زرتشتیدوزی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «زرتشتیدوزی؛ انواع نقوش و مفاهیم در زرتشتیدوزی موضوعات نقوش بهکار رفته در هنر زرتشتیدوزی به سه دستۀ کلی تقسیم میشوند: الف) نقوشی که از طبیعت منطقه الهام گرفته شده و به دو دستۀ جانوری و گیاهی تقسیم میشوند: {| class="wikitable" |+ !انواع نقوش !شا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵۹: | خط ۵۹: | ||
|نقوش برگرفته از محیط | |نقوش برگرفته از محیط | ||
نقوش ترکیبی | نقوش ترکیبی | ||
|خورشید، نقش خورشید خانم، نقشی شبیه برسمدان | |خورشید، نقش خورشید خانم، نقشی شبیه برسمدان<ref name=":024">{{پک|عزیزی|طباطبایی جبلی|۱۳۹۹|ک=نشریۀ علمی باغنظر|ف=مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر|ص=21}}</ref> | ||
نقش دو حیوان در طرفین درخت، نقشی موسومبه حوض و ماهی، نقش دو انسان نشسته روبهروی هم | نقش دو حیوان در طرفین درخت، نقشی موسومبه حوض و ماهی، نقش دو انسان نشسته روبهروی هم | ||
|نقش دو انسان نماد عروس و داماد و سایر نقوش در فرهنگ زرتشتی نماد باروری و خوشبختی خوانده میشود. | |خورشید نماد حیات و سرچشمۀ نیروی انسانی است.<ref>{{پک|دوبوکور|1373|ص=78|ک=رمزهای زنده جان}}</ref> برسمدان نماد شکرگزاری از برکتهای رویشی و گیاهانی است که منبع تغذیۀ انسانها و حیوانات هستند.<ref name=":025">{{پک|عزیزی|طباطبایی جبلی|۱۳۹۹|ک=نشریۀ علمی باغنظر|ف=مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر|ص=21}}</ref> | ||
خورشید خانم نیز از ترکیب دو عنصر خورشید و مادینه بهوجود آمده<ref>{{پک|بختورتاش|1380|ک=نشان رازآمیز|ص=244}}</ref> و از آن برای دفع چشم بد روی دیوار خانهها آویزان میکنند.<ref>{{پک|گلاک|گلاک|1355|ک=سیری در صنایع دستی ایران|ص=235}}</ref> | |||
نقش دو انسان نماد عروس و داماد و سایر نقوش در فرهنگ زرتشتی نماد باروری و خوشبختی خوانده میشود.<ref name=":026">{{پک|عزیزی|طباطبایی جبلی|۱۳۹۹|ک=نشریۀ علمی باغنظر|ف=مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر|ص=21}}</ref> | |||
|} | |} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=بختورتاش|نام=نصرتالله|عنوان=نشان رازآمیز|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=فروهر|شابک=978-9649648811}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دوبوکور|نام=مونیک|عنوان=رمزهای زنده جان|سال=1373|مکان=تهران|ناشر=مرکز|مترجم=جلال ستاری|شابک=9789643052645}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=دوبوکور|نام=مونیک|عنوان=رمزهای زنده جان|سال=1373|مکان=تهران|ناشر=مرکز|مترجم=جلال ستاری|شابک=9789643052645}} | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۵: | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عزیزی|نام۱=رویا|تاریخ=1399|عنوان=مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر|پیوند=https://www.bagh-sj.com/article_107799.html|ژورنال=نشریۀ علمی باغنظر|دوره=هفدهم|شماره=هشتاد و پنجم|صفحات=17-30|نام۲=زهره|نام خانوادگی۲=طباطبایی جبلی}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عزیزی|نام۱=رویا|تاریخ=1399|عنوان=مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر|پیوند=https://www.bagh-sj.com/article_107799.html|ژورنال=نشریۀ علمی باغنظر|دوره=هفدهم|شماره=هشتاد و پنجم|صفحات=17-30|نام۲=زهره|نام خانوادگی۲=طباطبایی جبلی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کوپر|نام=جی.سی|عنوان=فرهنگ مصور نمادهای سنتی|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=نشر نو|مترجم=ملیحه کرباسیون|شابک=9789649150284}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کوپر|نام=جی.سی|عنوان=فرهنگ مصور نمادهای سنتی|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=نشر نو|مترجم=ملیحه کرباسیون|شابک=9789649150284}} | ||
