| خط ۹: | خط ۹: | ||
هرچند مدگرایی بهشکل امروزی، پدیده مدرن بهشمار میآید؛ اما مدگرایی زنان بهمعنای خودآرایی متظاهرانه و انطباق با مدلهای رایج زنانه در فرهنگهای مختلفی جوامع سنتی، دارای قدمت تاریخی است. در برخی منابع آرایش چشم از حدود 4500 سال قبل از میلاد در ایران گزارش شده است و زنان ایرانی، در 2000 سال قبل از میلاد از رژلب (ماتیک)، استخوان حیوانات و سنگهای رنگی برای زیباسازی خود استفاده میکردند. زنان ایرانی بهدلیل اعتقاد به عدد هفت با هفتقلم آرایش؛ سرمه، حنا، خضاب، سفیداب، وسمه، زرک و خال خود را منطبق با مد زمانه میساختند. به اعتقاد محققین؛ علاقه زنان ایرانی به لوازم آرایشی در گذشته حتی بیش از امروز بوده است.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 225-224.]</ref> در چین باستان؛ خمیدگی پا بهمثابه مد تلقی شده و زنان پاهایشان را شکسته و آنها را خمیدهتر میساختند.<ref>[https://www.imna.ir/news/671264/%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7 «پاشکنی، رسم دردناک زنان چین باستان برای زیبایی»، وبسایت خبرگزاری ایمنا.]</ref> در روم باستان، زنان به آراستگی ظاهری خود اهمیت داده و موهایشان را متناسب با مدهای آن زمان، رنگ میکردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1347074 مظاهری، «دین و زندگی در امپراتوری روم»، وبسایت راسخون.]</ref> | هرچند مدگرایی بهشکل امروزی، پدیده مدرن بهشمار میآید؛ اما مدگرایی زنان بهمعنای خودآرایی متظاهرانه و انطباق با مدلهای رایج زنانه در فرهنگهای مختلفی جوامع سنتی، دارای قدمت تاریخی است. در برخی منابع آرایش چشم از حدود 4500 سال قبل از میلاد در ایران گزارش شده است و زنان ایرانی، در 2000 سال قبل از میلاد از رژلب (ماتیک)، استخوان حیوانات و سنگهای رنگی برای زیباسازی خود استفاده میکردند. زنان ایرانی بهدلیل اعتقاد به عدد هفت با هفتقلم آرایش؛ سرمه، حنا، خضاب، سفیداب، وسمه، زرک و خال خود را منطبق با مد زمانه میساختند. به اعتقاد محققین؛ علاقه زنان ایرانی به لوازم آرایشی در گذشته حتی بیش از امروز بوده است.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 225-224.]</ref> در چین باستان؛ خمیدگی پا بهمثابه مد تلقی شده و زنان پاهایشان را شکسته و آنها را خمیدهتر میساختند.<ref>[https://www.imna.ir/news/671264/%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7 «پاشکنی، رسم دردناک زنان چین باستان برای زیبایی»، وبسایت خبرگزاری ایمنا.]</ref> در روم باستان، زنان به آراستگی ظاهری خود اهمیت داده و موهایشان را متناسب با مدهای آن زمان، رنگ میکردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1347074 مظاهری، «دین و زندگی در امپراتوری روم»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
==تغییرات مدگرایی زنانه== | ==تغییرات مدگرایی زنانه== | ||
در گذشته | بر اساس مطالعات تاریخی، مدگرایی در گذشته در ارتباط مستقیم با فرهنگی و جنسیتی بوده است. بهعنوان نمونه، در برخی جوامع، نقشمایههای مورد استفاده در خالکوبی زنان با طرحهایی که میان مردان رواج داشته تفاوت داشته است و برخلاف مردان که علاقهمند به طراحی نمادهای قدرت بودند؛ طرحی از بوته گل، گنجشک، سرو یا خالی را در بدن خود خالکوبی میکردند.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 226-225.]</ref> در به دورهٔ مدرن، با گسترش الگوهای جهانی مد و تضعیف مرزهای سنتی جنسیتی، استفاده از عناصری که پیشتر بهطور سنتی مردانه یا زنانه تلقی میشدند، از میان رفته و زنان تشویق به استفاده از مدهای مردانه نیز میشوند.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص24.]</ref> | ||
==دیدگاههای نظری در باره مدگرایی زنانه== | ==دیدگاههای نظری در باره مدگرایی زنانه== | ||
دیدگاههای متفاوتی در حوزه مدگرایی زنان مطرح شده است: | دیدگاههای متفاوتی در حوزه مدگرایی زنان مطرح شده است: | ||
