پیش‌نویس:امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 === توقیعات ===
-توقیع، به معنای نامه را نشان کردن و نوشتن عبارتی در ذیل نامه و نیز، به پاسخ‌های نوشته شده بزرگان و امرا، در درخواست‌های نوشتاری ایشان گفته می‌شود. توقیعات منسوب به امام مهدی را از جهات مختلفی مانند موضوع، مخاطب، کارکرد و تاریخ صدور، دسته‌بندی کرده‌اند. از آنجا که دوران غیبت او به دو دوره‌ غیبت صغری و غیبت کبری تقسیم می‌شود، توقیعات منسوب به ایشان نیز در این دو دوره قابل دسته‌بندی هستند.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴-۶۵}}</ref>
+توقیع، به‌معنای نامه را نشان کردن و نوشتن عبارتی در ذیل نامه و نیز به پاسخ‌های نوشته شده بزرگان و امرا، در درخواست‌های نوشتاری ایشان گفته می‌شود. توقیعات منسوب به امام مهدی را از جهات مختلفی مانند موضوع، مخاطب، کارکرد و تاریخ صدور، دسته‌بندی کرده‌اند.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴-۶۵}}</ref> از آنجا که دوران غیبت او به دو دوره‌ غیبت صغری و غیبت کبری تقسیم می‌شود، توقیعات منسوب به ایشان نیز در این دو دوره قابل دسته‌بندی هستند.<ref>{{پک|صالحی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=ماهیت‌شناسی توقیعات حضرت مهدی(ع)|ص=۹۵}}</ref> فقط دو توقیع منسوب به شیخ مفید، برای عصر غیبت کبری گزارش شده است؛  که براساس گزارش‌ها، این توقیعات عصر غیبت کبری، از امام مهدی و برای شیخ مفید نیستند و انتساب توقیعات به ایشان نادرست و بی‌اعتبار است.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۳}}</ref><ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی|ص=۴۴۵|ج=۴}}</ref><ref>{{پک|خویی|۱۳۷۲|ک=معجم رجال الحدیث|ص=۲۲۰|ج=۱۸}}</ref> این توقیعات گاه به خط خود امام و گاه به املای ایشان و توسط نُوّاب اربعه و گاه همراه با مُهر امام نوشته می‌شد.<ref>{{پک|کلینی|۱۳۶۵|ک=الکافی|ص=۱۶۳|ج=۷}}</ref> در برخی موارد، امام در انتهای نامه، بر نگارش آن به خط خود تصریح کرده است.<ref>{{پک|کشی|۱۴۰۹|ک=رجال‌ الکشی|ص=۵۱۳ و ۵۵۱|ج=}}</ref>
-توقیعات منسوب به امام زمان از تنوع موضوعی گسترده‌ای برخوردار است که مهم‌ترین مضامین آن عبارت از: نصب و عزل وکلاء و بیان شخصیت آنان همراه با توصیه‌های لازم به ایشان، پاسخ به سؤالات فقهی، کلامی، تفسیری، حدیثی و تاریخی و نیز ارائه مواعظ اخلاقی، رسیدگی به وجوه شرعی و اموال تحویل‌شده به وکلاء و درخواست ارسال وجوه، معرفی امام به شیعیان و پاسخ به برخی انتقادات مطرح‌شده درباره ایشان، اعلام وفات یا تاریخ وفات افراد و ارسال پیام تعزیت به مناسبت رحلت نمایندگان امام، اعلام خیانت خائنان، غلو غالیان و انحراف منحرفان و رد و نفرین بر آنان، حسابرسی و نقد عملکرد برخی افراد و نهی از امور غیرشرعی، پاسخ به درخواست دعا از سوی شیعیان و اعلام عفو و پذیرش عذر برخی از آنان، پاسخ به درخواست‌های جزئی مانند درخواست وجه، کفن، دستخط، تقسیم وجوه شرعی، انجام حج، سفر، فرزنددار شدن، خرید و فروش، دفاع از مظلوم و بشارت به رفع ظلم از شیعیان، و نیز اخبار و پیش‌گویی از امور مخفی و حوادث جزئی یا کلی آینده است.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴}}</ref>
