بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
== مکان زندگی == | == مکان زندگی == | ||
=== زندگی پس از ظهور === | |||
بر اساس بررسی روایات و منابع اسلامی، درباره وضعیت جهان پس از پایان زندگی امام مهدی سه دیدگاه اصلی نظریه رجعت معصومین، جانشینی اولیای صالح و برپایی قیامت مطرح شده است. دیدگاه مورد پذیرش این است که دولت مهدوی تا برپایی قیامت پایدار خواهد ماند و جهان در وضعیت مطلوب خود باقی میماند.<ref>{{پک|یزدانی نورگورانی|۱۴۰۰|ک=پایاننامه کارشناسیارشد دانشگاه پیامنور استان خوزستان|ف=زندگی پس از ظهور حضرت مهدی موعود عجالله از دیدگاه قرآن کریم و روایات|ص=۸۹-۹۱}}</ref> | |||
== '''امامت''' == | == '''امامت''' == | ||
=== توقیعات === | === توقیعات === | ||
توقیع، به معنای نامه را نشان کردن و نوشتن عبارتی در ذیل نامه و نیز، به پاسخهای نوشته شده بزرگان و امرا، در درخواستهای نوشتاری ایشان گفته میشود. توقیعات منسوب به امام مهدی را از جهات مختلفی مانند موضوع، مخاطب، کارکرد و تاریخ صدور، دستهبندی کردهاند. از آنجا که دوران غیبت او به دو دوره غیبت صغری و غیبت کبری تقسیم میشود، توقیعات منسوب به ایشان نیز در این دو دوره قابل دستهبندی هستند.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴-۶۵}}</ref> | |||
توقیعات منسوب به امام زمان از تنوع موضوعی گستردهای برخوردار است که مهمترین مضامین آن عبارت از: نصب و عزل وکلاء و بیان شخصیت آنان همراه با توصیههای لازم به ایشان، پاسخ به سؤالات فقهی، کلامی، تفسیری، حدیثی و تاریخی و نیز ارائه مواعظ اخلاقی، رسیدگی به وجوه شرعی و اموال تحویلشده به وکلاء و درخواست ارسال وجوه، معرفی امام به شیعیان و پاسخ به برخی انتقادات مطرحشده درباره ایشان، اعلام وفات یا تاریخ وفات افراد و ارسال پیام تعزیت به مناسبت رحلت نمایندگان امام، اعلام خیانت خائنان، غلو غالیان و انحراف منحرفان و رد و نفرین بر آنان، حسابرسی و نقد عملکرد برخی افراد و نهی از امور غیرشرعی، پاسخ به درخواست دعا از سوی شیعیان و اعلام عفو و پذیرش عذر برخی از آنان، پاسخ به درخواستهای جزئی مانند درخواست وجه، کفن، دستخط، تقسیم وجوه شرعی، انجام حج، سفر، فرزنددار شدن، خرید و فروش، دفاع از مظلوم و بشارت به رفع ظلم از شیعیان، و نیز اخبار و پیشگویی از امور مخفی و حوادث جزئی یا کلی آینده است.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴}}</ref> | |||
در منابع حدیثی شیعه امامیه، حدود صد توقیع از امام مهدی نقل شده است که بخش عمده آنها در دو کتاب ''کمالالدین'' شیخ صدوق و ''الغیبه'' شیخ طوسی گردآوری شده است. در باب توقیعات ''کمالالدین''، ۴۹ توقیع و در ''الغیبه'' نیز ۴۳ توقیع گزارش شده است؛ اگرچه دوازده توقیع از ''کمالالدین'' در ''الغیبه'' نیز تکرار شده است.<ref>{{پک|محمدی ریشهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی(عج)|ص=۱۱۷|ج=۴}}</ref> | |||
توقیعات، نامهها و نوشتههای امام دوازدهم شیعیان است که در دوره غیبت صغری، در پاسخ به پرسشهای شیعیان صادر میشد. این توقیعات گاه به خط خود امام و گاه به املای ایشان و توسط نُوّاب اربعه نوشته میشد. در برخی موارد، مُهر امام نیز بر توقیعات موجود بوده است. | |||
در منابع حدیثی، حدود صد توقیع از امام مهدی(عج) نقل شده است. مهمترین منابعِ گردآورنده توقیعات، کتابهای *کمالالدین* شیخ صدوق (۴۹ توقیع) و *الغیبه* شیخ طوسی (۴۳ توقیع) هستند. همچنین کتابهای مستقلی مانند *موسوعة توقیعات الامام المهدی* نیز به این موضوع پرداختهاند. | |||
محتوای توقیعات در چهار حوزه اصلی دستهبندی میشود: مسائل اعتقادی (مانند اثبات امامت و نهی از تعیین وقت ظهور)، احکام فقهی (مانند طهارت، نماز، خمس و...)، کرامات و دعاها، و نیز تکذیب و لعن مدعیان دروغین نیابت. از جمله مشهورترین توقیعات، «توقیع اِما الحوادث الواقعه» خطاب به اسحاق بن یعقوب است که در آن، شیعیان برای حل مسائل پیشآمده به راویان حدیث ارجاع داده شدهاند. | |||
فقیهان شیعه در استنباط احکام شرعی به توقیعات استناد کردهاند. برای نمونه، از توقیع یادشده برای اثبات ولایت فقیه استفاده شده است. همچنین اعتبار توقیعات منسوب به دوره غیبت کبری، مانند توقیع خطاب به شیخ مفید در کتاب *الاحتجاج*، مورد تردید برخی محققان قرار گرفته است. | |||
=== بررسی کارکردهای حضور اجتماعی امام مهدی === | |||
