سید حسن تقی‌زاده: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>سید حسن تقی‌زاده</big>'''؛ از رجال سیاسی و روشنفکران ایران معاصر.  

سیدحسن تقی‌زاده متولد تبریز و از خانواده روحانی بود که ابتدا به [[نظام درسی حوزه|دروس طلبگی]] روی آورد. سفر به کشورهای خارجی، نمایندگی مجلس و نقش‌آفرینی در نهضت مشروطه از او انسانی نوگرا ساخت. تقی‌زاده در مسیر تجددگرایی تا آن‌جا پیش رفت که خواهان حذف حجاب اسلامی شد. وی کمک‌های فراوانی به [[رضاشاه|رضاخان]] پهلوی در اجرای کشف حجاب کرد.  

[[سیدحسن تقی‌زاده]] در سال 1257ش در خانواده مذهبی به دنیا آمد. تأثیرات مقام علمی و معنوی پدر باعث علاقمندی او به حوزه علمیه شد. او در دوران کودکی به فراگیری علوم حوزوی، علوم ریاضی و زبان‌های خارجه و سپس در جوانی به یادگیری [[قرآن]]، شعر فارسی، ریاضیات قدیم، حساب، هندسه، [[کلام]]، [[فلسفه]]، جفر و رمل، طب و زبان فرانسه و انگیسی پرداخت.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-1.</ref> وی سرانجام به سال 1348ش در سن 91 سالگی درگذشت.<ref>علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-57.</ref>

تقی‌زاده در سال 1321ق به کشورهای ترکیه، مصر و لبنان سفر کرد. سپس به ایران بر‌گشت و به نمایندگی از مردم تبریز وارد مجلس شورای ملی شد.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-57.</ref>

از او به‌عنوان روشنفکر سکولار، روزنامه‌نگار، مؤسس و دبیرکل حزب دموکرات، سیاستمدار، فعال در انقلاب مشروطه، دولت‌مرد، مورخ، استاد دانشگاه، ادیب و سخنور، نماد غرب‌گرایی، فراماسون و جریان‌ساز یاد شده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/659483/%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B2 . محققی، «تقی‌زاده از تاریخ‌نگاری تا مزدوری غرب»،  خبرگزاری رسا.]</ref>

تقی‌زاده در سال1320ق به‌علت شیوع بیماری وبا در ایران به شامات، مصر، ترکیه و لبنان سفر و سپس مدتی در کشورهای فرانسه، انگلیس، آلمان و آمریکا زندگی‌ کرد. این ترک دیار پانزده سال طول کشید؛ به‌طوری که برخی از علما به‌دلیل افکار و عملکرد او به غرب‌زدگی و فساد مسلک سیاسی وی حکم دادند. وی در این سفرها با روشنفکران متعددی از جمله عبدالرحیم طالبوف، جرجی زیدان، ادوارد براون، زین‌العابدین مراغه‌ای، جلیل محمدقلی‌زاده، مورگان شوستر و جورج براندز دیدار و ملاقات کرد.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص49 -200.</ref> سفر به خارج از کشور سبب شهرت تقی‌زاده میان مردم و ورود او به عرصۀ سیاست شد. برخی همین سفر وی به خارج از کشور را علت جذبش به فرهنگ اروپایی دانسته‌اند.<ref>. سالور، روزنامه خاطرات عین‏السلطنة، 1374ش، ج‏4، ص2724.</ref>

در سال 1285ش در زمان مظفرالدین شاه قاجار، مردم ایران علیه استبداد سلطنتی دست به قیام زدند که به انقلاب «مشروطیت» معروف شد. نویسنده کتاب «خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران»،  جریان‌های فکری و سیاسی حاضر در مشروطیت را به چهار دسته استبدادطلب، مشروطه‌خواه، محتاط و مشروعه‌خواه تقسیم می‌کند. از نظر وی، جریان فکری مشروعه‌خواه شامل، علمای درجه اول حوزه‌های علمیه، روشنفکران غربی، حکام ناراضی، خطبا و وعاظ، قشر پایین روحانیت، ارامنه و زرتشتیان، ایرانیان مقیم باکو و قفقاز و اکثر مردم بودند. این جریان در ادامه دچار انشعابات بنیادی شد:  

تقی‌زاده در ایام جوانی دست به فعالیت‌های فرهنگی از جمله تدریس، تاسیس مدرسه و کتابخانه زد. تدریس در دارالفنون مظفری تبریز و آشنایی با دوستان خود ازجمله یوسف‌خان آشتیانی (پدر پروین اعتصامی)،  محمدعلی تربیت و حسین عدالت، موجب تاسیس مدرسه‌ا‌ی به نام «عدالت» شد. آشنایی با آداب‌ورسوم و تفکر غربی از اهداف مدرسه بود که با مخالفت شدید روحانیون مواجه شد. او کتابخانه «عدالت» را با همکاری دوستان قدیمی افتتاح کرد ولی در جریان انقلاب مشروطیت آن را آتش زدند. ترجمه کتاب‌های آسمانی ادیان از فرانسوی به فارسی از جمله فعالیت‌های او به شمار می‌رود. او در سال 1320ق مجلۀ «گنجینه فنون» را که ترجمه مقالات خارجی بود منتشر ساخت. از اقدامات دیگر فرهنگی او، چاپ نشریه «کاوه» در سال‌های 1916 تا 1922م است.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص27-29.</ref>

امام خمینی در توصیف فضای فرهنگی دانشگاه‌های ایران پیش از انقلاب اسلامی، از استقلال و عدم وابستگی آن به شرق و غرب سخن می‌گوید و از گرایش به اساتید غرب‌گرایی مانند تقی‌زاده‌ها برحذر می‌دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11150/14/360/%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 . خمینی، صحیفه امام، 1379ش، ج‏14، ص360.]</ref> امام همچنین به نقش تقی‌زاده در ترویج سبک زندگی غربی اشاره می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11150/16/84/%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 . خمینی، صحیفه امام، 1379ش، ج‏16، ص84.]</ref>

مرتضی مطهری با توجه به نقش سیداحمدخان هندی در ترویج تمدن غربی و شیفتگی وی نسبت به فرهنگ اروپا، احمدخان را هم‌ردیف با تقی‌زاده ایرانی می‌داند که گفته بود باید از سر تا ناخن فرنگی و غربی شد تا به سعادت نائل شویم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/24/151 . مطهری، مجموعه‏ آثار استاد شهید مطهری، 1375ش، ج‏24، ص151.]</ref>  

آیت‌الله خامنه‌ای در سال 1383ش در دیدار با جمعی از مهندسان و محققان به جریان روشنفکری در ایران و خودباختگی امثال تقی‌زاده‌ها در برابر غرب اشاره می‌کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3271 . بیانات رهبری در دیدار جمعی از مهندسان، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای.]</ref>