زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
== ساکنان منطقه == | == ساکنان منطقه == | ||
بنابر سرشماریهای صورت گرفته در ۱۳۸۵ش، جمعیت این شهر در حدود ۴۴٬۶۱۸ | بنابر سرشماریهای صورت گرفته در ۱۳۸۵ش، جمعیت این شهر در حدود ۴۴٬۶۱۸ نفر و در ۱۳۹۵ش به ۶۵٬۱۹۶ نفر افزایش یافته است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> بیشتر جمعیت این شهر را بومیان کَلارستاق تشکیل میدهند که اصالتی طبری دارند. مردم بومی شهر چالوس، گویش مازندرانی دارند.<ref>برجیان، متون طبری، 1388ش، ص11.</ref> در نواحی شرقی چالوس، قومی بهنام کُجور ساکن هستند که به گویش کجوری، یکی از زیرشاخههای زبان مازندران، صحبت میکنند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language/ Borjian, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, 2016.]</ref> همچنین، بخشی از جمعیت چالوس را مهاجرانی از سرزمین گیلان و مردم کردزبان تشکیل دادهاند. این مردم، به زبانهای گیلکی و کردی سخن میگویند. درآمیختگی فرهنگی در چالوس، از غلظت تمامی این زبانهای محلی کاسته و این جریان را بهسمت زبان فارسی پیش برده است.<ref>یوسفینیا، مشروطه بینقاب، 1388ش، ص330؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> | ||
== اقتصاد == | == اقتصاد == | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
== آثار تاریخی == | == آثار تاریخی == | ||
چالوس بهدلیل عبور رودخانهٔ چالوس از میان آن، دارای پلهای متعددی است. ازجملهٔ آنها میتوان به پل معلق اشاره کرد که از جنس بتن ساخته شده و ۱۲۰۰ متر طول و ۵۰ متر عرض دارد. این پل در سال ۱۳۱۲ش به بهرهبرداری رسید.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99؛ | چالوس بهدلیل عبور رودخانهٔ چالوس از میان آن، دارای پلهای متعددی است. ازجملهٔ آنها میتوان به پل معلق اشاره کرد که از جنس بتن ساخته شده و ۱۲۰۰ متر طول و ۵۰ متر عرض دارد. این پل در سال ۱۳۱۲ش به بهرهبرداری رسید.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99؛ نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹۶–۹۷.</ref> در همان سالها، ساختمانهای دیگری همچون کارخانهٔ حریربافی، بیمارستان و کاخ سلطنتی (که امروزه به کتابخانه تبدیل شده) و نیز یک پل فلزی در این شهر ساخته شدند.<ref>نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹0-97؛ شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۱۷۳–۱۷۴؛ محبوبی اردکانی، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ۱۳۶۸ش، ج3، ص166-167.</ref> پساز آن، مسجد و مدرسهٔ علوم دینی (مدرسهٔ علمیهٔ امام صادق) بههمراه کتابخانهای در کنار آن احداث شد. این کتابخانه دارای بیش از ۲۲۰۰ جلد کتاب است که برخی از آنها چاپ سنگی یا نسخ خطی هستند. پل زغال چالوس نیز یکی از یادگاریهای کهن و تاریخی این شهر است. این پل بر روی رود چالوس در سال ۱۳۰۷ش ساخته شده و بهعنوان یکی از پلهای تاریخی و دیدنی چالوس شناخته میشود.<ref>طیار مراغی، فهرست نسخههای خطی در مدرسهٔ امام صادق، ۱۳۸۱ش، ص۲۵–۲۶؛ موسوی، «مسجد جامع چالوس»، ۱۳۸۱ش، ص۶۴–۶۷.</ref> | ||
نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹۶–۹۷.</ref> در همان سالها، ساختمانهای دیگری همچون کارخانهٔ حریربافی، بیمارستان و کاخ سلطنتی (که امروزه به کتابخانه تبدیل شده) و نیز یک پل فلزی در این شهر ساخته شدند.<ref>نوشین، چالوس، ۱۳۵۵ش، ص۹0-97؛ | |||
شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۱۷۳–۱۷۴؛ | |||
