زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
براساس پژوهشهای علمی، تغذیه با شیر مادر رشد شناختی کودک را به میزان قابلتوجهی بهبود میبخشد. این تأثیر مثبت بر تواناییهای ذهنی و یادگیری کودک، یکی از مهمترین مزایای بلندمدت شیردهی بهشمار میرود.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو.]</ref> | براساس پژوهشهای علمی، تغذیه با شیر مادر رشد شناختی کودک را به میزان قابلتوجهی بهبود میبخشد. این تأثیر مثبت بر تواناییهای ذهنی و یادگیری کودک، یکی از مهمترین مزایای بلندمدت شیردهی بهشمار میرود.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «مزایای شیر مادر برای نوزادان»، وبسایت مادرشو.]</ref> | ||
== اهمیت حمایت روانی و | == اهمیت حمایت روانی و جسمی از مادران شیرده == | ||
[[پرونده:شیردهی (3).jpg|جایگزین=زایمان-بیمارستان آل جلیل آق قلا|بندانگشتی|دیدار با مادران پس از زایمان؛ بیمارستان آل جلیل آق قلا]] | [[پرونده:شیردهی (3).jpg|جایگزین=زایمان-بیمارستان آل جلیل آق قلا|بندانگشتی|دیدار با مادران پس از زایمان؛ بیمارستان آل جلیل آق قلا]] | ||
=== نیاز به راهنمایی و حمایت اولیه === | === نیاز به راهنمایی و حمایت اولیه === | ||
مادران در روزهای نخستین پساز زایمان، بهویژه در اولین تجربهٔ مادری، به راهنمایی، دلگرمی و پشتیبانی زنان باتجربه نیاز دارند. این حمایتها برای تداوم موفق شیردهی ضروری است. مادرانی که دچار تنشهای روانی یا شرایط استرسزا میشوند، بیش از سایرین به کمک نیاز دارند؛ چراکه [[افسردگی]] و [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] از عوامل اصلی ناکامی در شیردهی بهشمار میروند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> | |||
=== نقش حمایتی خانواده در برابر افسردگی | === نقش حمایتی خانواده در برابر افسردگی پساز زایمان === | ||
برخی مادران | برخی مادران پساز زایمان با مشکلات عاطفی نظیر غمگینی، افسردگی، اختلال در [[خواب]]، اشتها، حافظه و تمرکز مواجه میشوند. آنها ممکن است احساس سردرگمی، بیقراری، [[ترس]]، گناه یا ناامیدی کنند و در انجام وظایف مادری و [[نقش همسری زن|همسری]] ناتوان شوند. در چنین شرایطی، حمایت خانواده نقشی حیاتی دارد: مثلا پدر کودک میتواند با کمک در امور منزل و مراقبت از دیگر فرزندان، امکان آرامش و استراحت بیشتری برای مادر فراهم آورد یا سایر اعضای خانواده با اظهار محبت و تقسیم مسئولیتهای روزمره، به بهبود روحیهٔ مادر و کاهش فشار روانی او کمک کنند.<ref>طلایی، عوامل مؤثر در سلامت مادر و حمایت از مادران شیرده، بیتا، ص7ـ8.</ref> | ||
در میان عوامل | === نقش ویژهٔ همسر در تداوم شیردهی === | ||
در میان عوامل بیرونی، همسر مهمترین نقش را در تشویق، اعتمادبهنفس<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> و حمایت روانی مادر ایفا میکند. پژوهشها نشان دادهاند که حمایت همسر، مهمترین عامل در تمایل به شیردهی و تداوم آن است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/49279/fa خیاطی، «علل قطع زودهنگام شیردهی و انتظارات مادران شیرده از خانواده و جامعه در سنندج»، 1386ش، ص29.]</ref> بنابراین ضروری است که همسر با درک شرایط مادر،<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/4301910/نقش-مهم-حمایت-گری-پدران-در-فرایند-شیردهی-مادران خدایی، «نقش مهم حمایتگری پدران در فرایند شیردهی مادران»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> به استراحت و خواب کافی او توجه داشته باشد، امکانات لازم را تأمین کند<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> و در رسیدگی به امور منزل یاریگر همسر خود باشد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص180.]</ref> | |||
=== اهمیت استراحت فیزیکی مادر === | === اهمیت استراحت فیزیکی مادر === | ||
مادر شیرده | مادر شیرده باید از انجام کارهای سنگین و خستهکننده پرهیز کند و به استراحت کافی بپردازد؛ زیرا خستگی موجب کاهش دفعات شیردهی، مکیدن ناکافی شیر توسط نوزاد و کاهش جریان شیر میشود. استراحت مناسب، نهتنها به حفظ سلامت مادر کمک میکند، بلکه زمینهساز شیردهی مؤثر و پایدار نیز هست.<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> | ||
