| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''مادر'''</big> | <big>'''مادر'''</big> | ||
==مفهومشناسی== | منزلت مادری در تمدنهای باستان[دیدگاه ۱] | ||
در ایران باستان در دورهای از تاریخ، نظام مادرشاهی رواج داشته و نسب افراد از طریق مادر تعیین میشد[دیدگاه ۲].[۲۴] | |||
در مصر باستان؛ پسران بهجای انتساب به پدر، خود را با نام مادرشان معرفی میکردند. بزرگان جامعه نیز معمولا تصویر مادران خود را در آرامگاههایشان نقش میزدند تا یاد او را همواره همراه خود داشته باشند.[۲۵] | |||
در آتن باستان، زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبوده و توجه جدی به آنها نمیشد؛[۲۶] اما با مادر شدن، منزلت آنها ارتقا مییافت و جشنهایی نیز بهمنظور بزرگداشت مقام مادر برگزار میشد.[۲۷] | |||
در چین باستان، مادری از جایگاهی والا برخوردار بود. این احترام در افسانه «هاکوگا» بازتاب یافته است؛ بر اساس این روایت، هاکوگا هر روز تازیانه مادرش را بیهیچ نالهای تحمل میکرد؛ اما هنگامی که مادرش سالخورده شد و دیگر توان وارد کردن ضربههای شدید را نداشت، هاکوگا برای ناتوانی او گریست.[۲۸] | |||
در دوران جاهلیت نیز زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبودند؛ اما با مادر شدن، منزلت والایی مییافت؛ چنانکه به باور آنان، زن قابل جایگزینی بود؛ اما مادر را نمیشد جایگزین کرد.[۲۹] | |||
منزلت مادری در آیینهای اعتقادی[دیدگاه ۳] | |||
مادری در بیشتر آیینهای اعتقادی جایگاهی والا دارد و احترام به مادر در متون و آموزههای دینی گوناگون مورد تأکید قرار گرفته است: | |||
در آیین بودایی، فرزندان موظف به احترام به والدیناند و این احترام، زمینهساز پیشرفت دنیوی دانسته میشود. بر پایهٔ آموزههای بودا، فرزند هرگز نمیتواند دین خود را نسبت به مادر ادا کند، زیرا او بیشترین رنج را برای فرزندانش متحمل شده است؛ از اینرو احترام به مادر حتی از احترام به مقامهای بلندپایهٔ بودایی نیز واجبتر شمرده میشود. بیاحترامی به مادر در این آیین پیامدهایی ناگوار در پی دارد.[۳۰] | |||
زن در هندوئیسم بهعنوان مادر مقام والایی دارد حتّی جایگاه وی برجستهتر از معلّم یا پدر دانسته میشود.[۳۱] | |||
در آیین کنفوسیوس، اطاعت از پدر و مادر یکی از اصلیترین آموزهها بهشمار میرود.[۳۲] | |||
در میان زرتشتیان، روزی بهعنوان روز زن جشن گرفته میشد؛[۳۳] در این روز مادران از فرزندان خود هدایایی دریافت میکردند و از زنانی که فرزندانی شایسته پرورش داده بودند، تقدیر به عمل میآمد.[۳۴] | |||
در آیین یهود، یهودیبودن فرد از طریق مادر به ارث میرسد.[۳۵] برخی پژوهشگران بر پایهٔ همین جایگاه، احتمال وجود مادرسالاری در این آیین را مطرح کردهاند؛ با این حال، پژوهشهای معتبرتر این نقش را محدود به حوزهٔ خانواده میدانند.[۳۶] | |||
در مسیحیت، برخی پژوهشگران، فراوانیِ نقاشیهای مریم به همراه فرزندش عیسی مسیح را نشانهای از جایگاه رفیع مادری در این آیین میدانند.[۳۷] | |||
جایگاه مادر در آموزههای اسلام نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ بخش قابلتوجهی از آیات قرآن و روایات اسلامی به احترام و نیکی به مادر اختصاص یافتهاند. در این آیین، مادری نمودی عالی از کمال زن معرفی شده و پاداش معنوی بزرگی برای آن در نظر گرفته شده است، تا جایی که نیکی به مادر در ردیف پرستش خداوند قرار گرفته است.[۳۸] ب==مفهومشناسی== | |||
مادر ترجمه واژه «اُم» در عربی به معنای زنی که فرزند به دنیا میآورد یا زنی که داری فرزند است. مادر، زنی است که فرزندی را بهدنیا میآورد، او را تغذیه میکند و نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> واژه مادر در [[زبان فارسی]]، بهمعنای زمین، اصلی و نخستین نیز آمده است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.</ref> اصطلاحات مادرخوانده، مادر رضاعی/شیری، نامادری و مادربزرگ نیز در فرهنگ فارسیزبانان بهکار میرود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/598288/خوشه-مرکبِ-مفهومِ-مادر-در-قرآن-کریم-مطالعه-ای-شناختی امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.]</ref> مادر با معانی استعاری نیز آمیخته شده است؛ برای مثال «مادر وطن» نماد تعلق، حمایت و پاسداری از وطن و هویت اجتماعی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82863111/وطن-همان-مادر-است «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در گسترهٔ ایران فرهنگی، مفهوم مادر به شکلهای متنوعی بیان میشود؛ از جمله «مامان» در فارسی عامیانه، «انا» یا «آنا» در ترکی،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/مادر-ترکی/ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.]</ref> «دا» در لری،<ref>[https://abadis.ir/bepors/question/8893/ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.]</ref> «مار» یا «مائار» در گویش گیلکی<ref>[https://baxsad.blog.ir/post/110 «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.]</ref> و «آبه» و «آیه» در گویش هزارگی.<ref>[https://www.watanadab.com/hazaragi-content/20240213172239 خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.]</ref> | مادر ترجمه واژه «اُم» در عربی به معنای زنی که فرزند به دنیا میآورد یا زنی که داری فرزند است. مادر، زنی است که فرزندی را بهدنیا میآورد، او را تغذیه میکند و نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> واژه مادر در [[زبان فارسی]]، بهمعنای زمین، اصلی و نخستین نیز آمده است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.</ref> اصطلاحات مادرخوانده، مادر رضاعی/شیری، نامادری و مادربزرگ نیز در فرهنگ فارسیزبانان بهکار میرود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/598288/خوشه-مرکبِ-مفهومِ-مادر-در-قرآن-کریم-مطالعه-ای-شناختی امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.]</ref> مادر با معانی استعاری نیز آمیخته شده است؛ برای مثال «مادر وطن» نماد تعلق، حمایت و پاسداری از وطن و هویت اجتماعی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82863111/وطن-همان-مادر-است «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در گسترهٔ ایران فرهنگی، مفهوم مادر به شکلهای متنوعی بیان میشود؛ از جمله «مامان» در فارسی عامیانه، «انا» یا «آنا» در ترکی،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/مادر-ترکی/ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.]</ref> «دا» در لری،<ref>[https://abadis.ir/bepors/question/8893/ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.]</ref> «مار» یا «مائار» در گویش گیلکی<ref>[https://baxsad.blog.ir/post/110 «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.]</ref> و «آبه» و «آیه» در گویش هزارگی.<ref>[https://www.watanadab.com/hazaragi-content/20240213172239 خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.]</ref> | ||