خط ۱: خط ۱:
'''<big>جراحی تغییر جنسیت،</big>''' عمل جراحی برای اعمال تغییراتی در بدن به‌منظور تبدیل شدن مرد به زن یا برعکس.<ref group="دیدگاه">مقاله بین جراجی تغییر جنسیت و تغییر جنسیت در رفت و آمد است. لطفا روی جراحی تغییر جنسیت تمرکز شود و مقاله تغییر جنسیت جداگانه نگارش شده است. </ref>
'''<big>جراحی تغییر جنسیت،</big>''' عمل جراحی برای اعمال تغییراتی در بدن به‌منظور تبدیل شدن مرد به زن یا برعکس.


جراحی تغییر جنسیت امروزه به یکی از پر سودترین تجارت‌‌های جهانی تبدیل شده است. برخی تغییر جنسیت را ممکن نمی‌دانند و دلایلی مثل عدم وقوع آن می‌دانند و برخی با آن موافق بوده و بی‌پروایانه آن را تبلیغ می‌کنند. و افراد دچار آشفتگی‌های ذهنی بدون اطمینان از امکان و اطلاع از عوارض آن، تحت تاثیر فشارهای اجتماعی و ترغیب گروه‌های خاص با اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت قدم در مسیری بی‌پایان و بدون بازگشت می‌گذارند. عدم انطباق فرایند پذیرش و جراحی در ایران با معیارهای بین‌المللی و انحصارگرایی جراحان، پذیرش متقاضیان را تسهیل کرده و کم بودن هزینه عمل نسبت به کشورهای دیگر متقاضیان بسیاری را از کشورهای دیگر روانه ایران کرده است. پژوهش‌های فراوانی پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت را مورد بررسی قرار داده‌اند که به رغم اشکالات روشی و نظری، پیامدهای مثبت و منفی بسیاری برای آن شمرده‌اند. هر چند تقریبا تمامی پیامدهای مثبت مربوط به عمل جراحی تطبیق جنسیت برای برخی از افراد دوجنسیتی بوده است.   
جراحی تغییر جنسیت امروزه به یکی از پر سودترین تجارت‌‌های جهانی تبدیل شده است. برخی تغییر جنسیت را ممکن نمی‌دانند و دلایلی مثل عدم وقوع آن می‌دانند و برخی با آن موافق بوده و بی‌پروایانه آن را تبلیغ می‌کنند. و افراد دچار آشفتگی‌های ذهنی بدون اطمینان از امکان و اطلاع از عوارض آن، تحت تاثیر فشارهای اجتماعی و ترغیب گروه‌های خاص با اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت قدم در مسیری بی‌پایان و بدون بازگشت می‌گذارند. عدم انطباق فرایند پذیرش و جراحی در ایران با معیارهای بین‌المللی و انحصارگرایی جراحان، پذیرش متقاضیان را تسهیل کرده و کم بودن هزینه عمل نسبت به کشورهای دیگر متقاضیان بسیاری را از کشورهای دیگر روانه ایران کرده است. پژوهش‌های فراوانی پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت را مورد بررسی قرار داده‌اند که به رغم اشکالات روشی و نظری، پیامدهای مثبت و منفی بسیاری برای آن شمرده‌اند. هر چند تقریبا تمامی پیامدهای مثبت مربوط به عمل جراحی تطبیق جنسیت برای برخی از افراد دوجنسیتی بوده است.   


