره، تمام مراکز مذهبی و آموزشی این مردم تخریب و چراغ علم و دانش در هزارستان خاموش شد.<ref>ناصری داوودی، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1390ش، ج1، ص16.</ref> پس از مرگ نادرشاه، این مراکز دوباره احیا شد و در اواخر حکومت ظاهرشاه، با برگشت علمای مهاجر از کشورهای ایران و عراق، تعداد زیادی مدارس دینی در هزارجات و برخی مناطق دیگر از جمله کابل فعال شدند.<ref>امینی، «تاریخ تحولات حوزههای علمیه شیعه در افغانستان در صد سال اخیر»، 1389ش، ص34-35. .</ref> مدارس دینی در این دوره، مهمترین مراکز آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی هزارهها بودند. در دورۀ جهاد علیه شوروی، مدارس دینی و علما نقشی تعیینکننده در تحولات فرهنگی، سیاسی و اجتماعی داشتند؛ <ref>[https://www.dinonline.com/1952/__trashed-1243/ «حوزه علمیه افغانستان در گفتوگو با آیتالله محمدهاشم صالحی»، دینآنلاین.]</ref> اما پس از روی کار آمدن نظام جمهوری اسلامی در افغانستان و رونق مدارس مدرن، مدارس دینی از رونق افتاد.<ref>[https://www.dinonline.com/1952/__trashed-1243/ «راهکارهایی برای روزآمد شدن مدارس دینی در افغانستان»، وبسایت افقاندیشه.]</ref> | ||
==مکتبخانه بهمثابه پیشنیاز مدرسه دینی== | ==مکتبخانه بهمثابه پیشنیاز مدرسه دینی== | ||
