زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ←ساکنان منطقه: ابرابزار |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
تا پیشاز سال ۱۳۲۵ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان [[تنکابن]] بهشمار میرفت. در سال ۱۳۲۵ش، بخش نوشهر از شهرستان تنکابن جدا شد و به شهرستان ارتقا یافت؛ بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در ۱۳۷۵ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱؛ مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، ۱۳۷۶ش، ص۶۰۶.</ref> براساس آخرین تقسیمات کشوری، شهرستان چالوس شامل ۲ بخش (مرکزی و مرزنآباد)، ۴ دهستان (کلارستان شرقی، کلارستان غربی، کوهستان و بیرونبشم) و ۳ شهر (چالوس، هچیرود و مرزنآباد) است.<ref>نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۷ش.</ref> | تا پیشاز سال ۱۳۲۵ش، چالوس، دهستانی از توابع بخش نوشهر در شهرستان [[تنکابن]] بهشمار میرفت. در سال ۱۳۲۵ش، بخش نوشهر از شهرستان تنکابن جدا شد و به شهرستان ارتقا یافت؛ بنابراین دهستان چالوس به بخش تبدیل شد. در ۱۳۷۵ش، بخش چالوس، به مرکزیت شهر چالوس، به شهرستان تبدیل شد.<ref>مجموعه قوانین سال ۱۳۱۶ش، ۱۳۱۶ش، ص۷۱؛ مجموعه قوانین سال ۱۳۷۵ش، ۱۳۷۶ش، ص۶۰۶.</ref> براساس آخرین تقسیمات کشوری، شهرستان چالوس شامل ۲ بخش (مرکزی و مرزنآباد)، ۴ دهستان (کلارستان شرقی، کلارستان غربی، کوهستان و بیرونبشم) و ۳ شهر (چالوس، هچیرود و مرزنآباد) است.<ref>نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۷ش.</ref> | ||
== تاریخچه == | |||
چالوس از شهرهای کهن استان مازندران است که شواهد باستانشناسی سکونت در آن را تا هزارهٔ دوم پیشاز میلاد نشان میدهد. این شهر در گذشته بخشی از سرزمین طبرستان بود. در دوران اسلامی، چالوس یکی از نواحی مهم رویان (کلارستاق) محسوب میشد و نقش مؤثری در تحولات سیاسی منطقه داشت؛ ازجمله اینکه قیامهای علویان در طبرستان از ناحیهٔ کلاروشالوس (چالوس) آغاز شد. در دورهٔ خلافت عباسی، محمد بن اویس به حکمرانی چالوس منصوب شد. این شهر در حملهٔ تیمور به کلی تخریب شد و تا قرنها بهصورت روستایی کوچک باقی ماند. سرانجام در دههٔ ۱۳۱۰ شمسی با حمایت دولت وقت، بار دیگر سازماندهی و به شهری مدرن تبدیل شد. بهطور مثال جادهٔ چالوس که امروزه یکی از مشهورترین مسیرهای ایران است، در سال ۱۳۱۲ش افتتاح شد. در همین دوره، ساختمانهای شاخصی چون کارخانهٔ حریربافی (که از ۱۳۱۵ش تا ۱۳۳۷ش فعال بود)، کاخ چایخوران (دورهٔ پهلوی اول) و کاخ ملکه مادر (دورهٔ پهلوی دوم) در این شهر ساخته شدند. چالوس سرانجام در سال ۱۳۲۵ش بهعنوان شهر رسمی شناخته شد.<ref>[https://iranpedia.net/w/index.php?title=چالوس&veaction=edit§ion=3 «آشنایی با شهرستان چالوس»، وبسایت فرمانداری شهرستان چالوس.]</ref> | |||
== واژهشناسی == | == واژهشناسی == | ||
محققان بر این باورند که | محققان بر این باورند که واژهٔ چالوس از ترکیب دو لفظ «چا» و «لوس» تشکیل شده است. لفظ «چا» و «چال» در زبان طبری به معنای گودال و لفظ «لوس» نیز به معنای لجن است؛ بنابراین واژهٔ چالوس در مجموع، به معنای گودال لجنی یا گودال باتلاقی است.<ref>یوسفیان، آن سوی نامواژگان، 1391ش، ص165.</ref> شهر چالوس در گذشته با نامهای شالوس و سالوش شناخته میشده است.<ref>[https://www.otaghak.com/blog/about-chalus-city/ زارع، «چالوس کجاست؟ شهری در پناه البرز و دریا»، وبسایت اتاقک.]</ref> | ||
== ساکنان منطقه == | == ساکنان منطقه == | ||
بنابر سرشماریهای صورت گرفته در ۱۳۸۵ش، جمعیت این شهر در حدود ۴۴٬۶۱۸ نفر و در ۱۳۹۵ش به ۶۵٬۱۹۶ نفر افزایش یافته است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> بیشتر جمعیت این شهر را بومیان کَلارستاق تشکیل میدهند که اصالتی طبری دارند. مردم بومی شهر چالوس، گویش مازندرانی دارند.<ref>برجیان، متون طبری، 1388ش، ص11.</ref> در نواحی شرقی چالوس، قومی بهنام کُجور ساکن هستند که به گویش کجوری، یکی از زیرشاخههای زبان مازندران، صحبت میکنند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language/ Borjian, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, 2016.]</ref> همچنین، بخشی از جمعیت چالوس را مهاجرانی از سرزمین گیلان و مردم کردزبان تشکیل دادهاند. این مردم، به زبانهای گیلکی و کردی سخن میگویند. درآمیختگی فرهنگی در چالوس، از غلظت تمامی این زبانهای محلی کاسته و این جریان را بهسمت زبان فارسی پیش برده است.<ref>یوسفینیا، مشروطه بینقاب، 1388ش، ص330؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> | بنابر سرشماریهای صورت گرفته در ۱۳۸۵ش، جمعیت این شهر در حدود ۴۴٬۶۱۸ نفر و در ۱۳۹۵ش به ۶۵٬۱۹۶ نفر افزایش یافته است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> بیشتر جمعیت ساکن این شهر را بومیان کَلارستاق تشکیل میدهند که اصالتی طبری دارند. مردم بومی شهر چالوس، گویش مازندرانی دارند.<ref>برجیان، متون طبری، 1388ش، ص11.</ref> در نواحی شرقی چالوس، قومی بهنام کُجور ساکن هستند که به گویش کجوری، یکی از زیرشاخههای زبان مازندران، صحبت میکنند.<ref>[https://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language/ Borjian, “KOJUR ii. Language,” Encyclopædia Iranica, 2016.]</ref> همچنین، بخشی از جمعیت چالوس را مهاجرانی از سرزمین گیلان و مردم کردزبان تشکیل دادهاند. این مردم، به زبانهای گیلکی و کردی سخن میگویند. درآمیختگی فرهنگی در چالوس، از غلظت تمامی این زبانهای محلی کاسته و این جریان را بهسمت زبان فارسی پیش برده است.<ref>یوسفینیا، مشروطه بینقاب، 1388ش، ص330؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> | ||