+در منابع حدیثی شیعه امامیه، حدود صد توقیع از امام مهدی نقل شده است که بخش عمده آنها در دو کتاب ''کمال‌الدین'' شیخ صدوق و ''الغیبه'' شیخ طوسی گردآوری شده است. در باب توقیعات ''کمال‌الدین''، ۴۹ توقیع و در ''الغیبه'' نیز ۴۳ توقیع گزارش شده است؛ اگرچه دوازده توقیع از ''کمال‌الدین'' در ''الغیبه'' نیز تکرار شده است.<ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی(عج)|ص=۱۱۷|ج=۴}}</ref> از مشهورترین توقیعات، توقیع اِما الحوادث الواقعه خطاب به اسحاق بن یعقوب است که در آن، شیعیان برای حل مسائل پیش‌آمده از جمله برای اثبات نظریه ولایت فقیه به راویان حدیث ارجاع داده شده‌اند.<ref>{{پک|صدوق|۱۳۹۵|ک=کمال‌الدین و تمام النعمه|ص=۴۸۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|خمینی|۱۳۷۴|ک=ولایت فقیه|ص=۷۸-۸۲|ج=}}</ref>
-در منابع حدیثی شیعه امامیه، حدود صد توقیع از امام مهدی نقل شده است که بخش عمده آنها در دو کتاب ''کمال‌الدین'' شیخ صدوق و ''الغیبه'' شیخ طوسی گردآوری شده است. در باب توقیعات ''کمال‌الدین''، ۴۹ توقیع و در ''الغیبه'' نیز ۴۳ توقیع گزارش شده است؛ اگرچه دوازده توقیع از ''کمال‌الدین'' در ''الغیبه'' نیز تکرار شده است.<ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی(عج)|ص=۱۱۷|ج=۴}}</ref>
+محتوای توقیعات منسوب به امام مهدی از تنوع موضوعی گسترده‌ای برخوردار است و در چهار حوزه‌ اصلی قابل دسته‌بندی است:
-توقیعات، نامه‌ها و نوشته‌های امام دوازدهم شیعیان است که در دوره غیبت صغری، در پاسخ به پرسش‌های شیعیان صادر می‌شد. این توقیعات گاه به خط خود امام و گاه به املای ایشان و توسط نُوّاب اربعه نوشته می‌شد. در برخی موارد، مُهر امام نیز بر توقیعات موجود بوده است.
+# '''مسائل اعتقادی و کلامی:''' شامل اثبات امامت، نهی از تعیین وقت ظهور، پاسخ به سؤالات کلامی، تفسیری، حدیثی و تاریخی، معرفی امام به شیعیان و پاسخ به برخی انتقادات مطرح‌شده درباره ایشان، و نیز اخبار و پیش‌گویی از امور مخفی و حوادث جزئی یا کلی آینده.
+# '''احکام فقهی و مواعظ اخلاقی:''' شامل پاسخ به سؤالات فقهی درباره طهارت، نماز، خمس، روزه، حج، شهادت، قضا، وقف، معاملات، صدقه، نکاح، مسکرات و زیارت قبور ائمه همراه با ارائه مواعظ اخلاقی و نهی از امور غیرشرعی.
-در منابع حدیثی، حدود صد توقیع از امام مهدی(عج) نقل شده است. مهم‌ترین منابعِ گردآورنده توقیعات، کتاب‌های *کمال‌الدین* شیخ صدوق (۴۹ توقیع) و *الغیبه* شیخ طوسی (۴۳ توقیع) هستند. همچنین کتاب‌های مستقلی مانند *موسوعة توقیعات الامام المهدی* نیز به این موضوع پرداخته‌اند.
+# '''کرامات، دعاها و امور شخصی:''' شامل پاسخ به درخواست دعا از سوی شیعیان، اعلام عفو و پذیرش عذر برخی از آنان، و پاسخ به درخواست‌های جزئی مانند درخواست وجه، کفن، دستخط، تقسیم وجوه شرعی، انجام حج، سفر، فرزنددار شدن، خرید و فروش، و نیز دفاع از مظلوم و بشارت به رفع ظلم از شیعیان.
