| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
رهیافتهای موجود دربارهٔ مقولهٔ مادری را میتوان در دو پارادایم کلی دستهبندی کرد: ذاتگرایی و برساخت اجتماعی. در نگاه ذاتگرایانه، تفاوتهای جنسیتی امری ذاتی و فرافرهنگی تلقی میشود و ریشههای مادری در ذات و حقیقت زن جستوجو میشود؛ اما در رهیافت برساخت اجتماعی، میل به مادری در زنان همچون دیگر ویژگیهای زنانه، برساختهٔ جامعه دانسته میشود و با تأکید بر فرایندها و الزامات اجتماعی، مادری فرایندی تلقی میشود که زن را مادر میسازد.<ref>[https://jsr.ut.ac.ir/article_92472_47891f3c81963ebade305b94b8cc7d2d.pdf ازکیا و دیگران، «تحلیل پارادایمی مفهوم زنانه انگاری مادری با روش نظریه بنیانی مورد مطالعه (کارمندان شرکت آبفای منطقه یک تهران»، 1401ش، ص308-307.]</ref> | رهیافتهای موجود دربارهٔ مقولهٔ مادری را میتوان در دو پارادایم کلی دستهبندی کرد: ذاتگرایی و برساخت اجتماعی. در نگاه ذاتگرایانه، تفاوتهای جنسیتی امری ذاتی و فرافرهنگی تلقی میشود و ریشههای مادری در ذات و حقیقت زن جستوجو میشود؛ اما در رهیافت برساخت اجتماعی، میل به مادری در زنان همچون دیگر ویژگیهای زنانه، برساختهٔ جامعه دانسته میشود و با تأکید بر فرایندها و الزامات اجتماعی، مادری فرایندی تلقی میشود که زن را مادر میسازد.<ref>[https://jsr.ut.ac.ir/article_92472_47891f3c81963ebade305b94b8cc7d2d.pdf ازکیا و دیگران، «تحلیل پارادایمی مفهوم زنانه انگاری مادری با روش نظریه بنیانی مورد مطالعه (کارمندان شرکت آبفای منطقه یک تهران»، 1401ش، ص308-307.]</ref> | ||
===مادری بهمثابه نیاز ذاتی زنانه=== | ===مادری بهمثابه نیاز ذاتی زنانه=== | ||
در نگرش اسلامی، مادری از نیازهای ذاتی زن تلقی میشود؛ قرآن مادری را رنجی توأم با لذت و | در نگرش اسلامی، مادری از نیازهای ذاتی زن تلقی میشود؛ قرآن مادری را رنجی توأم با لذت و خواست قلبی برای زن میداند.<ref>احقاف: 15.</ref> لذت مادری ریشه در محبت مادرانه دارد؛ همانگونه که محبت مادری بالاترین محبتهاست، لذت مادری نیز بالاترین لذتهاست.<ref> [https://www.ensani.ir/file/download/article/1618042842-9959-86-3.pdf افضلي و انتظاري، «جایگاه مادري از منظر شهید مطهري در مقایسه با فمینیسم»، بهار1399ش، ص98.]</ref> برپایه این رویکرد؛ ویژگیهای فطریای که در خلقت زنان تعبیه شدهاند آنها را برای ایفای نقشهای مادری آماده میسازند، هرچند شدت و ضعف این ویژگیها متأثر از عوامل فرهنگی، آداب و رسوم اجتماعی و الگوهای تربیتی است؛ اما بر پایه دادههای علمی و تاریخی، میل به پرورش کودک در زنان از دوران بلوغ ظاهر میشود و در دوران بارداری به اوج خود میرسد. از منظر دینی افزون بر آنها، مادری، تجلی دهنده مهر خداوند در وجود زن و نظام عاطفی مادرانه است. نقش مادری زمینه بروز صداقت، مهرورزی و تقویت کننده ملکه تقوی دانسته میشود. از این منظر، [[نقش تربیتی زن|نقش تربیتی مادر]] در رشد فرزند و سلامت جامعه مؤثر شمرده شده و غفلت از آن موجب تباهی جامعه بهشمار میآید.<ref>قومی، «بررسی نقش مادری از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، 1398ش</ref> بر بیناد پژوهش انجام شده، تا دههٔ ۱۹۵۰م. در آمریکا، مادری نقش اصلی زنان دانسته میشد؛ برای نمونه، اِلن کی، از زنان ترقیخواه این دوره، بر ضرورت مراقبت مادر از کودک در منزل و تأثیر آن بر رشد شخصیت کودک تأکید داشت. او مادری را موجب خودشکوفایی و شادمانی زنان میدانست و با اشتغال زنان بیرون از منزل مخالف بود.<ref> [https://www.jsi-isa.ir/article_33891.html رفعتجاه، «زنان جوان و بازتعریف معنا و نقش مادری مطالعهای بر روی مادران 25 تا 40 ساله ساکن شهر ری»، 1396ش، ص136-135.]</ref> از منظر جامعهشناختی، پارسونز با تأکید بر بیولوژی بدن زنان، کارکرد خانواده را بازتولید نسل و اجتماعیکردن فرزندان میداند. او مادری را ناشی از غریزهٔ ذاتی زنان میداند و بر این باور است که رفتارهای مادرانه هر چند از طریق عوامل اجتماعی آموخته میشود؛ اما عوامل زیستی آن را تقویت میکنند.<ref>[https://www.jsi-isa.ir/article_33891.html رفعتجاه، «زنان جوان و بازتعریف معنا و نقش مادری مطالعهای بر روی مادران 25 تا 40 ساله ساکن شهر ری»، 1396ش، ص139.]</ref> در رویکرد روانشناختی، جان بالبی دلبستگی مادر و کودک را از نیازهای طبیعی مادر و فرزند میداند و آن را امری لذتبخش و موجب خشنودی هر دو طرف میشمارد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/453490/fa#downloadbottom ﺳﻠﻄﺎﻧﻲﻓﺮ و دیگران، «همبستگی سبک دلبستگی مادر با میزان دلبستگی مادر به شیرخوا»، 1390ش، ص87.]</ref> | ||
===مادری بهمثابه برساخت اجتماعی=== | ===مادری بهمثابه برساخت اجتماعی=== | ||