در دوران غیبت امام دوازدهم، شیعیان با چالشهای متعددی از جمله ناآگاهی از جانشین امام و تولد ایشان، فشار حکومتها و ظهور مدعیان دروغین وکالت و امامت مواجه شدند. این شرایط به ایجاد گروههای منحرف در درون جامعه شیعه منجر شد. در این وضعیت، امام مهدی با استفاده از سازوکار سازمان وکالت و صدور توقیعات به هدایت جامعه پرداختند. کارکردهای حضور اجتماعی ایشان در این دوره شامل موارد زیر بوده است. مدیریت سازمان وکالت از طریق عزل و نصب وکیلان، برخورد با مدعیان دروغین و وکلای منحرف از طریق صدور توقیعات حاوی لعن و بیزاری، کاهش حساسیت دستگاههای حکومتی نسبت به امام و سازمان وکالت با مدیریت اطلاعات و نیز حفظ ارتباط با شیعیان و پاسخگویی به مسائل شرعی و اجتماعی آنان از طریق توقیعات. این تدابیر به ساماندهی جامعه شیعه و حرکت آن از حیرت و پراکندگی در آغاز غیبت، به سمت انسجام و اجماع نسبی در نیمه دوم غیبت انجامید.<ref>{{پک|حاجیزاده|۱۴۰۱|ک=پایاننامه کارشناسیارشد جامعه المصطفی العالمیه|ف=بررسی کارکردهای حضور اجتماعی امام مهدی با نگاهی بر توقیعات ایشان|ص=۹}}</ref> | |||
=== غیبت صغری === | === غیبت صغری === | ||
| خط ۲۰: | خط ۳۹: | ||
== '''تبارشناسی ظهور در منابع اسلامی''' == | == '''تبارشناسی ظهور در منابع اسلامی''' == | ||
باور به ظهور منجی و موعود آخرالزمان که هدایتگر بشر حیران امروز به سوی هدف والای الهی و امید به آینده روشن جهان است، مفهومی آشنا برای اکثریت قریب به اتفاق پیروان همه ادیان و مکاتب است.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۷۲|ج=}}</ref><ref name=":022">{{پک|شاکری زواردهی|فقیه خراسانی|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگوییهای عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی|ص=۲۳۲}}</ref> این منجی در عهد عتیق و در بین یهودیان با نامهای مختلفی مانند عبد یهوه، شاه عادل، شبان، پادشاه موعود، خداوند، پسر خدا، انسان، پسر انسان، پرهیزگار، برگزیده مسیحا یا ماشیح یاد شده است.<ref name=":023">{{پک|شاکری زواردهی|فقیه خراسانی|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگوییهای عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی|ص=۲۳۲}}</ref> زرتشتها در انتظار | باور به ظهور منجی و موعود آخرالزمان که هدایتگر بشر حیران امروز به سوی هدف والای الهی و امید به آینده روشن جهان است، مفهومی آشنا برای اکثریت قریب به اتفاق پیروان همه ادیان و مکاتب است.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۷۲|ج=}}</ref><ref name=":022">{{پک|شاکری زواردهی|فقیه خراسانی|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگوییهای عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی|ص=۲۳۲}}</ref> این منجی در عهد عتیق و در بین یهودیان با نامهای مختلفی مانند عبد یهوه، شاه عادل، شبان، پادشاه موعود، خداوند، پسر خدا، انسان، پسر انسان، پرهیزگار، برگزیده مسیحا یا ماشیح یاد شده است.<ref name=":023">{{پک|شاکری زواردهی|فقیه خراسانی|۱۳۹۶|ک=مشرق موعود|ف=بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگوییهای عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی|ص=۲۳۲}}</ref> زرتشتها در انتظار سوشیانت،<ref>{{پک|جمعی از نویسندگان|۱۳۸۹|ک=گونهشناسی اندیشه منجی موعود در ادیان|ص=۳۶-۴۴|ج=}}</ref> مسیحیان در انتظار بازگشت عیسی مسیح،<ref>{{پک|اقلیدینژاد|۱۳۸۱|ک=معرفت|ف=آخرین نبرد در آخرالزمان|ص=۷۴}}</ref> هندوها در انتظار دهمین اَوَتاره با نام کَلْکی یا کَلکین<ref name=":024">{{پک|قرائی|کریمپور|۱۳۹۷|ک=تحقیقات کلامی|ف=موعود آخرالزّمان در دين هندو|ص=۲۸-۳۰}}</ref> و مسلمانان نیز در انتظار امام مهدی هستند.<ref>{{پک|منتظرالقائم|۱۳۹۶|ک=تاریخ امامت|ص=۲۷۲|ج=}}</ref> موعودباوری بهعنوان بالاترین آموزه در فرهنگ سترگ امامان معصوم، دارای واژگان و اصطلاحاتی چند است که برخی متناسب معارف این اندیشه و باور، معنایی خاص به خود گرفتند.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۹۵|ک=مشرق موعود|ف=تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی در منابع اسلامی|ص=۸}}</ref> | ||
=== '''ظهور''' === | === '''ظهور''' === | ||