== اقتصاد == | == اقتصاد == | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۸: | ||
== جاذبههای گردشگری == | == جاذبههای گردشگری == | ||
چالوس دارای آبوهوای معتدل و مرطوب است<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> و از کوههای مرتفع آن میتوان به کردکتی با ارتفاع ۱۳۰۰ متر و مگسخانی با ارتفاع ۸۰۰ متر اشاره کرد.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref> از مهمترین جاذبههای طبیعی این شهر، رودخانهٔ چالوس، چشمهسارها و آبشارهای فراوان، درههای سیاهبیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشماندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز هستند. [[جاده چالوس|جادهٔ | چالوس دارای آبوهوای معتدل و مرطوب است<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، چالوس ـ آمل، ۱۳۸۰ش، ج27، ص98.</ref> و از کوههای مرتفع آن میتوان به کردکتی با ارتفاع ۱۳۰۰ متر و مگسخانی با ارتفاع ۸۰۰ متر اشاره کرد.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ۱۳۷۶ش، ج4، ص338 و 360 و 372.</ref> از مهمترین جاذبههای طبیعی این شهر، رودخانهٔ چالوس، چشمهسارها و آبشارهای فراوان، درههای سیاهبیشه، پل زنگوله، هزارچم، چشماندازهای جنگلی و شالیزارهای سرسبز هستند. [[جاده چالوس|جادهٔ تهران_چالوس]] نیز از زیباترین مسیرهای ایران و جهان بهشمار میرود و سالانه گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/224659/چالوس شایسته، «چالوس»، وبسایت مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
از دیگر جاذبههای طبیعی و گردشگری چالوس میتوان به [[دریاچه ولشت|دریاچهٔ ولشت]] در جنوب غربی شهر اشاره کرد که زیستگاه ماهیها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. همچنین آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درهٔ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمکآبرود|بوستان جنگلی نمکآبرود]]، مرداب کندوچال و دریاچهٔ سد دریوک از دیگر مناطق دیدنی این شهرستان بهشمار میروند.<ref>زندهدل، مجموعهٔ راهنمای جامع ایرانگردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref> | از دیگر جاذبههای طبیعی و گردشگری چالوس میتوان به [[دریاچه ولشت|دریاچهٔ ولشت]] در جنوب غربی شهر اشاره کرد که زیستگاه ماهیها، آبزیان و پرندگان مهاجر بسیاری است. همچنین آبشار آکاپل، آبشار هریجان، درهٔ جنگلی چالوس، بوستان جنگلی چالوس، [[پارک جنگلی نمکآبرود|بوستان جنگلی نمکآبرود]]، مرداب کندوچال و دریاچهٔ سد دریوک از دیگر مناطق دیدنی این شهرستان بهشمار میروند.<ref>زندهدل، مجموعهٔ راهنمای جامع ایرانگردی (استان مازندران)، ۱۳۷۹ش، ص۴۵.</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۴۳: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* «آشنایی با شهرستان چالوس»، وبسایت فرمانداری شهرستان چالوس، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹ش. | |||
* اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، بهتحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش. | * اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، بهتحقیق سعید بختیاری، تهران، ۱۳۸۳ش. | ||
* افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، ۱۳۷۳ش. | * افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، ۱۳۷۳ش. | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۴: | ||
* ملکالشعرای بهار، قصاید، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۱ش. | * ملکالشعرای بهار، قصاید، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
* موسوی، یحیی، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره ۶۱، ۱۳۸۱ش. | * موسوی، یحیی، «مسجد جامع چالوس»، مسجد، تهران، شماره ۶۱، ۱۳۸۱ش. | ||
* «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن»، وبسایت مرکز آمار ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش. | |||
* نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش. | * نشریهٔ اسامی و عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۷ش. | ||
* نوشین، جواد، چالوس، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۵ش. | * نوشین، جواد، چالوس، تهران، کتابخانه طهوری، ۱۳۵۵ش. | ||
