شیردهی مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

جوی دو سر دارای مقادیر زیادی از ویتامین‌های خانواده «ب» است. این ماده غذایی کم‌خونی مادر باردار را برطرف می‌کند، به تقویت اعصاب و برطرف نمودن مشکلات روحی و روانی مادر بعد از [[زایمان]] کمک می‌کند، به علت داشتن فیبر باعث تسهیل حرکات گوارشی می‌شود و شیر مادر را از طریق افزایش تولید هورمون اکسی‌توسین، زیاد می‌کند. هویج دارای مقادیر زیادی ویتامین «آ» و پیش‌سازنده آن یعنی «آلفا و بتاکاروتن» می‌باشد؛ از این‌رو در تقویت شیر به عنوان یک ویتامین محلول در چربی خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارد و تا حدودی مانع از رشد بافت سرطانی در سینه می‌گردد. میوه‌هایی مثل طالبی، هندوانه، زردآلو و [[انگور]] ویتامین «آ» مورد نیاز مادر را تأمین می‌کنند. مویز، [[خرما]]، شیره خرما، انجیر و انگور بهتر است مابین وعده‌های غذایی و هم‌چنین در وعده صبحگاهی مصرف گردد. مصرف سبزیجاتی که دارای برگ‌های سبز هستند نیز به مادران شیرده توصیه شده است. امگا۳ و چربی‌های غیر اشباع که در ماهی‌هایی مانند ماهی سالمون، قزل‌آلا و روغن‌های گیاهی مانند روغن نارگیل به فراوانی یافت می‌شود، برای تقویت سیستم ایمنی و تأمین ویتامین «د» بدن مادر مناسب هستند. این چربی‌ها در مغزهای خوراکی مانند [[بادام]] نیز وجود دارند.<ref>[https://www.pooralimd.com/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 پورعلی، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادر»، وب‌سایت دکتر رقیه پورعلی.]</ref>  

مواد غذایی کافئین‌دار؛ این گونه نوشیدنی‌ها باعث بروز عوارضی در کودک مانند بی‌اشتهایی، کم‌خوابی و تحریک‌پذیری می‌شود. [[قهوه]]، چای خصوصاً غلیظ، کولا و شکلات دارای کافئین هستند. از مصرف هر مقدار الکل در دوران شیردهی باید اجتناب شود. اگر مادر الکل مصرف کند باید تا پاک شدنکامل اثرات آن در شیر، از شیردهی به فرزندش خودداری کند. دوشیدن و دور ریختن شیر هیچ تأثیری بر افزایش سرعت پاک شدن الکل از شیر ندارد. به‌طور کلی توصیه می‌شود مادران در زمان شیردهی تا آنجا که ممکن است از مصرف مواد مصنوعی پرهیز و از مواد طبیعی استفاده کنند. ادویه‌ها می‌توانند سبب تغییر طعم شیر و بی‌قراری کودک شوند. مادر باید تا حد امکان از خوردن سبزیجات خام اجتناب کند یا این سبزیجات را به صورت بخارپز میل کند. سبزی‌هایی مانند کلم بروکلی و گل کلم باعث دردهای کولیکی و بی‌قراری در کودک می‌شوند. جعفری نیز باعث کاهش تولید شیر می‌شود و بهتر است در دوران شیردهی مصرف نشود. سیر و پیاز نیز باعث تغییر طعم شیر می‌شوند. گرچه سیر تأثیر مثبتی بر تولید شیر دارد. توصیه می‌شود اگر کودک به دلیل تغییر طعم شیر از شیر خوردن امتناع کرد، مادر این مواد غذایی را مصرف نکند.<ref>[https://mom.ir/blog/Postpartum/baid-o-nbaid-hai-tghthih-ai-doran-shirdhi شهبازی، «باید و نبایدهای تغذیه‌ای دوران شیردهی»، وب‌سایت مام، مهد آگاهی مادران، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref>