* {{یادکرد کتاب|عنوان=سیری در صنایع دستی ایران|سال=1355|مکان=تهران|ناشر=بانک ملی ایران|نام۱=جی|نام۲=سومی هیراموتو|نام خانوادگی۱=گلاک|نام خانوادگی۲=گلاک|مترجم=یحیی ذکاء و رضا علوی}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=وارنر|نام=رکس|عنوان=دانشنامه اساطیر جهان|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=هیرمند|مترجم=ابوالقاسم اسماعیلپور|شابک=9648332142}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=وارنر|نام=رکس|عنوان=دانشنامه اساطیر جهان|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=هیرمند|مترجم=ابوالقاسم اسماعیلپور|شابک=9648332142}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=هال|نام=جیمز|عنوان=فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=صدای معاصر|مترجم=رقیه بهزادی|شابک=9645545625}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=هال|نام=جیمز|عنوان=فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب|سال=1380|مکان=تهران|ناشر=صدای معاصر|مترجم=رقیه بهزادی|شابک=9645545625}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=یاحقی|نام=محمدجعفر|عنوان=فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی|شابک=9789648637496}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=یاحقی|نام=محمدجعفر|عنوان=فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی|سال=1386|مکان=تهران|ناشر=پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی|شابک=9789648637496}} | ||
نسخهٔ ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۲۰
زرتشتیدوزی؛
انواع نقوش و مفاهیم در زرتشتیدوزی
موضوعات نقوش بهکار رفته در هنر زرتشتیدوزی به سه دستۀ کلی تقسیم میشوند:
الف) نقوشی که از طبیعت منطقه الهام گرفته شده و به دو دستۀ جانوری و گیاهی تقسیم میشوند:
| انواع نقوش | شاخص | انواع | مفاهیم و نمادها |
|---|---|---|---|
| جانوری | پرنده
ماهی حیوانات شاخدار |
طاووس با پرهای باز و بسته، خروس، مرغ، جوجه، هدهد و سایر پرندگان
انواع نقوش ماهی و طرحهای موسوم به حوض و ماهی پروانه، گربه، قوچ، آهو، بز، نقشی شبیه به شتر، مار و جانوران خیالی و انتزاعی |
طاووس مرغ ایزدبانوی ناهید بوده و در آیین زرتشتیان از آن بهعنوان مرغ مقدس یاد میشود. خروس نیز نماد خورشید مقدس است.[۱]
ماهی نماد باروری و حاصلخیزی[۲] و یادآور ایزدبانوی مادر است.[۳] حیوانات شاخدار نماد باروری و قدرت هستند.[۴] |
| گیاهی | درخت
گل |
سرو یا سرو آزاد، سرو خمیده یا بتهجقه، درخت زندگی
شیلونه، گل چندپر، نقشی شبیه گل انار یا گلناری، گل و گلدان، آفتابگردان یا میخک، بوتۀ گل همراه برگ[۵] |
نماد زندگی و باروری است و ساحتی زنانه دارد.[۶]
درخت سرو نماد آزادی و آزادگی است و با ناهید ارتباط دارد.[۷] گل شیلونه نماد چرخ زندگی، گل آفتابگردان نماد برکت و خوشیمنی[۸] و گلهای هشتپر و چهارپر نماد مهر و ناهید هستند.[۹] |
ب) نقوش هندسی که در زرتشتیدوزی به هفتوهشت معروف است:
| انواع نقوش | شاخص | انواع | مفاهیم و نمادها |
|---|---|---|---|
| نقوش هندسی | نقوش هندسی | دایره، لوزی، مثلث، مربع، خطوط مورب، نقوش موجیشکل[۱۰] | دایره نماد وحدت و شکفتگی و کمال[۱۱] و لوزی نماد زنانه به مثابۀ الهۀ مادر است.