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
عمل جراحی تغییر جنسیت بر روی دو دسته افراد صورت می‌گیرد؛ دسته اول افراد خنثی یا دوجنسی که یک جنس در آنها غالب است، برای این دسته که هرمافرودیسم (به انگلیسی: Hermaphrodism) نامیده می‌شوند و با انجام عمل جراحی، جنسیت واقعی آنها ظاهر می‌شود، اصطلاح تطبیق جنسیت به کار می‌رود.<ref>[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> مشکل برخی از افراد این دسته که دچار جهش کروموزومی هستند، با عمل جراحی نیز حل نمی‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> دسته دوم افرادی هستند که از نظر زیستی ویژگی‌های یک جنس را دارا هستند اما از جهت روانی خود را به گروه مقابل متعلق می‌دانند، چنین فردی را تراجنسی (ترنس‌سکشوال) می‌نامند.<ref>[https://sjfm.ir/browse.php?a_id=1038&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمودی، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده وتغییر جنسیت نداده»، 1398ش، ص772.]</ref> برای این دسته افراد اصطلاح تغییر جنسیت به کار می‌رود.<ref name=":4">[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> اصطلاح تغییر جنسیت به‌معنای تغییر جنسیت واقعی است<ref>کریمی‌نیا و همکاران، تحلیل بر عمل جراحی تغییر جنسیت به منظور کشف جنسیت، 1401ش، ص 461.</ref> و منظور از آن اقدام به عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت پنداری خود تطبیق دهد.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. «عمل تغییر جنسیت چگونه انجام میشود و آیا در ایران مجاز است؟»، وبسایت دکتر تو.]</ref> عمل جراحی تغییر جنسیت در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که طبق ادعای برخی، منجر به تغییر جنسیت می‌شود.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص69.]</ref> از آنجایی که افراد دارای اختلال هویت جنسی بیشتر خواهان تغییر جنسیت هستند، عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی تصور می‌شود که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.<ref>کاهانی، اختلال هویت جنسی، دگر جنسیت جوها، 1382ش.</ref><ref group="دیدگاه">شماره صفحه؟</ref> چراکه دگر جنس پنداران، خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.<ref>[https://sid.ir/paper/222544/fa عابدینی، «بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل»، 1394ش، ص 28.]</ref>  
عمل جراحی تغییر جنسیت بر روی دو دسته افراد صورت می‌گیرد؛ دسته اول افراد خنثی یا دوجنسی که یک جنس در آنها غالب است، برای این دسته که هرمافرودیسم (به انگلیسی: Hermaphrodism) نامیده می‌شوند و با انجام عمل جراحی، جنسیت واقعی آنها ظاهر می‌شود، اصطلاح تطبیق جنسیت به کار می‌رود.<ref>[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> مشکل برخی از افراد این دسته که دچار جهش کروموزومی هستند، با عمل جراحی نیز حل نمی‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> دسته دوم افرادی هستند که از نظر زیستی ویژگی‌های یک جنس را دارا هستند اما از جهت روانی خود را به گروه مقابل متعلق می‌دانند، چنین فردی را تراجنسی (ترنس‌سکشوال) می‌نامند.<ref>[https://sjfm.ir/browse.php?a_id=1038&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمودی، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده وتغییر جنسیت نداده»، 1398ش، ص772.]</ref> برای این دسته افراد اصطلاح تغییر جنسیت به کار می‌رود.<ref name=":4">[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> اصطلاح تغییر جنسیت به‌معنای تغییر جنسیت واقعی است<ref>کریمی‌نیا و همکاران، تحلیل بر عمل جراحی تغییر جنسیت به منظور کشف جنسیت، 1401ش، ص 461.</ref> و منظور از آن اقدام به عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت پنداری خود تطبیق دهد.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. «عمل تغییر جنسیت چگونه انجام میشود و آیا در ایران مجاز است؟»، وبسایت دکتر تو.]</ref> عمل جراحی تغییر جنسیت در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که طبق ادعای برخی، منجر به تغییر جنسیت می‌شود.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص69.]</ref> از آنجایی که افراد دارای اختلال هویت جنسی بیشتر خواهان تغییر جنسیت هستند، عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی تصور می‌شود که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.<ref>کاهانی، اختلال هویت جنسی، دگر جنسیت جوها، 1382ش.</ref> چراکه دگر جنس پنداران، خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.<ref>[https://sid.ir/paper/222544/fa عابدینی، «بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل»، 1394ش، ص 28.]</ref>  


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
خط ۱۱: خط ۱۱:
بنابر اخبار منتشر شده، اولین عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران، در سال 1930م، در انگلستان، در سال 1942م، در آمریکا 1952م و در مصر 1982م، صورت گرفته است.<ref>صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.</ref> در سال 1988م، در مصر مفهوم «خنثای روانی» مطرح شد و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص68 و 76.]</ref>
بنابر اخبار منتشر شده، اولین عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران، در سال 1930م، در انگلستان، در سال 1942م، در آمریکا 1952م و در مصر 1982م، صورت گرفته است.<ref>صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.</ref> در سال 1988م، در مصر مفهوم «خنثای روانی» مطرح شد و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص68 و 76.]</ref>