== قوانین حمایتی از شیردهی در ایران == | == قوانین حمایتی از شیردهی مادران در ایران == | ||
=== سیاستهای کلی و مرخصی زایمان === | === سیاستهای کلی و مرخصی زایمان === | ||
مجلس شورای اسلامی در جمهوری اسلامی ایران، قوانین ویژهای را برای ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی تصویب کرده است. در این قوانین به مواردی مانند [[مرخصی زایمان]]، مرخصی ساعتی شیردهی و نیز امنیت شغلی مادران توجه شده است. حتی مرخصی استعلاجی و زایمان برای بانوانی که بهصورت نیمهوقت فعالیت میکنند همانند کارمندان تماموقت تعیین شده است. | مجلس شورای اسلامی در جمهوری اسلامی ایران، قوانین ویژهای را برای ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادران در دوران شیردهی تصویب کرده است. در این قوانین به مواردی مانند [[مرخصی زایمان]]، مرخصی ساعتی شیردهی و نیز امنیت شغلی مادران توجه شده است. حتی مرخصی استعلاجی و زایمان برای بانوانی که بهصورت نیمهوقت فعالیت میکنند همانند کارمندان تماموقت تعیین شده است. همچنین زنان کارگر از مرخصی بارداری و زایمان جمعاً بهمدت ۹۰ روز برخوردار هستند و این مدت، جزو سوابق خدمت آنان محسوب میشود و حقوق نیز تعلق میگیرد.<ref>[https://www.trjums.ac.ir/behdasht/fa/regulation/86/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%BA%D8%B0%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادر»، وبسایت معاونت بهداشت.]</ref> | ||
=== محدودیت تبلیغ و توزیع شیر خشک === | === محدودیت تبلیغ و توزیع شیر خشک === | ||
در راستای حمایت از تغذیه کودک با شیر مادر، تبلیغ و ترویج هرگونه شیر مصنوعی ممنوع است تا شیر مصنوعی فقط در شرایط خاصی که شیرخواران از شیر مادر محروم هستند به مصرف برسد. ورود هر نوع شیرخشک و غذاهای کمکی شیرخوار، تابع قانون است و شیر خشک فقط از طریق داروخانه توزیع میشود.<ref> | در راستای حمایت از تغذیه کودک با شیر مادر، تبلیغ و ترویج هرگونه شیر مصنوعی ممنوع است تا شیر مصنوعی فقط در شرایط خاصی که شیرخواران از شیر مادر محروم هستند به مصرف برسد. ورود هر نوع شیرخشک و غذاهای کمکی شیرخوار، تابع قانون است و شیر خشک فقط از طریق داروخانه توزیع میشود.<ref>[https://www.trjums.ac.ir/behdasht/fa/regulation/86/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%BA%D8%B0%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادر»، وبسایت معاونت بهداشت.]</ref> | ||
=== تسهیلات برای مادران شاغل === | === تسهیلات برای مادران شاغل === | ||
مادران شیرده بعد از شروع | مادران شیرده بعد از شروع به کار، تا ۲۴ ماهگی کودک، روزانه یک ساعت از مرخصی شیردهی بهرهمند هستند. کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دوسالگی کودک پساز هر سه ساعت فعالیت، نیمساعت فرصت شیردهی بدهد و نیز مراکز مربوط به نگهداری کودکان (از قبیل شیر خوارگاه و مهد کودک) را ایجاد کند.<ref>[https://www.trjums.ac.ir/behdasht/fa/regulation/86/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%BA%D8%B0%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادر»، وبسایت معاونت بهداشت.]</ref> | ||
== روشهای شیردهی == | == روشهای شیردهی == | ||
مقدار شیر مورد نیاز نوزادان متفاوت است و متخصصان توصیه میکنند در صورت توانایی نوزاد در مکیدن، تعداد دفعات و مقدار شیردهی به نیاز او واگذار شود. در روز اول تولد، نوزادان معمولاً پساز مکیدن، مدت طولانی میخوابند که باعث کاهش دفعات تغذیه در این روز میشود؛ اما از روز دوم، تعداد دفعات شیر خوردن به ۸ تا ۱۲ بار در شبانهروز افزایش مییابد.<ref>[https://www.unicef.org/iran/media/4486/file/Breastfeeding%20Promotion%20Training%20Kit.pdf عزالدین زنجانی و دیگران، «مجموعه آموزشی ترویج تغذیه با شیر مادر»، 1400ش، ص229-230.]</ref> | |||
== | == روشهای از شیر گرفتن == | ||