زیمل با تأکید بر زنانه بودن مد، مدعی | زیمل با تأکید بر زنانه بودن مد، مدعی است که <ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص60.]</ref> زنان نسبت به مردان گرایش بیشتری به مد داشته و بیش از مردان نسبت به مد وفادار هستند؛ زیرا مد برای آنها فراتر از احساس خوشایندی، فرصتی برای ارتقای منزلت اجتماعی شمرده میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1594363139-10280-7-3.pdf موذن سلطان آبادی و مریجی، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، 1395ش، ص61-60.]</ref> | ||
بر مبنای نظریه مقایسه | بر مبنای نظریه مقایسه اجتماعی، زنان بدن خود را با بدن دیگران بهویژه بدن مدل شده توسط رسانهها مقایسه کرده و به استفاده از مد میپردازند.<ref>ی[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf عقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص89-88.]</ref> | ||
دیدگاه کارکردگرایانه؛ مدگرایی زنان را مصرف تظاهری دانسته و مدها را ماسکی میدانند که چهرهای دروغین از زنان ارائه میدهد.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش،222.]</ref> | دیدگاه کارکردگرایانه؛ مدگرایی زنان را مصرف تظاهری دانسته و مدها را ماسکی میدانند که چهرهای دروغین از زنان ارائه میدهد.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش،222.]</ref> | ||
فمینیستها جهان مد را منشأ استثمار جنسیتی زنان میدانند و معتقد به سرکوب جنسیتی زنان از طریق مد هستند.<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص60.]</ref> اما در رویکرد جدید فمینیستی، بر این نکته تأکید میشود که مدگرایی زنانه نهتنها نشانه قرار گرفتن زنان در چارچوب فانتزیهای جنسی مردسالارانه نیست، بلکه وسیلهای برای اعمال عاملیت مؤثر زن است؛ لذا زنان فراتر از هزینههای مالی به جراحیهای زیباییای تن میدهند که خطرناک و در مواردی کشنده هستند.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش،222.]</ref> | |||
در رویکرد جدید فمینیستی، | |||
==ملکه مد جهان== | ==ملکه مد جهان== | ||
امروزه؛ کیت میدلتون، همسر نوه ملکه انگلیس بهعنوان خوش پوشترین پرنسس جهان شناخته میشود. طرح ساده و جذاب لباسهای وی، در کانون توجهات فعالان صنعت مد قرار داشته<ref> [https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-3/217466-%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «کیت میدلتون، ملکه مد جهان»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> و برخی از رسانهها به او لقب ملکه مد را دادهاند.<ref>[https://jument.style/blog/kate-middleton-hair-style موسوی، «خاطرهانگیزترین مدل موهای کیت میدلتون ملکه مد جهان»، وبسایت ژومنت.]</ref> | امروزه؛ کیت میدلتون، همسر نوه ملکه انگلیس بهعنوان خوش پوشترین پرنسس جهان شناخته میشود. طرح ساده و جذاب لباسهای وی، در کانون توجهات فعالان صنعت مد قرار داشته<ref> [https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-3/217466-%DA%A9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «کیت میدلتون، ملکه مد جهان»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> و برخی از رسانهها به او لقب ملکه مد را دادهاند.<ref>[https://jument.style/blog/kate-middleton-hair-style موسوی، «خاطرهانگیزترین مدل موهای کیت میدلتون ملکه مد جهان»، وبسایت ژومنت.]</ref> | ||
همچنین رانیا ملکه اردن، نماد مد و بهعنوان ملکه مد خاورمیانه شناخته میشود، وی لباسهای مختلفی از برندهای پیشرو مد خاورمیانه | همچنین در رسانهها، رانیا ملکه اردن، نماد مد و بهعنوان ملکه مد خاورمیانه شناخته میشود، وی لباسهای مختلفی از برندهای پیشرو مد خاورمیانه به تن میکند که عناصر مختلفی از سنت در آنها کار شده است و در سفرهای خارجی، جزئیاتی را در پوشش خود استفاده میکند که به فرهنگ کشور میزبان اشاره دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/910193/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%84%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87 «بانوی اول اردن، ملکه مد خاورمیانه»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | ||
==تیپشناسی مدگرایی زنانه== | ==تیپشناسی مدگرایی زنانه== | ||
===1) مد | ===1) مد انطباقگرایانه=== | ||
