قاجاریه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 قاجاریه، زمام حکومت [[ایران]] را به مدت ۱۳۰ سال در یک دوران تاریخی مهم به‌دست گرفت. آثار و پیامدهای حکومت قاجار تا امروز در سبک زندگی مردم باقی مانده است؛ سرزمین‌های بسیاری از خاک ایران جدا شد و استعمار خارجی و استبداد داخلی، باعث غارت ثروت‌های مادی و معنوی کشور، تزریق حس حقارت عمومی، از بین‌رفتن غرور ملی و عقب‌ماندگی ایران شد. در این دوره که مواجهه با فرهنگ و تمدن غربی، موجب تحول در اندیشه و آداب‌ورسوم ایرانیان شده بود، عالمان دینی برای حفظ [[دین]] و فرهنگ، به فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی گسترده روی آوردند و در حفظ، گسترش و تداوم پاک‌زیستی ایرانیان، نقش اساسی ایفا کردند.
+== بنیانگذار ==
+بنیانگذار سلسله قاجاریه، آغامحمدخان قاجار (ح ۱۱۵۵-۱۲۱۱ق)، فرزند محمدحسن‌خان قوانلو، در استرآباد زاده شد.<ref>اعتمادالسّلطنه، منتظم ناصری، ۱۳۰۰ق، ج۳، ص۲۳.</ref> وی پس از کشته شدن پدرش در ۱۱۷۲ق، رئیس تیره قوانلو شد‌‌.<ref>ملکم، تاریخ ایران، ۱۳۰۳ق، ج۲، ص۳۳۶.</ref> و نزدیک به ۱۶ سال در دربار کریم‌خان زند، با رفتاری محترمانه، روزگار گذراند و از اوضاع سیاسی آگاهی یافت.<ref>ساسانی، سیاستگران دوره قاجار، ۱۳۳۸ش، ص۲۹۶.</ref> با آگاهی از بیماری و مرگ قریب‌الوقوع کریم‌خان، در ۱۱۹۳ق از شیراز گریخت و به شمال ایران رفت‌و با بهره‌گیری از اختلافات داخلی زندیان، بر گیلان، مازندران و زنجان تسلط یافت.<ref>دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۱، ص۴۷۶.</ref> وی با یکپارچه‌سازی تیره‌های مختلف قاجار و سرکوب رقیبان ایلی، از جمله برادرش مرتضی‌قلی‌خان، توانست بر بیشتر ایالات ایران چیره شود و تهران را به‌عنوان مرکز حکومت خود برگزیند.<ref>سپهر، ناسخ التواریخ، ۱۳۵۸ق، ج۱، ص۳۴
+</ref> آغامحمدخان سرانجام با شکست لطفعلی‌خان زند در ۱۲۰۹ق، به قدرت برتر کشور تبدیل شد<ref>ملکم، تاریخ ایران، ۱۳۰۳ق، ج۱، ص۳۳۷.
+</ref> و در ۱۲۱۰ق در تهران به‌عنوان پادشاه ایران تاج‌گذاری کرد و بدین‌ترتیب، سلسله قاجاریه را بنیان نهاد.‌<ref>پاکروان، آغا محمد خان قاجار، ۱۳۴۸ش، ص۳۱؛ اعتمادالسلطنه، منتظم ناصری، ۱۳۰۰ق، ج۲، ص۳۱۶
+</ref>وی در ۱۲۱۱ق، در جبهه نبرد با قفقاز، به‌دست سه تن از لشکریان خود به قتل رسید.<ref>اعتمادالسلطنه، منتظم ناصری، ۱۳۰۰ق، ج۲، ص۳۱۶.</ref>
 == تاریخچه ==
 ایل قاجار در زمان حملهٔ مغول به مناطق داخلی ایران آمدند و در زمان [[صفویه]] توسط شاه‌عباس به‌عنوان نیروی دفاعی به کار گمارده شدند. برخی طوایف آنها در اواخر حکومت‌های [[صفویه]]، افشاریه و زندیه برای به قدرت‌رسیدن تلاش کردند و از میان آنها، آغامحمدخان که در [[شیراز]] اسیر دربار زند بود، بعد از مرگ کریم‌خان زند، آزاد شد، به شمال ایران رفت و با تصرف [[گیلان]]، [[مازندران]]، زنجان و [[کردستان]]،<ref>پیرنیا و اقبال، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، ۱۳۸۰ش، ص۷۵۴–۷۵۹.</ref> سرانجام در ۱۲۰۰ق در [[تهران]] بر تخت شاهی نشست.<ref>طباطبایی، ایران در دورهٔ فتح‌علی‌شاه، ۱۳۹۳ش، ج3، ص12.</ref>
