حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۵: خط ۵:


== پیشینه و  و ریشه‌های قبیله‌ای ==
== پیشینه و  و ریشه‌های قبیله‌ای ==
خاندان قاجار یکی از ایلات ترک‌تبار بود که ریشه در مناطق ماورای قفقاز داشت و نسب آنان به طایفه سالور، از طوایف ترکان غربی، می‌رسید. آنان در حدود قرن هشتم هجری از ماورای قفقاز هجرت کرده، نخست به شام رفتند و سپس در اوایل قرن نهم به ایران بازگشتند. انتساب قاجارها به مغولان، بر اساس ادعاهای شفاهی سرکردگان این طایفه و بدون هیچ سند کتبی، توسط تاریخ‌نویسان این سلسله پر و بال داده شده است. با این حال، شواهد متعددی مانند زبان ترکی غربی قاجارها، پیوستگی آنان با طوایفی چون افشار، بیات و بایندر و عدم حضورشان در نواحی شرقی ایران، همگی بر این امر گواهی می‌دهند که ایشان از ترکان غربی بوده‌اند و نه از نژاد مغول.<ref>{{پک/بن|ق۱|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی|ف=قاجارها از چه نژادی بودند}}</ref>
به نوشته برخی مورخان، ایل قاجار از جمله ایلات ترک‌زبان تأثیرگذار در تاریخ ایران است که نام آن بیش از پنج قرن در منابع تاریخی ثبت شده است. درباره ریشه و نسب این ایل، دیدگاه‌های مختلفی مطرح شده که برخی بر پایه روایت‌های رسمی دوره قاجار و برخی بر اساس شواهد زبانی و جغرافیایی استوار است. به گفته مورخان عصر قاجار، آنان با هدف ارتقای جایگاه نظامی و مشروعیت‌بخشی به این سلسله، نسب‌نامه‌هایی تدوین کردند که قاجارها را به مغولان و به ویژه شخصیتی به نام «قاجار نویان» از امیران عصر هلاکوخان و غازان‌خان متصل می‌ساخت؛ اما به نظر پژوهشگران، این انتساب‌ها به دلیل عدم وجود مدارک معتبر در منابع هم‌عصر مغول، از اعتبار تاریخی چندانی برخوردار نیست. در مقابل، برخی محققان این ایل را از ترکان شرقی و یا بازماندگان طوایف جلالیر دانسته‌اند که پیش از مغول یا هم‌زمان با آن به مناطقی از ایران، آناتولی و سوریه کوچیده‌اند. همچنین به باور برخی پژوهشگران، وجود نام‌های جغرافیایی متعدد با پسوند یا پیشوند «قاجار» در نقاط مختلف ایران و نیز اشاره به مهارت‌های جنگی و جاسوسی (قچرچی) در منابع کهن، احتمال شکل‌گیری هویت ایلی قاجار را بر پایه کارکردهای نظامی و راهنمایی (و نه صرفاً خویشاوندی قبیله‌ای) تقویت می‌کند. به نظر می‌رسد که قاجارها ابتدا گروهی از ترکان ساکن آسیای مرکزی یا پیرامون آن بوده‌اند که در جریان تحولات بزرگ عصر مغول و ایلخانی، به تدریج در مناطق آذربایجان، گنجه، استرآباد و مازندران پراکنده شده و در طول زمان، هویتی مستقل و ایلی یافته‌اند.<ref>{{پک|تکمیل همایون|۱۳۹۲|ک=خاستگاه تاریخی ایل قاجار|ص=۵۹-۶۵|ج=}}</ref><ref>{{پک/بن|ق۱|ک=وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی|ف=قاجارها از چه نژادی بودند}}</ref>