محبوبی اردکانی، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ۱۳۶۸ش، ج3، ص166-167.</ref> پساز آن، مسجد و مدرسهٔ علوم دینی (مدرسهٔ علمیهٔ امام صادق) بههمراه کتابخانهای در کنار آن احداث شد. این کتابخانه دارای بیش از ۲۲۰۰ جلد کتاب است که برخی از آنها چاپ سنگی یا نسخ خطی هستند. پل زغال چالوس نیز یکی از یادگاریهای کهن و تاریخی این شهر است. این پل بر روی رود چالوس در سال ۱۳۰۷ش ساخته شده و بهعنوان یکی از پلهای تاریخی و دیدنی چالوس شناخته میشود.<ref>طیار مراغی، فهرست نسخههای خطی در مدرسهٔ امام | |||
موسوی، «مسجد جامع چالوس»، ۱۳۸۱ش، ص۶۴–۶۷.</ref> | |||
از دیگر آثار تاریخی چالوس، تپهای در محوطهٔ کاخ سلطانی است که مورخان آن را ویرانههای قلعهٔ کهن چالوس میدانند. همچنین بقعهٔ حمزهرضا، امامزاده خلیل، گورستان کهن گرمابک، بقعهٔ آقا عبدالرضا، بقعهٔ سیدمحمد فرزند [[امام جعفر صادق]]، امامزاده یحیی، امامزاده علی بن موسیالرضا، قلعهٔ سنگسرک و بقعهٔ شاه علمدار از دیگر آثار تاریخی این شهر بهشمار میروند.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۵۵ش، ج3، ص107.</ref> | از دیگر آثار تاریخی چالوس، تپهای در محوطهٔ کاخ سلطانی است که مورخان آن را ویرانههای قلعهٔ کهن چالوس میدانند. همچنین بقعهٔ حمزهرضا، امامزاده خلیل، گورستان کهن گرمابک، بقعهٔ آقا عبدالرضا، بقعهٔ سیدمحمد فرزند [[امام جعفر صادق]]، امامزاده یحیی، امامزاده علی بن موسیالرضا، قلعهٔ سنگسرک و بقعهٔ شاه علمدار از دیگر آثار تاریخی این شهر بهشمار میروند.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۵۵ش، ج3، ص107.</ref> | ||
کاخ چایخوران از بناهای ساختهشده در دوران پهلوی است که امروزه بهعنوان ادارهٔ میراث فرهنگی چالوس استفاده میشود | کاخ چایخوران از بناهای ساختهشده در دوران پهلوی است که امروزه بهعنوان ادارهٔ میراث فرهنگی چالوس استفاده میشود.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/740 «معرفی و اطلاعات کامل شهر چالوس»، سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref> در بخش جاذبههای طبیعی، پارک جنگلی فین چالوس با کلبهها و کومههای سنتی، نیلوفران مردابی، رودخانه و آواز پرندگان، از مقاصد گردشگری محبوب این منطقه بهشمار میرود.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/chalus-attraction/ تخت روان، «جاهای دیدنی چالوس»، وبسایت علی بابا.]</ref> | ||
== جاذبههای گردشگری == | == جاذبههای گردشگری == | ||
چالوس دارای آبوهوای معتدل و مرطوب است<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> و از کوههای مرتفع آن میتوان به کردکتی با ارتفاع ۱۳۰۰ متر و مگسخانی با ارتفاع ۸۰۰ متر اشاره کرد.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref> از مهمترین جاذبههای طبیعی این شهر، رودخانهٔ چالوس، چشمهسارها و آبشارهای فراوان، درههای سیاهبیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشماندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز هستند. [[جاده چالوس|جادهٔ تهران_چالوس]] نیز از زیباترین مسیرهای ایران و جهان بهشمار میرود و سالانه گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224659/چالوس شایسته، «چالوس»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | چالوس دارای آبوهوای معتدل و مرطوب است<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> و از کوههای مرتفع آن میتوان به کردکتی با ارتفاع ۱۳۰۰ متر و مگسخانی با ارتفاع ۸۰۰ متر اشاره کرد.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref> از مهمترین جاذبههای طبیعی این شهر، رودخانهٔ چالوس، چشمهسارها و آبشارهای فراوان، درههای سیاهبیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشماندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز هستند. [[جاده چالوس|جادهٔ تهران_چالوس]] نیز از زیباترین مسیرهای ایران و جهان بهشمار میرود و سالانه گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224659/چالوس شایسته، «چالوس»، وبسایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