-وی پس از آن با پیروزی کامل بر حاکمان زند و دیگر مدعیان قدرت، در ۱۲۱۰ق در تهران به عنوان پادشاه ایران به‌صورت رسمی تاج‌گذاری کرد و به این ترتیب حکومت سلسلهٔ قاجاریه آغاز شد.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص۴۰.</ref> پس از او، ۶ نفر دیگر از خاندان قاجاریه به نام‌های «فتح‌علی‌شاه»، «محمدشاه»، «ناصرالدین‌شاه»، «مظفرالدین‌شاه»، «محمدعلی‌شاه» و «احمدشاه» به پادشاهی رسیدند<ref>اصفهانی، تاریخ مفصل اسلام از طلوع اسلام تا عصر حاضر، ۱۳۶۲ش، ج2، ص۱۰۸۲.</ref> و به مدت ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کردند.<ref>هاشمیان، تحولات فرهنگی ایران در دورهٔ قاجاریه و مدرسه دارالفنون، 1379ش، ص5-9.</ref> احمدشاه آخرین شاه قاجاریه با کودتای «رضاخان پهلوی» و «سیدضیاءالدین طباطبایی» از پادشاهی برکنار شد و در ۱۳۰۴ش مجلس مؤسسان، انقراض کامل قاجاریه را اعلام کرد.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص۶۲۹–۶۳۰.</ref>
+وی پس از آن با پیروزی کامل بر حاکمان زند و دیگر مدعیان قدرت، در ۱۲۱۰ق در تهران به‌عنوان پادشاه ایران به‌صورت رسمی تاج‌گذاری کرد و به این ترتیب حکومت سلسلهٔ قاجاریه آغاز شد.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص۴۰.</ref> پس از او، ۶ نفر دیگر از خاندان قاجاریه به نام‌های «فتح‌علی‌شاه»، «محمدشاه»، «ناصرالدین‌شاه»، «مظفرالدین‌شاه»، «محمدعلی‌شاه» و «احمدشاه» به پادشاهی رسیدند<ref>اصفهانی، تاریخ مفصل اسلام از طلوع اسلام تا عصر حاضر، ۱۳۶۲ش، ج2، ص۱۰۸۲.</ref> و به مدت ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کردند.<ref>هاشمیان، تحولات فرهنگی ایران در دورهٔ قاجاریه و مدرسه دارالفنون، 1379ش، ص5-9.</ref> احمدشاه آخرین شاه قاجاریه با کودتای «رضاخان پهلوی» و «سیدضیاءالدین طباطبایی» از پادشاهی برکنار شد و در ۱۳۰۴ش مجلس مؤسسان، انقراض کامل قاجاریه را اعلام کرد.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص۶۲۹–۶۳۰.</ref>
+== شاهان‌ قاجار‌ ==
+{| class="wikitable"
+|'''نام'''
+|'''تولد و والدین'''
+|'''حکومت'''
+|'''صدراعظم‌ها'''
+|'''تاریخ و علت مرگ'''
+|'''مدفن'''
+|'''اتفاقات مهم'''
+|-
+|'''آقامحمدشاه'''
+|۲۷ خرداد ۱۱۲۱ در استرآباد
+محمدحسن‌خان و جیران خانم
+|۱۴ سال مدعی پادشاهی و ۱ سال سلطنت رسمی
+۱۱۹۳ - رمضان ۱۲۱۰ هـ. ق (۱ فروردین ۱۱۶۱ - ۱ فروردین ۱۱۷۵) (مدعی)
+رمضان ۱۲۱۰ - ۲۱ ذی‌الحجه ۱۲۱۱ هـ. ق (۱ فروردین ۱۱۷۵ - ۲۸ خرداد ۱۱۷۶) (رسمی) [الف]
+|حاج ابراهیم اعتمادالدوله
+|۲۸ خرداد ۱۱۷۶ در شوشی
+توسط خدمتکارانش کشته شد.
