ابرابزار |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''{{درشت|شیردهی؛}}''' فرایندی که در آن، مادر، کودک را با شیر خود، سیر میکند. | '''{{درشت|شیردهی؛}}''' فرایندی که در آن، مادر، کودک را با شیر خود، سیر میکند. | ||
شیردهی | شیردهی فرایند تغذیه نوزاد با شیر مادر است که برای تکامل جسمی و شناختی کودک و تقویت سیستم ایمنی او ضرورت دارد. بر اساس توصیههای پزشکی و متون فقهی، تغذیه انحصاری تا ۶ ماهگی و تداوم آن تا ۲ سالگی مطلوب است. این فرایند علاوه بر رشد نوزاد، خطر ابتلا به دیابت، بیماریهای قلبی و برخی سرطانها را در مادر کاهش میدهد. موفقیت در شیردهی مستلزم تغذیه مناسب مادر، پرهیز از مواد مضر و حمایت روانی خانواده است. موانع شغلی و تبلیغات جایگزین از چالشهای این روند هستند که در قوانین ایران با تدابیری چون مرخصی زایمان و مرخصی ساعتی حمایت میشود. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
کارشناسان معتقدند آغوش گرم و پُر محبت مادر و تغذیه با شیر مادر؛ اولین گام برای مراقبت از کودک است که علاوه بر تندرستی، رشد و تکامل جسمی کودک؛ اساس روانی و عاطفی کودک را نیز پایهگذاری میکند.<ref>[https://www.isna.ir/news/93051104426/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-شروع-زندگی-هر-کودک-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> تماس کودک با مادر هنگام استفاده از شیر مادر، لمسکردن، بوییدن مادر توسط کودک در ترشح هورمونهای متعددی در بدن کودک مؤثر است.<ref>[https://jbums.org/article-1-4319-fa.pdf زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> | کارشناسان معتقدند آغوش گرم و پُر محبت مادر و تغذیه با شیر مادر؛ اولین گام برای مراقبت از کودک است که علاوه بر تندرستی، رشد و تکامل جسمی کودک؛ اساس روانی و عاطفی کودک را نیز پایهگذاری میکند.<ref>[https://www.isna.ir/news/93051104426/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-شروع-زندگی-هر-کودک-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> تماس کودک با مادر هنگام استفاده از شیر مادر، لمسکردن، بوییدن مادر توسط کودک در ترشح هورمونهای متعددی در بدن کودک مؤثر است.<ref>[https://jbums.org/article-1-4319-fa.pdf زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> | ||
== | == حمایت روانی و جسمی از مادران شیرده == | ||
[[پرونده:شیردهی (3).jpg|جایگزین=زایمان-بیمارستان آل جلیل آق قلا|بندانگشتی|دیدار با مادران پس از زایمان؛ بیمارستان آل جلیل آق قلا]] | [[پرونده:شیردهی (3).jpg|جایگزین=زایمان-بیمارستان آل جلیل آق قلا|بندانگشتی|دیدار با مادران پس از زایمان؛ بیمارستان آل جلیل آق قلا]]'''نیاز به راهنمایی و حمایت اولیه:''' مادران در روزهای نخستین پساز زایمان، بهویژه در اولین تجربهٔ مادری، به راهنمایی، دلگرمی و پشتیبانی زنان باتجربه نیاز دارند. این حمایتها برای تداوم موفق شیردهی ضروری است. مادرانی که دچار تنشهای روانی یا شرایط استرسزا میشوند، بیش از سایرین به کمک نیاز دارند؛ چراکه [[افسردگی]] و [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] از عوامل اصلی ناکامی در شیردهی بهشمار میروند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> شیردهی در حالتهای روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنشهای روحی یا خستگی بیش از حد، موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بیضرر جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، 1390ش، ص143.]</ref><ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
'''نقش ویژهٔ همسر در تداوم شیردهی:''' در میان عوامل بیرونی، همسر مهمترین نقش را در تشویق، اعتمادبهنفس<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> و حمایت روانی مادر ایفا میکند. پژوهشها نشان دادهاند که حمایت همسر، مهمترین عامل در تمایل به شیردهی و تداوم آن است.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/550652/8735B0AC5E72269CA89CCC92D5C88241.pdf?sequence=1&isAllowed=y خیاطی، «علل قطع زودهنگام شیردهی و انتظارات مادران شیرده از خانواده و جامعه در سنندج»، 1386ش، ص29.]</ref> توصیه شده است که همسر با درک شرایط مادر،<ref>خدایی، «نقش مهم حمایتگری پدران در فرایند شیردهی مادران»، خبرگزاری صداوسیما.</ref> به استراحت و خواب کافی مادر توجه داشته باشد، امکانات لازم را تأمین کند<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> و در رسیدگی به امور منزل یاریگر همسر خود باشد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص180.]</ref> | |||