از دیگر جاذبههای طبیعی و گردشگری چالوس میتوان به [[دریاچه ولشت|دریاچهٔ ولشت]] در جنوب غربی شهر اشاره کرد که زیستگاه ماهیها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. همچنین آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درهٔ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمکآبرود|بوستان جنگلی نمکآبرود]]، مرداب کندوچال و دریاچهٔ سد دریوک از دیگر مناطق دیدنی این شهرستان بهشمار میروند.<ref>زندهدل، مجموعهٔ راهنمای جامع ایرانگردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref> | از دیگر جاذبههای طبیعی و گردشگری چالوس میتوان به [[دریاچه ولشت|دریاچهٔ ولشت]] در جنوب غربی شهر اشاره کرد که زیستگاه ماهیها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. همچنین آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درهٔ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمکآبرود|بوستان جنگلی نمکآبرود]]، مرداب کندوچال و دریاچهٔ سد دریوک از دیگر مناطق دیدنی این شهرستان بهشمار میروند.<ref>زندهدل، مجموعهٔ راهنمای جامع ایرانگردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref> | ||
رودخانهٔ چالوس نیز از مهمترین منابع آبی و یکی از مهمترین رودخانههای استان مازندران محسوب میشود. شاخهٔ اصلی آن از دامنههای شرقی کوههای تخت سلیمان سرچشمه گرفته و در مسیر خود به رودهای دیگری که از سمت غربی کوههای کندوان جاری میشوند، میپیوندد. این رودخانه حدود ۳ هزار هکتار از شالیزارهای دهستانهای قشلاق و کران را آبیاری کرده و در دو کیلومتری شهر چالوس به دریای خزر میریزد. طول این رودخانه از سرچشمه تا دریا حدود ۸۰ کیلومتر و پهنای آن در برخی نقاط به ۷۰ متر میرسد. از دیگر رودخانههای این شهرستان میتوان به رودهای زوات و کلیاک اشاره کرد.<ref>شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۳۵؛ | رودخانهٔ چالوس نیز از مهمترین منابع آبی و یکی از مهمترین رودخانههای استان مازندران محسوب میشود. شاخهٔ اصلی آن از دامنههای شرقی کوههای تخت سلیمان سرچشمه گرفته و در مسیر خود به رودهای دیگری که از سمت غربی کوههای کندوان جاری میشوند، میپیوندد. این رودخانه حدود ۳ هزار هکتار از شالیزارهای دهستانهای قشلاق و کران را آبیاری کرده و در دو کیلومتری شهر چالوس به دریای خزر میریزد. طول این رودخانه از سرچشمه تا دریا حدود ۸۰ کیلومتر و پهنای آن در برخی نقاط به ۷۰ متر میرسد. از دیگر رودخانههای این شهرستان میتوان به رودهای زوات و کلیاک اشاره کرد.<ref>شایان، مازندران، ۱۳۶۴ش، ص۳۵؛ افشین، رودخانههای ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص110 و 230-231؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref> | ||
افشین، رودخانههای ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص110 و 230-231؛ | |||
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص99.</ref> | |||
== چالوس در ادبیات فارسی == | == چالوس در ادبیات فارسی == | ||
در ادبیات معاصر ایران، افرادی همچون [[محمدتقی بهار|ملکالشعرای بهار]] در اشعار خود، به زیبایی این منطقه اشاره کردهاند:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/ghasidebk/sh96 ملکالشعرای بهار، قصاید، شماره 96، سپید رود، | در ادبیات معاصر ایران، افرادی همچون [[محمدتقی بهار|ملکالشعرای بهار]] در اشعار خود، به زیبایی این منطقه اشاره کردهاند:<ref>[https://ganjoor.net/bahar/ghasidebk/sh96 ملکالشعرای بهار، قصاید، شماره 96، سپید رود، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=بنگر یکی بهمنظر چالوس کز جمال \\صد ره به زیب و زینت مازندران فزود}} | {{شعر جدید|متن=بنگر یکی بهمنظر چالوس کز جمال \\صد ره به زیب و زینت مازندران فزود}} | ||