== دیدگاه‌ها درباره جراحی تغییر جنسیت<ref group="دیدگاه">نکته اول اینکه بند زیر بیشتر ناظر به امکان تغییر جنیست و عدم آمکان معطوف است. و جراحی تغییر جنسیت به حاشیه رفته است. نکته دوم اینکه با توجه به این توضیحات بحث از آثار حقوقی تغییر جنسیت در پیشفرض این مدخل وجود ندارد؟ یعنی پس از این تغییر احکام حقوقی جنسیت قبلی را دارد یا جنسیت ظاهری جدید؟</ref> ==
== دیدگاه‌ها درباره جراحی تغییر جنسیت ==
برخی، نتیجه‌بخش بودن عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته‌اند<ref>محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.</ref> و مدعی اتفاق نظر جهانی در مورد آن هستند.<ref>علی‌رضا، باریکلو،  «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص65.  </ref> حتی برخی از شایع شدن آن در کشورهای مختلف و بحران‌های پس از آن صحبت می‌کنند.<ref>ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، 1401ش، ص20.</ref> برخی دیگر با تردید در امکان تغییر جنسیت افراد سالم از طریق عمل جراحی، یا حتی انکار آن،<ref>محسن خرازی، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، 1379ش، ص104.</ref> اصطلاح تطبیق جنسیت (به انگلیسی: Gender Affirmation Surgery) یا بازتخصیص جنسیت (به انگلیسی: Sex Reassignment Surgery) را دقیق‌تر می‌دانند.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>
برخی، نتیجه‌بخش بودن عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته‌اند<ref>محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.</ref> و مدعی اتفاق نظر جهانی در مورد آن هستند.<ref>علی‌رضا، باریکلو،  «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص65.  </ref> حتی برخی از شایع شدن آن در کشورهای مختلف و بحران‌های پس از آن صحبت می‌کنند.<ref>ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، 1401ش، ص20.</ref> برخی دیگر با تردید در امکان تغییر جنسیت افراد سالم از طریق عمل جراحی، یا حتی انکار آن،<ref>محسن خرازی، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، 1379ش، ص104.</ref> اصطلاح تطبیق جنسیت (به انگلیسی: Gender Affirmation Surgery) یا بازتخصیص جنسیت (به انگلیسی: Sex Reassignment Surgery) را دقیق‌تر می‌دانند.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>


خط ۴۵: خط ۴۵:


=== انحصارگرایی جراحان ===
=== انحصارگرایی جراحان ===
یکی از پژوهشگران موضوع جنسیت در ایران مدعی است؛ تجربه بررسی بیش از ۱۸۰۰ پرونده درمانی، انجام مطالعات عمیق، نگارش رساله‌ای با ۳۴۶ صفحه، و تحقیق گسترده در این زمینه، منجر به این نتیجه شده است که ماهیت اختلال هویت جنسی، به‌عنوان یک اختلال، مستلزم آن است که درمان آن از مسیرهای مختلفی دنبال شود،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref> اما برای درمان این اختلال در ایران، عمل جراحی تغییر جنسیت با وجود مشکلات فراوان و هزینه‌های بالا به‌عنوان تنها شیوه در دستور کار قراردارد و به شیوه‌های دیگر توجهی نمی‌شود<ref group="دیدگاه">علت یا دلیل عمل تغییر جنسیت فقط اختلال هویتی است؟ علل دیگری ندارد؟ در میان دیگر اقشار جامعه رواج ندارد؟</ref>.<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص26.</ref> در حالی‌که افراد زیادی را با درمان‌های روانشناختی یا هورمون‌تراپی می‌توان معالجه کرد و از انجام عمل جراحی منصرف کرد. زیرا بسیاری از درخواست‌های تغییر جنسیت ناشی از اختلالات روانی مثل وسواس است که درمان روانشناختی می‌طلبد و برخی دیگر با تاخیر یک ساله بلوغ به وسیله دارو از انجام عمل منصرف می‌شوند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>
یکی از پژوهشگران موضوع جنسیت در ایران مدعی است؛ تجربه بررسی بیش از ۱۸۰۰ پرونده درمانی، انجام مطالعات عمیق، نگارش رساله‌ای با ۳۴۶ صفحه، و تحقیق گسترده در این زمینه، منجر به این نتیجه شده است که ماهیت اختلال هویت جنسی، به‌عنوان یک اختلال، مستلزم آن است که درمان آن از مسیرهای مختلفی دنبال شود،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref> اما برای درمان این اختلال در ایران، عمل جراحی تغییر جنسیت با وجود مشکلات فراوان و هزینه‌های بالا به‌عنوان تنها شیوه در دستور کار قراردارد و به شیوه‌های دیگر توجهی نمی‌شود.<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص26.</ref> در حالی‌که افراد زیادی را با درمان‌های روانشناختی یا هورمون‌تراپی می‌توان معالجه کرد و از انجام عمل جراحی منصرف کرد. زیرا بسیاری از درخواست‌های تغییر جنسیت ناشی از اختلالات روانی مثل وسواس است که درمان روانشناختی می‌طلبد و برخی دیگر با تاخیر یک ساله بلوغ به وسیله دارو از انجام عمل منصرف می‌شوند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>


=== میزان رعایت استانداردهای بین‌المللی ===
=== میزان رعایت استانداردهای بین‌المللی ===