'''استراحت مادر:''' مادر شیرده باید از انجام کارهای سنگین و خستهکننده پرهیز کند و به استراحت کافی بپردازد؛ زیرا خستگی موجب کاهش دفعات شیردهی، مکیدن ناکافی شیر توسط نوزاد و کاهش جریان شیر میشود. استراحت مناسب، نهتنها به حفظ سلامت مادر کمک میکند، بلکه زمینهساز شیردهی مؤثر و پایدار نیز هست.<ref>[https://www.gmu.ac.ir/content/1660368994341 «نقش همسر در امر شیردهی»، وبسایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.]</ref> | |||
'''تغذیه مادر شیرده:''' جوی دو سر دارای مقادیر زیادی از ویتامینهای خانواده «ب» است. این ماده غذایی کمخونی مادر باردار را برطرف میکند، به تقویت اعصاب و برطرف نمودن مشکلات روحی و روانی مادر بعد از [[زایمان]] کمک میکند، به علت داشتن فیبر باعث تسهیل حرکات گوارشی میشود و شیر مادر را از طریق افزایش تولید هورمون اکسیتوسین، زیاد میکند. هویج دارای مقادیر زیادی ویتامین «آ» و پیشسازنده آن یعنی «آلفا و بتاکاروتن» میباشد؛ از اینرو در تقویت شیر به عنوان یک ویتامین محلول در چربی خاصیت آنتیاکسیدانی دارد و تا حدودی مانع از رشد بافت سرطانی در سینه میگردد. میوههایی مثل طالبی، هندوانه، زردآلو و [[انگور]] ویتامین «آ» مورد نیاز مادر را تأمین میکنند. مویز، [[خرما]]، شیره خرما، انجیر و انگور بهتر است مابین وعدههای غذایی و همچنین در وعده صبحگاهی مصرف گردد. مصرف سبزیجاتی که دارای برگهای سبز هستند نیز به مادران شیرده توصیه شده است. امگا۳ و چربیهای غیر اشباع که در ماهیهایی مانند ماهی سالمون، قزلآلا و روغنهای گیاهی مانند روغن نارگیل به فراوانی یافت میشود، برای تقویت سیستم ایمنی و تأمین ویتامین «د» بدن مادر مناسب هستند. این چربیها در مغزهای خوراکی مانند [[بادام]] نیز وجود دارند.<ref>[https://www.pooralimd.com/مطلب-اثرات-مثبت-شیردهی-بر-سلامت-مادر پورعلی، «اثرات مثبت شیردهی بر سلامت مادر»، وبسایت دکتر رقیه پورعلی.]</ref> | |||
مادر شیرده | |||
'''پرهیزهای غذایی:''' مواد غذایی کافئیندار؛ این گونه نوشیدنیها باعث بروز عوارضی در کودک مانند بیاشتهایی، کمخوابی و تحریکپذیری میشود. [[قهوه]]، چای خصوصاً غلیظ، کولا و شکلات دارای کافئین هستند. از مصرف هر مقدار الکل در دوران شیردهی باید اجتناب شود. اگر مادر الکل مصرف کند باید تا پاک شدنکامل اثرات آن در شیر، از شیردهی به فرزندش خودداری کند. دوشیدن و دور ریختن شیر هیچ تأثیری بر افزایش سرعت پاک شدن الکل از شیر ندارد. بهطور کلی توصیه میشود مادران در زمان شیردهی تا آنجا که ممکن است از مصرف مواد مصنوعی پرهیز و از مواد طبیعی استفاده کنند. ادویهها میتوانند سبب تغییر طعم شیر و بیقراری کودک شوند. مادر باید تا حد امکان از خوردن سبزیجات خام اجتناب کند یا این سبزیجات را به صورت بخارپز میل کند. سبزیهایی مانند کلم بروکلی و گل کلم باعث دردهای کولیکی و بیقراری در کودک میشوند. جعفری نیز باعث کاهش تولید شیر میشود و بهتر است در دوران شیردهی مصرف نشود. سیر و پیاز نیز باعث تغییر طعم شیر میشوند. گرچه سیر تأثیر مثبتی بر تولید شیر دارد. توصیه میشود اگر کودک به دلیل تغییر طعم شیر از شیر خوردن امتناع کرد، مادر این مواد غذایی را مصرف نکند.<ref>[https://mom.ir/blog/Postpartum/baid-o-nbaid-hai-tghthih-ai-doran-shirdhi شهبازی، «باید و نبایدهای تغذیهای دوران شیردهی»، وبسایت مام، مهد آگاهی مادران، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
مواد غذایی کافئیندار؛ این گونه نوشیدنیها باعث بروز عوارضی در کودک مانند بیاشتهایی، کمخوابی و تحریکپذیری میشود. [[قهوه]]، چای خصوصاً غلیظ، کولا و شکلات دارای کافئین هستند. از مصرف هر مقدار الکل در دوران شیردهی باید اجتناب شود. اگر مادر الکل مصرف کند باید تا پاک شدنکامل اثرات آن در شیر، از شیردهی به فرزندش خودداری کند. دوشیدن و دور ریختن شیر هیچ تأثیری بر افزایش سرعت پاک شدن الکل از شیر ندارد. بهطور کلی توصیه میشود مادران در زمان شیردهی تا آنجا که ممکن است از مصرف مواد مصنوعی پرهیز و از مواد طبیعی استفاده کنند. ادویهها میتوانند سبب تغییر طعم شیر و بیقراری کودک شوند. مادر باید تا حد امکان از خوردن سبزیجات خام اجتناب کند یا این سبزیجات را به صورت بخارپز میل کند. سبزیهایی مانند کلم بروکلی و گل کلم باعث دردهای کولیکی و بیقراری در کودک میشوند. جعفری نیز باعث کاهش تولید شیر میشود و بهتر است در دوران شیردهی مصرف نشود. سیر و پیاز نیز باعث تغییر طعم شیر میشوند. گرچه سیر تأثیر مثبتی بر تولید شیر دارد. توصیه میشود اگر کودک به دلیل تغییر طعم شیر از شیر خوردن امتناع کرد، مادر این مواد غذایی را مصرف نکند.<ref>[https://mom.ir/blog/Postpartum/baid-o-nbaid-hai-tghthih-ai-doran-shirdhi شهبازی، «باید و نبایدهای تغذیهای دوران شیردهی»، وبسایت مام، مهد آگاهی مادران، تاریخ بازدید: 13 تیر 1401ش.]</ref> | |||
== مدت زمان شیردهی == | == مدت زمان شیردهی == | ||