+# '''تکذیب و لعن مدعیان و مدیریت سازمان وکالت:''' شامل تکذیب و لعن مدعیان دروغین نیابت، اعلام خیانت خائنان، غلو غالیان و انحراف منحرفان و رد و نفرین بر آنان، نصب و عزل وکلاء و بیان شخصیت آنان همراه با توصیه‌های لازم به ایشان، رسیدگی به وجوه شرعی و اموال تحویل‌شده به وکلاء و درخواست ارسال وجوه، حسابرسی و نقد عملکرد برخی افراد، اعلام وفات یا تاریخ وفات افراد و ارسال پیام تعزیت به مناسبت رحلت نمایندگان امام.<ref>{{پک|استادی|۱۴۰۲|ک=مطالعات فهم حدیث|ف=اعتبارسنجی توقیعات امام زمان(ع) به شیخ مفید در کتاب الاحتجاج|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی|ص=۱۱۷-۱۲۰|ج=۴}}</ref><ref>{{پک|شبیری|۱۳۸۳|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=توقیع (۳)|ص=۵۸۲: ۸}}</ref>
-محتوای توقیعات در چهار حوزه اصلی دسته‌بندی می‌شود: مسائل اعتقادی (مانند اثبات امامت و نهی از تعیین وقت ظهور)، احکام فقهی (مانند طهارت، نماز، خمس و...)، کرامات و دعاها، و نیز تکذیب و لعن مدعیان دروغین نیابت. از جمله مشهورترین توقیعات، «توقیع اِما الحوادث الواقعه» خطاب به اسحاق بن یعقوب است که در آن، شیعیان برای حل مسائل پیش‌آمده به راویان حدیث ارجاع داده شده‌اند.
-فقیهان شیعه در استنباط احکام شرعی به توقیعات استناد کرده‌اند. برای نمونه، از توقیع یادشده برای اثبات ولایت فقیه استفاده شده است. همچنین اعتبار توقیعات منسوب به دوره غیبت کبری، مانند توقیع خطاب به شیخ مفید در کتاب *الاحتجاج*، مورد تردید برخی محققان قرار گرفته است.
 === بررسی کارکردهای حضور اجتماعی امام مهدی ===
@@ خط ۴۸: / خط ۴۵: @@
 ظهور و مشتقات آن با بررسی روایات به معانی زیر آمده است:
-'''آشکار شدن امام مهدی:''' إِنَّ لِلْقَائِمِ غَيْبَةً قَبْلَ ظُهُورِهِ؛ برای قائم غیبتی پیش از ظهور او است.
+* '''آشکار شدن امام مهدی:''' إِنَّ لِلْقَائِمِ غَيْبَةً قَبْلَ ظُهُورِهِ؛ برای قائم غیبتی پیش از ظهور او است.
+* '''آشکار شدن دولت حق:''' یا شَوْقاهُ إِلى رُؤْیَتِهِمْ فی حالِ ظُهُورِ دَوْلَتِهِمْ؛ چقدر مشتاق دیدار آنها هستم آن زمان که دولت آنها آشکار شود.
-'''آشکار شدن دولت حق:''' یا شَوْقاهُ إِلى رُؤْیَتِهِمْ فی حالِ ظُهُورِ دَوْلَتِهِمْ؛ چقدر مشتاق دیدار آنها هستم آن زمان که دولت آنها آشکار شود.
+* '''آشکار شدن گشایش:''' وَ کَتَبْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الْفَرَجِ مَتى یَکُونُ؟ فَخَرَجَ إِلَیَّ: کُذِّبَ الْوَقَّاتُونَ؛ و نوشتم در آن از فرج پرسیدم کی خواهد بود؟ پس توقیعی برای من رسید که: وقت‌گذاران دروغ گفتند.
+* '''پیروزی امام زمان و حکومت‌ او:''' وَ کَذلِکَ قائِمُنا أَهْلَ الْبَیْتِ ... یَظْهَرُ عَلى مَنْ یَظْهَرُ؛ این‌گونه است قائم ما اهل‌بیت پس چون او آشکار شد بر آن کس که باید، چیره خواهد شد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۹۵|ک=مشرق موعود|ف=تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی در منابع اسلامی|ص=۹-۱۰}}</ref>
-'''آشکار شدن گشایش:''' وَ کَتَبْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الْفَرَجِ مَتى یَکُونُ؟ فَخَرَجَ إِلَیَّ: کُذِّبَ الْوَقَّاتُونَ؛ و نوشتم در آن از فرج پرسیدم کی خواهد بود؟ پس توقیعی برای من رسید که: وقت‌گذاران دروغ گفتند.
