کرج: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''کرج'''}}؛ کلان‌شهری در کوهپایه‌های البرز و مرکزیت استان البرز

=== کرج در دوران باستان: نشانه‌های تمدن کهن ===

در مناطق مختلف شهرستان کرج، آثاری از دوران ایران باستان و مرتبط با دوره‌های هخامنشیان، [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] کشف شده، که همین نشان از وجود تمدن پیشرفته، در روزگاران کهن، در این منطقه دارد.<ref>بختیاری، «اطلس گردشگری استان البرز و کلان‌شهر کرج»، 1392ش.</ref>

=== کرج در قرون اولیه اسلامی: روستایی در مسیر ری ===

در گذشته، کرج به‌عنوان بخشی از [[مازندران]]، و زمانی به‌عنوان بخشی از ری قدیم محسوب می‌شد. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری، از کرج به‌عنوان روستایی در ری یاد کرده است. همچنین، یاقوت حموی نیز در کتاب خود، کرج را تابع ری معرفی کرده است. حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هجری قمری، کرج را از توابع [[طالقان]] برشمرده و رودخانه‌ای پرآب را تشریح کرده که ویژگی‌های آن کاملاً با رودخانه کرج مطابقت دارد. پیش از حمله مغول به ایران، بیشتر کاروان‌های تجاری از مسیر کرج خود را به ری می‌رساندند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروان‌سرای شاه‌عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

=== دوران صفویه و قاجار: اهمیت استراتژیک و ساخت‌وساز ===

در دوره [[صفویه|صفویان]]، مسیر قزوین_کرج_ری از اهمیت بیشتری برخودار شد و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌های بسیاری در این منطقه احداث گردید.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروان‌سرای شاه‌عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

=== آغاز مدرنیزاسیون و تبدیل شدن به گلوگاه ارتباطی ===

در ۱۳۱۲ش، جادهٔ آسفالت تهران ـ کرج به‌سمت سواحل [[دریای خزر]] و نیز جاده‌های غرب کشور احداث شد که در نتیجهٔ آن، کرج به‌عنوان گلوگاه مهم ارتباطی ایران در بخش مرکزی قرار گرفت. همچنین، احداث کارخانه‌ها و تأسیسات فراوان در حد فاصل تهران و کرج، بر شکوفایی و رونق این منطقه افزود تا جایی‌که در ۱۳۲۰ش در تمام ساعات روز، اتوبوس تهران به سمت کرج رفت‌وآمد می‌کرد.<ref>رزم‌آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، ج1، بی‌تا، صفحه ۱۷۵–۱۷۶.</ref>

== همسایگان کرج ==

شهرستان کرج، از قسمت غربی با شهرستان‌های ساوجبلاغ و اشتهارد،<ref>[https://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان «معرفی استان البرز»، اداره کل استاندارد استان البرز.]</ref> از سمت شرق با شهرستان‌های [[تجریش]]، [[تهران]] و شهریار، از قسمت شمالی با شهرستان‌های نور و [[چالوس]] (در استان [[مازندران]]) و از قسمت جنوبی با شهرستان زرندیه (در استان مرکزی) همسایگی دارد.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، نشریة عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، 1383ش.</ref>

== آب و هوای کرج ==

ارتفاع این شهر، ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا است. [[آب]] و هوای کرج، در مناطق شمالی آن، معتدل متمایل به سرد و در مناطق جنوبی این شهرستان، معتدل است. شهرستان کرج، از نظر میزان بارندگی نیز، جزء نواحی خشک محسوب می‌شود.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص984 و 985.</ref>

حداقل و حداکثر دمای مطلق کرج بین ۲۰- و ۴۲ درجه سانتی‌گراد و میانگین سالانهٔ رطوبت دما در حدود ۵۲ درصد است. امروزه در شهر کرج به‌دلیل گسترش صنایع و وسایل نقلیه، در فصول پاییز و [[زمستان]] پدیدهٔ وارونگی هوا کاملاً ملموس است.

== رودخانه کرج ==

این رودخانه که ۲۴۵ کیلومتر طول دارد، در حدود ۴۹۹میلیون مترمکعب در سال آب‌دهی دارد که همین سرمنشأ حیات و مدنیت در این منطقه بوده است.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج2، رودها و رودنامة ایران، 1379ش، ص388.</ref> این رودخانه، علاوه بر کرج، بخشی از آب مورد نیاز مردم تهران را نیز تأمین می‌کند. در زمان محمدشاه قاجار، کانال‌هایی را در راستای جریان آب این رودخانه به‌سمت تهران حفر کردند که تا امروز، این شبکهٔ آب‌رسانی پابرجا است.<ref>تکمیل‌همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج1، از آغاز تا دارالخلافة ناصری، 1377ش، ص 76 و 89 و 188.</ref>

== امکانات کرج ==

=== عوامل طبیعی و زیرساختی بسترهای توسعه کرج ===

شهرستان کرج به دلیل موقعیت جغرافیایی و ویژگی‌های طبیعی، پتانسیل بالایی برای توسعه دارد. عبور رودخانه کرج از مرکز این شهر و ساخت نخستین سد آبی-برقی ایران (سد امیرکبیر) بر روی آن، نقش مهمی در توسعه این منطقه داشته است. این سد علاوه بر مهار آب برای کشاورزی، صنعت و تأمین آب آشامیدنی، به رونق [[شهرنشینی]] و صنعت نیز کمک شایانی کرده است.

=== پیشگام در آموزش و صنعت نوین ===

این شهر در زمینه‌های علمی و صنعتی سابقه‌ای درخشان دارد:

* تأسیس نخستین دانشکده منابع طبیعی ایران.

* مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر

* مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی

* مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور

* مؤسسه تحقیقات خاک و آب

* دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج

* دانشگاه هنر

* دانشگاه محیط زیست

* دانشگاه جامع علمی-کاربردی و دانشگاه پیام نور

== امکانات ترابری کرج ==

کلان‌شهر کرج، گلوگاهی مهم در حمل و نقل جاده‌ای ایران است. مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از: آزادراه تهران ـ کرج ـ قزوین؛ بزرگراه یادگار امام؛ بزرگراه شمالی کرج (شهید سلیمانی)؛ بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)؛ بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)؛ خیابان بهشتی و جاده ۳۲؛ راه آسفالت کرج ـ چالوس؛ راه آسفالت کرج ـ شهریار؛ راه آسفالت کرج ـ بوئین زهرا؛ راه آسفالت کرج ـ رباط کریم؛ راه آسفالت کرج ـ گاجره ـ دیزین ـ شمشک.

سامانه اتوبوس‌رانی و تاکسی‌رانی نیز یکی از بزرگ‌ترین زیرمجموعه‌های سازمان حمل و نقل بار و مسافر در شهرداری کرج به‌حساب می‌آید که در ۱۳۷۰ش راه‌اندازی شد.<ref>[https://www.karaj.ir/portal/home/?news/529278/546236/800005/خرید-۸۱-دستگاه-اتوبوس-جدید-توسط-شهرداری-کرج «خرید 81 دستگاه اتوبوس جدید توسط شهرداری کرج»، شهرداری کرج.]</ref>

== جاذبه‌های گردشگری کرج ==

{{اصلی|جاده چالوس}}