قرآن | قرآن کریم، تصمیمگیری دربارهٔ زمان و چگونگی از شیر گرفتن نوزاد را به اختیار پدر و مادر واگذار کرده و بر ضرورت رضایت و مشورت میان آنان تأکید دارد. همچنین از پدر و مادر خواسته شده که اختلافات آنها موجب ضرر و زیان به کودک نشود و در فرایند از شیر گرفتن، بهتدریج و با ملایمت عمل کنند. در فرهنگ عامه و برخی سنتهای قدیمی، روشهایی برای قطع شیردهی به کار میرفته است؛ ازجمله مالیدن خوراکیهای تلخ و تند<ref>[https://sid.ir/paper/29133/fa عزالدین زنجانی و دیگران، «پایش کیفی عوامل مؤثر بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و تداوم آن در مناطق شهری و روستایی کشور در سال 1379»، 1381ش، ص136.]</ref> مانند عصارهٔ گیاه بسیار تلخِ صبر زرد به نوک پستان تا نوزاد از گرفتن پستان خودداری کند. این روشها در منابع پزشکی دورهٔ صفویه نیز مورد اشاره قرار گرفتهاند.<ref>الگود، طب در دوره صفویه، 1357ش، ص320.</ref>در روشهای نوین امروزی، از شیر گرفتن باید بهصورت تدریجی و برنامهریزیشده انجام شود؛ هر هفته یک وعده شیردهی حذف شده و بهترتیب شیردهی شب، میانروز، صبح و سپس وعدهٔ قبل از خواب قطع میشود. در فواصل حذفشده، از غذاهای مقوی و متناسب با سن کودک استفاده کرده و برای کاهش وابستگی به شیر مادر، از همسر برای خواباندن کودک کمک بگیرید. همچنین تغییر روال شیردهی (کاهش مدت یا تغییر ساعات) و تفریحات روزانه برای تخلیهٔ انرژی کودک، از راهکارهای مؤثر در این روشهاست. مشورت با پزشک برای تأمین نیازهای تغذیهای کودک در این دوران توصیه میشود. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۰: | ||
* قرآن کریم. | * قرآن کریم. | ||
* «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. | * «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش. | ||
«تغذیه با شیر مادر»، وبسایت یونیسف، تاریخ باردید: 19 تیر 1405ش. | |||
* «تغذیه با شیر مادر»، وبسایت یونیسف، تاریخ باردید: 19 تیر 1405ش. | |||
* «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۸ آبان ۱۳۹۹ش. | * «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وبسایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۸ آبان ۱۳۹۹ش. | ||
* حیدری، محمدصادق و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، مجله اسلام و سلامت، دوره اول، شماره 3، 1393ش. | * حیدری، محمدصادق و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، مجله اسلام و سلامت، دوره اول، شماره 3، 1393ش. | ||
| خط ۹۸: | خط ۱۰۱: | ||
* فراهانی، وحید، «۷ نکته ضروری که مادران در دوران شیردهی باید بدانند»، سایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۸ش. | * فراهانی، وحید، «۷ نکته ضروری که مادران در دوران شیردهی باید بدانند»، سایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۸ش. | ||
* فلدمن، رابرت، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، ترجمه مهدی عبدالهزاده رافی، تهران، ارجمند، ویراست ۸، چ۱، ۱۳۹۹ش. | * فلدمن، رابرت، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، ترجمه مهدی عبدالهزاده رافی، تهران، ارجمند، ویراست ۸، چ۱، ۱۳۹۹ش. | ||
* «قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادر»، وبسایت معاونت بهداشت، تاریخ درج مطلب: آخرین بهروزرسانی: 21 اردیبهشت 1400ش. | |||
* قربانی، زینب و خادم، ابراهیم، «اهمیت تغذیه با شیر مادر از دیدگاه آموزههای دینی، طب سنتی ایران و طب رایج»، مجلهٔ مطالعات اسلامی در حوزهٔ سلامت، دورهٔ اول، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۶ش. | * قربانی، زینب و خادم، ابراهیم، «اهمیت تغذیه با شیر مادر از دیدگاه آموزههای دینی، طب سنتی ایران و طب رایج»، مجلهٔ مطالعات اسلامی در حوزهٔ سلامت، دورهٔ اول، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۶ش. | ||
* کدخدایی، زهره و حاجیانفر، حسین، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم، ۱۳۹۵ش. | * کدخدایی، زهره و حاجیانفر، حسین، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم، ۱۳۹۵ش. | ||