برخی زنان متأهل و دارای سطح تحصیلات متوسط، متأثر از گردانندگان مد، اشتیاق به مصرف مد دارند.<ref> [https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص29.]</ref> این گروه، گرایش جدی به دیده شدن و انطباق با جماعت داشته و از رسواییهای ناشی از عدم مقبولیت میترسند.<ref> [https://jwdp.ut.ac.ir/article_60053_0b5f7b4c09949071b40c84403ff9020c.pdf رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص316.]</ref> | برخی زنان متأهل و دارای سطح تحصیلات متوسط، متأثر از گردانندگان مد، اشتیاق به مصرف مد دارند.<ref> [https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص29.]</ref> این گروه، گرایش جدی به دیده شدن و انطباق با جماعت داشته و از رسواییهای ناشی از عدم مقبولیت میترسند.<ref> [https://jwdp.ut.ac.ir/article_60053_0b5f7b4c09949071b40c84403ff9020c.pdf رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص316.]</ref> | ||
===2) مد واسازانه=== | ===2) مد واسازانه=== | ||
| خط ۵۱: | خط ۳۷: | ||
این مد، تلفیقی از مدلهای قبلی بوده و پیوند مستقیم با لذتگرایی و رهایی از کسالت روزمرگی دارد.<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص31.]</ref> در این مدل، پیروی زنان از مد جنبهای ثانویه داشته و اولویت آنها دیدن مدهای جدید و گشتوگذار در مراکز خرید است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_60053_0b5f7b4c09949071b40c84403ff9020c.pdf رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص325-324.]</ref> | این مد، تلفیقی از مدلهای قبلی بوده و پیوند مستقیم با لذتگرایی و رهایی از کسالت روزمرگی دارد.<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص31.]</ref> در این مدل، پیروی زنان از مد جنبهای ثانویه داشته و اولویت آنها دیدن مدهای جدید و گشتوگذار در مراکز خرید است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_60053_0b5f7b4c09949071b40c84403ff9020c.pdf رفیعی و بخارایی، «زنان و گرایش به مد»، 1395ش، ص325-324.]</ref> | ||
==انگیزههای مدگرایی زنانه== | ==انگیزههای مدگرایی زنانه== | ||
برمبنای برخی پژوهشها؛ انگیزههای مصرف مد توسط زنان، به شخصی و اجتماعی تقسیم میشوند که مهمترین آنها عبارتند از: کسب اعتمادبهنفس، تنوعطلبی، | برمبنای برخی پژوهشها؛ انگیزههای مصرف مد توسط زنان، به شخصی و اجتماعی تقسیم میشوند که مهمترین آنها عبارتند از: کسب اعتمادبهنفس، تنوعطلبی، برتریجویی،<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دستکاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 215-214.]</ref> جلوهگری، خودشیفتگی، چشموهمچشمی، تقلید،<ref> [https://www.manaviyat.ir/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF/ آقایی، «تغییر سبک زندگی و علل و انگیزههای مدگرایی»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری سبکزندگی آل یاسین.]</ref> متمایز بودن <ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانهپوشی»، 1403ش، ص25.]</ref> و اعتراض نسبت به وضعیت موجود.<ref>[https://www.manaviyat.ir/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF/ آقایی، «تغییر سبک زندگی و علل و انگیزههای مدگرایی»، وبسایت مؤسسه فرهنگی هنری سبکزندگی آل یاسین.]</ref> | ||
==عوامل مدگرایی افراطی زنانه == | ==عوامل مدگرایی افراطی زنانه == | ||
برخی پژوهشگران، شکلگیری آنچه در منابع بهعنوان مدگرایی افراطی توصیف شده است را با تأثیرپذیری از الگوهای سبک زندگی غربی مرتبط دانستهاند.<ref>[https://rahyaftt.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B3%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%85%D8%AF-%D9%88/ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وبسایت اندیشکده رهیافت.]</ref> در این تحلیلها، توجه فزاینده به بدن زنانه در فرهنگ مدرن بهعنوان یکی از عوامل مؤثر در این پدیده مطرح میشود؛<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکههای اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، 8931ش، ص29.]</ref> عاملی که در بستر سازوکارهایی مانند صنعت تبلیغات و هنجارهای اجتماعی معاصر مورد بررسی قرار گرفته است: | |||
===1) سودآوری صنعت مد زنانه=== | ===1) سودآوری صنعت مد زنانه=== | ||
