| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
==بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند== | ==بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند== | ||
در <span style="color:red">[[فرهنگ عامه]]</span> و <span style="color:red">[[ادبیات شفاهی]]</span> ایران، مفهوم روزی فرزند با <span style="color:red">[[ضربالمثل]]</span>ها، باورهای عامیانه و روایتهای روزمره پیوندی دیرینه دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی»].</ref> در | در <span style="color:red">[[فرهنگ عامه]]</span> و <span style="color:red">[[ادبیات شفاهی]]</span> ایران، مفهوم روزی فرزند با <span style="color:red">[[ضربالمثل]]</span>ها، باورهای عامیانه و روایتهای روزمره پیوندی دیرینه دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی»].</ref> در دهههای اخیر، پژوهشهای کیفی بر وجود شکاف میان گفتمان رسمی دینی و <span style="color:red">[[تجربه زیسته]]</span> خانوادههای شهری در قبال تأمین معیشت فرزند تأکید کردهاند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> برخی محققان مسائل جمعیتی بر این باورند که در جامعه، دو رویکرد متفاوت نسبت به فرزندآوری و روزی فرزند وجود دارد؛ از یکسو فرزند بهمثابه عامل فزایندۀ <span style="color:red">برکت</span> و از سوی دیگر بهعنوان یک تعهّد معیشتی پرهزینه بازنمایی میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا].</ref> | ||
پژوهشهای اجتماعی و اقتصادی دهههای اخیر ایران، به نقش [[تورم]]، [[بیکاری]] و بیثباتی بازار کار در شکلگیری نگرانیهای خانوادهها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کردهاند. در این مطالعات، روزی فرزند اغلب بهصورت ضمنی و در قالب دغدغههایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> نتایج این مطالعات نشان میدهد که متغیرهایی نظیر <span style="color:red">نااطمینانی اقتصادی</span>، آیندۀ شغلی، هزینههای <span style="color:red">[[آموزش]]</span> و تأمین <span style="color:red">[[مسکن]]</span>، در کنار لایههای باورمندی مذهبی، به طور همزمان در فرایند تصمیمگیری خانوارها برای فرزندآوری نقش ایفا میکنند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_212185.html فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228].</ref> یافتهها نشان میدهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصلهای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref> | |||
== | ==دیدگاههای نظری== | ||
در ادبیات اقتصاد جمعیت، فرزندآوری بیشتر در قالب مدلهای تحلیلی هزینه و فایده بررسی میشود. در نظریۀ اقتصادی باروری که توسط گری بکر،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref> و دیگر اقتصاددانان توسعهیافته، فرزند بهعنوان یک انتخاب خانوادگی در نظر گرفته میشود که میزان آن با عواملی مانند سطح درآمد، هزینههای مستقیم نگهداری و آموزش و هزینههای غیرمستقیم مرتبط با زمان والدین ارتباط دارد. در این چارچوب، هزینۀ فرزند تنها به مخارج مالی محدود نبوده و زمان صرفشده برای مراقبت و تربیت، بهویژه از سوی والدین شاغل، نیز بهعنوان بخشی از هزینه تلقی میشود.<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/JF/48713946906.pdf نیکونسبتی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریهها و نقدها)»، 1394ش، ص223-224.]</ref | در ادبیات اقتصاد جمعیت، فرزندآوری بیشتر در قالب مدلهای تحلیلی هزینه و فایده بررسی میشود. در نظریۀ اقتصادی باروری که توسط گری بکر،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref> و دیگر اقتصاددانان توسعهیافته، فرزند بهعنوان یک انتخاب خانوادگی در نظر گرفته میشود که میزان آن با عواملی مانند سطح درآمد، هزینههای مستقیم نگهداری و آموزش و هزینههای غیرمستقیم مرتبط با زمان والدین ارتباط دارد. در این چارچوب، هزینۀ فرزند تنها به مخارج مالی محدود نبوده و زمان صرفشده برای مراقبت و تربیت، بهویژه از سوی والدین شاغل، نیز بهعنوان بخشی از هزینه تلقی میشود.<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/JF/48713946906.pdf نیکونسبتی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریهها و نقدها)»، 1394ش، ص223-224.]</ref> | ||
در [[جمعیتشناسی]]، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایهگذاری بر هر فرزند، بهعنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان میدهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش [[مرگومیر کودکان]]، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، موضوع روزی فرزند در پیوند با شاخصهایی مانند کیفیت زندگی، آموزش و مهارتآموزی بررسی شده است.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> | |||
در [[جمعیتشناسی]]، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایهگذاری بر هر فرزند، بهعنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان میدهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش [[مرگومیر کودکان]]، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، موضوع روزی فرزند در پیوند با شاخصهایی مانند کیفیت زندگی، آموزش و مهارتآموزی بررسی شده است.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/ | |||
==سیاستهای عمومی و برداشت از روزی فرزند== | ==سیاستهای عمومی و برداشت از روزی فرزند== | ||
سیاستهای دولتی از طریق یارانهها، نظامهای حمایتی، مسکن و [[بیمه]]، بر هزینههای ادراکشدۀ فرزندآوری اثر میگذارند. در ایران، برخی پژوهشها به تجربۀ سیاستهای حمایتی دهههای ابتداییِ پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کردهاند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، همزمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این سیاستها در تحلیلهای اقتصادی، بهعنوان عوامل تعدیلکنندۀ ریسک معیشتی خانوادهها بررسی شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><br>در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانوادهها از امکان تأمین | سیاستهای دولتی از طریق یارانهها، نظامهای حمایتی، مسکن و [[بیمه]]، بر هزینههای ادراکشدۀ فرزندآوری اثر میگذارند. در ایران، برخی پژوهشها به تجربۀ سیاستهای حمایتی دهههای ابتداییِ پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کردهاند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، همزمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این سیاستها در تحلیلهای اقتصادی، بهعنوان عوامل تعدیلکنندۀ ریسک معیشتی خانوادهها بررسی شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><br>در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانوادهها از امکان تأمین هزینههای تربیت فرزند تأثیر گذاشتهاند. این یافتهها بیشتر بدون داوری ارزشی، در چارچوب تحلیل سیاستگذاری گزارش میشوند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref> | ||
==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه== | ==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه== | ||
در جمعیتشناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه بهعنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، [[بازار کار]] و ساختار سنی جامعه بررسی میشود. در این تحلیلها، تأمین روزی نسلهای آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظامهای رفاهی مطرح است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/526099/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-% زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.]</ref> این رویکرد، روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیلهای ساختاری منتقل میکند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4093965-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref><br>مطالعات خانواده نیز نشان دادهاند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، همپوشانی هزینهها و تغییر نقشهای اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافتهها بهصورت توصیفی و مبتنی بر دادههای تجربی گزارش شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | در جمعیتشناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه بهعنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، [[بازار کار]] و ساختار سنی جامعه بررسی میشود. در این تحلیلها، تأمین روزی نسلهای آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظامهای رفاهی مطرح است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/526099/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-% زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.]</ref> این رویکرد، روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیلهای ساختاری منتقل میکند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4093965-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref><br>مطالعات خانواده نیز نشان دادهاند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، همپوشانی هزینهها و تغییر نقشهای اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافتهها بهصورت توصیفی و مبتنی بر دادههای تجربی گزارش شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