مثلث نیز برگرفته از سه عدد است و عدد سه در ارتباط با ایزدبانوان بوده است.[۱۲] |
ج) نقوش مفهومی به دو دستۀ نقوش برگرفته از محیط و نقوش ترکیبی تقسیم میشوند:
| انواع نقوش | شاخص | انواع | مفاهیم و نمادها |
|---|---|---|---|
| نقوش مفهومی | نقوش برگرفته از محیط
نقوش ترکیبی |
خورشید، نقش خورشید خانم، نقشی شبیه برسمدان[۱۳]
نقش دو حیوان در طرفین درخت، نقشی موسومبه حوض و ماهی، نقش دو انسان نشسته روبهروی هم |
خورشید نماد حیات و سرچشمۀ نیروی انسانی است.[۱۴] برسمدان نماد شکرگزاری از برکتهای رویشی و گیاهانی است که منبع تغذیۀ انسانها و حیوانات هستند.[۱۵]
خورشید خانم نیز از ترکیب دو عنصر خورشید و مادینه بهوجود آمده[۱۶] و از آن برای دفع چشم بد روی دیوار خانهها آویزان میکنند.[۱۷] نقش دو انسان نماد عروس و داماد و سایر نقوش در فرهنگ زرتشتی نماد باروری و خوشبختی خوانده میشود.[۱۸] |
منابع
- بختورتاش، نصرتالله (۱۳۸۰). نشان رازآمیز. تهران: فروهر. شابک ۹۷۸-۹۶۴۹۶۴۸۸۱۱.
- دوبوکور، مونیک (۱۳۷۳). رمزهای زنده جان. ترجمهٔ جلال ستاری. تهران: مرکز. شابک ۹۷۸۹۶۴۳۰۵۲۶۴۵.
- شوالیه، ژان؛ گربران، الن (۱۳۸۷). فرهنگ نمادها: اساطیر، رویاها، رسوم، ایمائ و اشاره، اشکال و قوالب، چهرهها، رنگها، اعداد. ج. ۵ جلد. تهران: جیحون. شابک ۹۶۴۶۵۳۴۱۴۷.
- عزیزی، رویا؛ طباطبایی جبلی، زهره (۱۳۹۹). «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر». نشریۀ علمی باغنظر. هفدهم (هشتاد و پنجم): ۱۷–۳۰.
- کوپر، جی.سی (۱۳۸۶). فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمهٔ ملیحه کرباسیون. تهران: نشر نو. شابک ۹۷۸۹۶۴۹۱۵۰۲۸۴.
- گلاک، جی؛ گلاک، سومی هیراموتو (۱۳۵۵). سیری در صنایع دستی ایران. ترجمهٔ یحیی ذکاء و رضا علوی. تهران: بانک ملی ایران.
- وارنر، رکس (۱۳۸۶). دانشنامه اساطیر جهان. ترجمهٔ ابوالقاسم اسماعیلپور. تهران: هیرمند. شابک ۹۶۴۸۳۳۲۱۴۲.
- هال، جیمز (۱۳۸۰). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمهٔ رقیه بهزادی. تهران: صدای معاصر. شابک ۹۶۴۵۵۴۵۶۲۵.
- یاحقی، محمدجعفر (۱۳۸۶). فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. شابک ۹۷۸۹۶۴۸۶۳۷۴۹۶.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۲۴.
- ↑ هال، فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب، ۱۰۰.
- ↑ کوپر، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ۳۴۲.
- ↑ وارنر، دانشنامۀ اساطیر جهان، ۵۳۶.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۱۹.
- ↑ دوبوکور، رمزهای زنده جان، ۲۹.
- ↑ یاحقی، فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی، ۴۶۰.
- ↑ کوپر، فرهنگ مصور نمادهای سنتی، ۸.
- ↑ یاحقی، فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی، ۸۴۰.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۱۹.
- ↑ دوبوکور، رمزهای زنده جان، ۷۷.
- ↑ شوالیه و گربران، فرهنگ نمادها: اساطیر، رویاها، رسوم، ایمائ و اشاره، اشکال و قوالب، چهرهها، رنگها، اعداد، ۵: ۳۱.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۲۱.
- ↑ دوبوکور، رمزهای زنده جان، ۷۸.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۲۱.
- ↑ بختورتاش، نشان رازآمیز، ۲۴۴.
- ↑ گلاک و گلاک، سیری در صنایع دستی ایران، ۲۳۵.
- ↑ عزیزی و طباطبایی جبلی، «مطالعۀ نقوش زرتشتیدوزی با رویکرد انسانشناسی هنر»، نشریۀ علمی باغنظر، ۲۱.