| خط ۴۵: | خط ۳۹: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، بهتحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش. | * اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، بهتحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش. | ||
* افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، ۱۳۷۳ش. | * افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، ۱۳۷۳ش. | ||
* برجیان، حبیب، متون طبری، تهران، آینه میراث، ۱۳۸۸ش. | * برجیان، حبیب، متون طبری، تهران، آینه میراث، ۱۳۸۸ش. | ||
* تخت روان، امیر، «جاهای دیدنی چالوس»، | * تخت روان، امیر، «جاهای دیدنی چالوس»، وبسایت علی بابا، تاریخ بارگذاری: ۹ دی ۱۳۹۸ش. | ||
* جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش. | * جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش. | ||
* زارع، نازنین، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وبسایت اتاقک، تاریخ بازدید: ۲۱ آبان ۱۴۰۳ش. | * زارع، نازنین، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وبسایت اتاقک، تاریخ بازدید: ۲۱ آبان ۱۴۰۳ش. | ||
| خط ۵۵: | خط ۴۸: | ||
* سالنامهٔ آماری مازندران، تهران، ۱۳۸۰ش. | * سالنامهٔ آماری مازندران، تهران، ۱۳۸۰ش. | ||
* ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۵۵ش. | * ستوده، منوچهر، از آستارا تا استارباد، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۵۵ش. | ||
* شایان، عباس، مازندران، تهران، محمدعلی علمی، ۱۳۶۴ش. | * شایان، عباس، مازندران، تهران، محمدعلی علمی، ۱۳۶۴ش. | ||
* شایسته، فریدون، «چالوس»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۴۰۱ش. | * شایسته، فریدون، «چالوس»، وبسایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* شجاع شفیعی، محمدمهدی، تاریخ اسلام در نواحی شمالی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش. | * شجاع شفیعی، محمدمهدی، تاریخ اسلام در نواحی شمالی ایران، تهران، ۱۳۷۹ش. | ||
* طیار مراغی، محمود، فهرست نسخههای خطی در مدرسهٔ امام | * طیار مراغی، محمود، فهرست نسخههای خطی در مدرسهٔ امام صادق، چالوس، میراث مکتوب، ۱۳۸۱ش. | ||
* فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۰ش. | * فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۸۰ش. | ||
* فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۶ش. | * فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ۱۳۷۶ش. | ||
| خط ۶۷: | خط ۵۷: | ||
* مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، روزنامهٔ رسمی کشور، تهران، ۱۳۷۶ش. | * مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، روزنامهٔ رسمی کشور، تهران، ۱۳۷۶ش. | ||
* محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، بهتحقیق کریم اصفهانیان و جهانگیر قاجاریه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش. | * محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، بهتحقیق کریم اصفهانیان و جهانگیر قاجاریه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش. | ||
* ملکالشعرای بهار، قصاید، | * ملکالشعرای بهار، قصاید، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* موسوی، یحیی، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره ۶۱، ۱۳۸۱ش. | * موسوی، یحیی، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره ۶۱، ۱۳۸۱ش. | ||
* نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش. | * نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش. | ||
