پیش‌نویس:حسن عاقبت: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>حسن عاقبت؛</big>''' <big>آموزه‌ای دینی به‌معنای پایان یافتن زندگی انسان با ایمان، توبه، رضایت الهی و دوری از انحراف.</big><br>حسن عاقبت از مفاهیم مهم و پرتکرار در [[تعالیم اسلام]] و [[اخلاق اسلامی]] است که در آیات، روایات و دعاهای بسیاری به اهمیت آن تأکید شده است. این اصطلاح به‌ این معنا است که پایان کار و زندگی یک انسان به‌ویژه در لحظۀ مرگ و انتقال به سرای باقی، با ایمان، پاکی و رضایت الهی همراه باشد. پژوهشگران دینی عواملی مانند، اصلاح نیت، [[ایمان]] و [[تقوا]]، [[توسل]] و [[دعا]]، [[خدمت به خلق]]، [[نیکی به والدین]] و محاسبۀ نفس را در عاقبت‌به‌خیری مؤثر دانسته‌اند و عواملی مانند [[حب دنیا]]، [[گناهان کبیره]] و اصرار بر آن، ظلم و [[حق‌الناس]]، [[تکبر]]، [[حسادت]]، همنشین بد و ترک [[امر به معروف و نهی منکر]] را از موانع اصلی حسن عاقبت برشمرده‌اند.  

در تعالیم اسلام، حُسن عاقبت از اهداف مهم انسان مؤمن دانسته شده است و در مقابل بدعاقبتی قرار دارد.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref> در [[فرهنگ اسلامی]]، ملاک اصلی قضاوت دربارۀ [[سعادت]] یک انسان، نه لزوماً گذشتۀ او، بلکه وضعیت نهایی او شناخته می‌شود. همچنین در متون اسلامی، حسن عاقبت به پایان زندگی انسان همراه با ایمان به خدا، شرافت انسانی و دوری از خشم الهی تعریف شده و معیار ارزش‌گذاری نهایی انسان، چگونگی پایان کار او دانسته شده است.<ref>مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمومنین، ۱۳۸۶ش، ج۱۳، ص۲۶۲.</ref> ​

* '''حسن عاقبت در قرآن:''' [[قرآن]] به پیوند مستقیم ایمان، [[عمل صالح]] و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_83_سوره_قصص سوره قصص، آیه ۸۳.]</ref> و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_29_سوره_رعد سوره رعد، آیه ۲۹.]</ref> خداوند به مؤمنان سفارش نموده است که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا [[عاقبت‌به‌خیر]] از دنیا بروند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_102_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲.]</ref> [[حضرت یوسف]]، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_101_سوره_یوسف سوره یوسف، آیه ۱۰۱.]</ref> در آیۀ دیگری قرآن به [[انسان‌]] یاد می‌دهد که از خدا بخواهد بعد از ایمان آوردن و یافتن راه حق، منحرف نشود و بر همان هدایت و ایمان از دنیا برود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_8_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل‌عمران، آیه 8.]</ref>

* '''حسن عاقبت در روایات:''' طبق فرمودۀ [[حضرت محمد]] ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است:<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۸، ص۳۶۲</ref> یعنی ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش شود و همه چیز را ببازد و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای حر بن یزید ریاحی در [[کربلا]].<ref>[https://khorasan.iqna.ir/fa/news/4133833/%D8%B4%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.]</ref>