-'''پیروزی امام زمان و حکومت‌ او:''' وَ کَذلِکَ قائِمُنا أَهْلَ الْبَیْتِ ... یَظْهَرُ عَلى مَنْ یَظْهَرُ؛ این‌گونه است قائم ما اهل‌بیت پس چون او آشکار شد بر آن کس که باید، چیره خواهد شد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۹۵|ک=مشرق موعود|ف=تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی در منابع اسلامی|ص=۹-۱۰}}</ref>
 === '''قیام''' ===
@@ خط ۱۰۱: / خط ۹۵: @@
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاجی‌زاده|نام۱=محسن|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بررسی کارکردهای حضور اجتماعی امام مهدی با نگاهی بر توقیعات ایشان|پیوند=|ژورنال=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد جامعه المصطفی العالمیه، مؤسسه زبان و فرهنگ‌شناسی|دوره=|شماره=|صفحات=}}
+{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خمینی|نام=سید روح‌الله|عنوان=ولایت فقیه|سال=۱۳۷۳|مکان=تهران|ناشر=مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی|پیوند نویسنده=سید روح‌الله خمینی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
+{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خویی|نام=سیدابوالقاسم|عنوان=معجم رجال الحدیث|سال=۱۳۷۲|مکان=قم|ناشر=مرکز نشر الثاقة الاسلامیة فی العالم|پیوند نویسنده=سیدابوالقاسم خویی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رضوی|نام۱=سیدعباس|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل‌سنت و امامیه شبه قاره (سده اخیر)|پیوند=|ژورنال=پایان‌نامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی|دوره=|شماره=|صفحات=}}
@@ خط ۱۰۷: / خط ۱۰۵: @@
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=سلیمیان|نام۱=خدامراد|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی علیه السّلام در منابع اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721226/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|ژورنال=مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین‌المللی دکترین مهدویت|دوره=|شماره=جلد دوم|صفحات=۱۴۹-۱۷۲}}
+{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=شبیری|نام=محمدجواد|مدخل=توقیع (۳)|دانشنامه=دانشنامه جهان اسلام (ج۸)|سال=۱۳۸۳|ناشر=[[بنیاد دایرةالمعارف بزرگ اسلامی]]|مکان=تهران|کوشش=|پیوند مدخل=https://rch.ac.ir/article/Details/10629?}}
+{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=صالحی|نام۱=علامرضا|تاریخ=۱۳۸۹|عنوان=ماهیت‌شناسی توقیعات حضرت مهدی(ع)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/693077/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9|ژورنال=فرهنگ کوثر|دوره=سیزدهم|شماره=هشتاد و دوم|صفحات=۹۴-۱۰۱}}
 {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=صدوق|نام=محمد بن علی بن حسین بن بابویه|عنوان=کمال‌الدین و تمام النعمه|سال=۱۳۹۵|مکان=قم|ناشر=دارالکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=محمد بن علی بن حسین بن بابویه صدوق|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
@@ خط ۱۱۵: / خط ۱۱۷: @@
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کاظمی|نام۱=شاهده پروین|تاریخ=۱۳۹۹|عنوان=وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1795446/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC|ژورنال=موعود پژوهی|دوره=دوم|شماره=چهارم|صفحات=۶۱-۷۹|نام۲=سیده فاطمه|نام خانوادگی۲=موسوی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
+{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کشی|نام=محمد بن عمر|عنوان=رجال‌ الکشی (اختیار معرفة الرجال)|سال=۱۴۰۹|مکان=مشهد|ناشر=مؤسسه نشر دانشگاه مشهد|پیوند نویسنده=محمد بن عمر کشی|پیوند=|کوشش=محمد بن حسن طوسی و حسن مصطفوی|مترجم=|شابک=|دوره=}}
 {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کلینی|نام=محمد بن یعقوب|عنوان=الکافی|سال=۱۳۶۵|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الاسلامیه|پیوند نویسنده=محمد بن یعقوب کلینی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}