+|حرم علی بن ابی‌طالب، نجف
+|یکپارچگی ملی ایران
+|-
+|'''فتحعلی‌شاه'''
+|۴ بهمن ۱۱۵۰ در دامغان
+حسینقلی‌خان جهانسوز و آسیه خانم
+|۳۷ سال
+۲۱ ذی‌الحجه ۱۲۱۱ - ۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ هـ. ق
+(۲۸ خرداد ماه ۱۱۷۶ - ۱ آبان ۱۲۱۳) [ب]
+|حاج ابراهیم اعتمادالدوله
+میرزا شفیع مازندرانی
+محمدحسین‌خان صدر اصفهانی
+عبدالله خان امین‌الدوله
+الله‌یار خان آصف‌الدوله
+عبدالله خان امین‌الدوله
+|۱ آبان ۱۲۱۳ در اصفهان
+مرگ طبیعی
+|حرم فاطمه معصومه، قم
+|جنگ‌های ایران و روس، برقراری رابطه با کشورهای اروپایی
+|-
+|'''محمدشاه'''
+|۱۴ دی ۱۱۸۶ در تبریز
+عباس میرزا و گلبین خانم
+|۱۴ سال
+۱۹ جمادی‌الثانی ۱۲۵۰ - ۶ شوال ۱۲۶۴ هـ. ق
+(۱ آبان ۱۲۱۳ - ۲۲ شهریور ۱۲۲۷) [پ]
+|قائم‌مقام فراهانی
+حاجی میرزا آقاسی
+|۲۲ شهریور ۱۲۲۷ در تجریش
+نقرس
+|حرم فاطمه معصومه، قم
+|جنگ اول هرات، شورش روحانیون شیعه در اصفهان، عهدنامه ارزروم دوم
+|-
+|'''ناصرالدین‌شاه'''
+|۲۵ تیر ۱۲۱۰ در تبریز
+محمدشاه و ملک‌جهان خانم
+|۴۸ سال
+۶ شوال ۱۲۶۴ - ۱۷ ذی‌القعده ۱۳۱۳ هـ. ق
+(۲۲ شهریور ۱۲۲۷ - ۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵) [ت]
+|امیرکبیر
+میرزا آقاخان نوری
+میرزا محمدخان سپهسالار
+میرزا یوسف مستوفی‌الممالک
+میرزا حسین‌خان سپهسالار
+میرزا یوسف مستوفی‌الممالک
+امین‌السلطان
+|۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ در ری
+به دست میرزا رضا کرمانی ترور شد.
+|حرم عبدالعظیم حسنی، ری
+|قتل امیرکبیر، جنگ با انگلستان و چشم‌پوشی از هرات، عهدنامه آخال، شورش بابیان
+|-
+|'''مظفرالدین‌شاه'''
+|۳ فروردین ۱۲۳۲ در تبریز
+ناصرالدین‌شاه و شکوه‏‌السلطنه
+|۱۰ سال
+۱۷ ذی‌القعده ۱۳۱۳ - ۲۴ ذی‌القعده ۱۳۲۴ هـ. ق
+(۱۲ اردیبهشت ۱۲۷۵ - ۱۲ دی ۱۲۸۵) [ث]
+|امین‌السلطان
+امین‌الدوله
+محسن مشیرالدوله
+امین‌السلطان
+عین‌الدوله
+|۱۲ دی ۱۲۸۵ در تهران
+حمله قلبی
+|حرم حسین بن علی، کربلا
+|صدور فرمان مشروطیت، تدوین قانون اساسی مشروطه
+|-
+|'''محمدعلی‌شاه'''
+|۱ تیر ۱۲۵۱ در تبریز
+مظفرالدین‌شاه و تاج‌الملوک
+|۲ سال و ۷ ماه
+۲۴ ذی‌القعده ۱۳۲۴ - ۲۷ جمادی‌الثانی ۱۳۲۷ هـ. ق
+(۱۲ دی ۱۲۸۵ - ۲۵ تیر ۱۲۸۸) [ج]
+|نصرالله مشیرالدوله
+افخم
+امین‌السلطان
+احمد مشیرالسلطنه
+ناصرالملک
+نظام‌السلطنه
+احمد مشیرالسلطنه
+کامران میرزا
+سعدالدوله
+|۱۶ فروردین ۱۳۰۴ در سانرمو، ایتالیا
+مرگ طبیعی
+|حرم حسین بن علی، کربلا
+|استبداد صغیر
+|-
+|'''احمدشاه'''
+|۱۲ بهمن ۱۲۷۵ در تبریز
+محمدعلی‌شاه و ملکه جهان
+|۱۶ سال
+۲۷ جمادی‌الثانی ۱۳۲۷ - ۱۳ ربیع‌الثانی ۱۳۴۴ هـ. ق
+(۲۵ تیر ۱۲۸۸ - ۹ آبان ۱۳۰۴) [چ]
+|فهرست رئیس‌الوزراهای ایران در عهد احمدشاه
+|۸ اسفند ۱۳۰۸ در پاریس، فرانسه
+ورم کلیه
+|حرم حسین بن علی، کربلا
+|اشغال ایران در جنگ جهانی اول، ظهور رضاخان<ref>[https://www.islamical.org/fa/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1#CITEREFBosworth1996 «فهرست شاهان قاجار»، وب‌سایت اسلامیکال.]</ref>
+|}
 == زمینه‌های تسلط و پیروزی ==
@@ خط ۹۳: / خط ۲۷۳: @@
   سرجان ملكم، تاریخ ایران، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، تهران، سعدی، بی‌تا.
+«فهرست شاهان قاجار»، وب‌سایت اسلامیکال، تاریخ بازدید: ۱۲ تیر ۱۴۰۵ش.
 کوشکی، فرشته، دانشنامه امام خمینی، به کوشش سیدضیاء مرتضوی، تهران، موسسۀ تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۴۰۰ش.