| خط ۷۵: | خط ۹۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=استادی|نام۱=کاظم|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|پیوند=https://journals.ikiu.ac.ir/article_3050.html|ژورنال=مطالعات فهم حدیث|دوره=نهم|شماره=دوم|صفحات=۶۳-۸۶}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=اقلیدینژاد|نام۱=علی|تاریخ=۱۳۸۱|عنوان=آخرین نبرد در آخرالزمان|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/12658/%d8%a7%d8%ae%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%86%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86|ژورنال=معرفت|دوره=یازدهم|شماره=پنجاه و نهم|صفحات=۷۳-۷۷}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=جمعی از نویسندگان|نام=|عنوان=گونهشناسی اندیشه منجی موعود در ادیان|سال=۱۳۸۹|مکان=قم|ناشر=دانشگاه ادیان و مذاهب|پیوند نویسنده=جمعی از نویسندگان|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاجیزاده|نام۱=محسن|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بررسی کارکردهای حضور اجتماعی امام مهدی با نگاهی بر توقیعات ایشان|پیوند=|ژورنال=پایاننامه کارشناسیارشد جامعه المصطفی العالمیه، مؤسسه زبان و فرهنگشناسی|دوره=|شماره=|صفحات=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضوی|نام۱=سیدعباس|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانههای ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهلسنت و امامیه شبه قاره (سده اخیر)|پیوند=|ژورنال=پایاننامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی|دوره=|شماره=|صفحات=}} | {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضوی|نام۱=سیدعباس|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانههای ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهلسنت و امامیه شبه قاره (سده اخیر)|پیوند=|ژورنال=پایاننامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی|دوره=|شماره=|صفحات=}} | ||
| خط ۸۴: | خط ۱۱۱: | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=صدوق|نام=محمد بن علی بن حسین بن بابویه|عنوان=خصال|سال=۱۴۰۳|مکان=قم|ناشر=جامعه مدرسین|پیوند نویسنده=محمد بن علی بن حسین بن بابویه صدوق|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=صدوق|نام=محمد بن علی بن حسین بن بابویه|عنوان=خصال|سال=۱۴۰۳|مکان=قم|ناشر=جامعه مدرسین|پیوند نویسنده=محمد بن علی بن حسین بن بابویه صدوق|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=قرائی|نام۱=فیاض|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=موعود آخرالزّمان در دین هندو|پیوند=https://www.tkalam.ir/article_39080.html|ژورنال=تحقیقات کلامی|دوره=ششم|شماره=بیست و یکم|صفحات=۲۷-۴۸|نام۲=سعید|نام خانوادگی۲=کریمپور|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کاظمی|نام۱=شاهده پروین|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1795446/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC|ژورنال=موعود پژوهی|دوره=دوم|شماره=چهارم|صفحات=۶۱-۷۹|نام۲=سیده فاطمه|نام خانوادگی۲=موسوی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کاظمی|نام۱=شاهده پروین|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1795446/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC|ژورنال=موعود پژوهی|دوره=دوم|شماره=چهارم|صفحات=۶۱-۷۹|نام۲=سیده فاطمه|نام خانوادگی۲=موسوی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کلینی|نام=محمد بن یعقوب|عنوان=الکافی|سال=۱۳۶۵|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=محمد بن یعقوب کلینی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کلینی|نام=محمد بن یعقوب|عنوان=الکافی|سال=۱۳۶۵|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=محمد بن یعقوب کلینی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=محمدی ریشهری|نام=محمد|عنوان=دانشنامه امام مهدی(عج)|سال=۱۳۹۳|مکان=قم|ناشر=دارالحدیث|پیوند نویسنده=محمد محمدی ریشهری|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نعمانی|نام=محمد بن ابراهیم|عنوان=الغیبه|سال=۱۳۹۷|مکان=تهران|ناشر=مکتبه الصدوق|پیوند نویسنده=محمد بن ابراهیم نعمانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نعمانی|نام=محمد بن ابراهیم|عنوان=الغیبه|سال=۱۳۹۷|مکان=تهران|ناشر=مکتبه الصدوق|پیوند نویسنده=محمد بن ابراهیم نعمانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=یزدانی نورگورانی|نام۱=زینب|تاریخ=۱۴۰۰|عنوان=زندگی پس از ظهور حضرت مهدی موعود عجالله از دیدگاه قرآن کریم و روایات|پیوند=|ژورنال=پایاننامه کارشناسیارشد دانشگاه پیامنور استان خوزستان، مرکز پیامنور دزفول|دوره=|شماره=|صفحات=}} | |||