* '''حسن عاقبت در ادعیه''': در [[دعا|دعاها]] و [[مناجات‌ اسلامی]] نیز حسن عاقبت همواره مورد توجه و استغاثه بزرگان دین، عالمان و مردم عادی قرار گرفته است. این مفهوم در دعای مشهور اللهم اجعل عواقب امورنا خیراً به‌معنی خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیک‌فرجام گردان،<ref>[https://thaqalain.ir/معنا-و-سند-دعای-اللهم-افتح-لنا-بالخیر-و/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> برجسته است. در دعای یازدهم [[صحیفه سجادیه]] [[علی ابن الحسین]]،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/اهمیت-و-جایگاه-عاقبت-بخیری-در-ایات-و-روایات-و-ادعیه دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.]</ref> حسن عاقبت چنین طلب می‌شود<ref>انصاریان، دیارعاشقان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۱-۱۲۲؛ ممدوحی،‌ شهود و شناخت، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۸۵-۵۰۰.</ref> که دل به [[ذکر]] خدا، زبان به [[شکر]]، اعضا به طاعت و اعمال به [[توبه|توبۀ]] پذیرفته‌شده ختم شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/دعای_یازدهم_صحیفه_سجادیه/_شرح‌ها_و_ترجمه‌ها دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>

حسن عاقبت در تعالیم اسلام، تعادلی پویا میان [[خوف و رجا]] در روان انسان ایجاد می‌کند که انسان را از نومید شدن از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح دور می‌کند.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/775092/ «مشهورترین دعاها برای عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت شفقنا.]</ref><ref group="دیدگاه">لطفا این مطالب را به منابع اصلی ارجاع دهید.</ref> به عقیده کارشناسان دینی، خوف و رجا همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی دانسته شده‌اند و بر همین اساس در آموزه‌های دینی تأکید شده که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/17575 «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ.]</ref>

بر اساس برخی منابع، عاقبت به‌خیری برخواسته از عوامل متعددی است؛ از جمله:  

 

# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' در برخی روایات معصومین یکی از راه‌های تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref><ref group="دیدگاه">این مورد و تمام موارد دیگر را که از روایات استفاده کرده اید به منابع اصلی ارجاع دهید نه سایت های خبری و امثال آن. همچنین در اینجا دعای والدین آمده است در حالی که عنوان نیکی به والدین است. این دو متفاوت است. در این قسمت در مورد بخش آول عنوان که خدمت به خلق باشد اشاره نشده است.

دعا کردن در بندی که نقش خانواده است نیز آمده. </ref> همچنین نیکی به والدین، سختی‌های مرگ را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>

# '''توبه:''' برخی مفسران، توبه را از عوامل مؤثر در عاقبت‌به‌خیری دانسته‌اند. بر پایه این دیدگاه، ممکن است فردی در بخشی از زندگی دچار خطا شود، اما با توبه پیش از مرگ و اصلاح مسیر رفتاری، به پایان یافتن زندگی بر ایمان و عمل صالح برسد.<ref>[https://makarem.ir/news/fa/News/Details/420972#:~:text=%D8%B3%D8%AE%D9%86%20%D8%A2%D8%AE%D8%B1%3A%20(%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA%20%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%9B,%E2%80%8F%20%D9%85%D8%A7%D9%87%20%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9%20%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA. «حقیقت توبه از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی.]</ref>

 

* '''ساحران فرعون''': ساحران به فرمان فرعون برای مقابله با آنچه به‌عنوان معجزه موسی معرفی می‌شد گرد هم آمدند و با بهره‌گیری از هنر سِحر، صحنه‌ای ایجاد کردند که در آن طناب‌ها و عصاها به‌گونه‌ای شبیه به مار دیده می‌شدند. اما در ادامه، عصای موسی به اژدهایی تبدیل شد و آنچه را آنان پدید آورده بودند بلعید. ساحران پس از این رویداد به سجده درآمدند و به پیام موسی ایمان آوردند. در آیه 42 سوره شعراء از این رخداد یاد شده است.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

 

* انصاریان، حسین، دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۲ش.  

* «حقیقت توبه از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: 8 دی 1404ش.

* «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 9 اردیبهشت 1397ش.  

* «مشهورترین دعاها برای عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت شفقنا، تاریخ درج مطلب: 15 تیر 1398ش.

* مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمومنین، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیه‌، ۱۳۸۶ش.