شیر مادر منبع تغذیه نوزادان از ابتدای تولد تا سن زیر دو سالگی است.<ref>[https://iahj.ir/browse.php?a_id=63&sid=1&slc_lang=fa حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref> بیشتر مادران بدون افزودن شیر جانشین یا مواد غذایی دیگر قادر به شیردادن به فرزند خود به مدت ۶ ماه یا بیشتر هستند. سازمان بهداشت جهانی، تغذیه انحصاری کودک با شیر مادر را تا شش ماهگی و بعداز آن، استمرار شیردهی به‌همراه مکمل‌های غذایی برای حداقل یک‌سال تا دوسال پیشنهاد کرده است.<ref>[https://www.unicef.org/iran/media/3726/file/%D8%AA%D8%BA%D8%B0%DB%8C%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%20%D8%B4%DB%8C%D8%B1%20%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1.pdf «تغذیه با شیر مادر»، وب‌سایت یونیسف.]</ref> فرایند شیردهی توسط مادر و مدت زمان آن، در نقاط مختلف جهان با توجه به آئین و آداب‌ورسوم هر منطقه، متفاوت است. مدت زمان شیردهی میان [[مسلمان|مسلمانان]]، مستند به [[قرآن]] است. قرآن، دوره کامل شیردهی مادر به فرزند را دو سال بیان کرده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_233_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه 233.]</ref>

در صورت درخواست مادر، لازم است پدر بابت شیردهی به مادر اجرت پرداخت کند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص89.</ref> شیردهی حق مادر بوده، حتی اگر [[عده طلاق|طلاق]] گرفته باشد،<ref>طباطبایی، زن در قرآن، 1402ش، ص237.</ref> اما اگر مادر از حق خود برای شیر دادن اجتناب کند، پدر این اجازه را دارد که برای نوزاد خود دایه بگیرد.<ref>[https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&pid=61853&lid=0&mid=16325&catid=0 مکارم شیرازی، «احکام شیردادن نوزاد»،  وب‌سایت دفتر آیت‌الله مکارم شیرازی.]</ref> همچنین شیر دادن بعد از دو سال اثر حقوقی نداشته و پدر نیز وظیفه‌ای در برابر هزینه‌های آن ندارد.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص31.</ref> قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران نیز شیردهی را حق مادر دانسته نه وظیفهٔ او، با این‌حال اگر تغذیهٔ کودک منحصر در شیر مادر شود لازم است که به نوزاد شیر دهد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «ماده 1176 قانون مدنی»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>

در قرآن کریم مدت شیردهی کامل دو سال بیان شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_233_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه 233.]</ref> اطبای سنتی مانند حکیم جرجانی و ابوعلی سینا نیز طول مدت زمان شیردهی را دو سال بیان کرده‌اند. از نظر ابن‌سینا با ظهور دندان‌های نیش، لازم است غذاهای نرم وارد چرخهٔ تغذیه کودک شده و شیر مادر نیز به‌تدریج کمتر شود. از بعضی اطبای سنتی نیز نقل شده کودک تا یک‌سالگی تنها از شیر مادر تغذیه کرده و بعد از یک سالگی غذاهای سبک را در برنامهٔ غذایی کودک اضافه کنند.<ref>[https://mes.nahad.ir/article_469.html قربانی و خادم، «اهمیت تغذیه با شیر مادر از دیدگاه آموزه‌های دینی، طب سنتی ایران و طب رایج»،  1396ش، ص45-46.]</ref> بعضی از مراکز علمی نیز زمان شروع غذای جامد را از شش‌ماهگی بیان می‌کنند؛ گرچه تأکید دارند که کودک تا یک‌سالگی به غذایی غیر از شیر مادر نیاز ندارد.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref> از نظر بعضی حکیمان طب سنتی ایران، تغذیه از شیر مادر بیش از دو سال به مزاج طفل آسیب می‌رساند.<ref>حسن‌زاده آملی، سدرة المنتهی فی تفسیر قرآن المصطفی، 1388ش، ج1، ص283.</ref>