پرش به محتوا

بیعت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
ابرابزار
خط ۱: خط ۱:
'''بیعت؛''' پیمانی دینی و سیاسی که به موجب آن، فرد یا گروهی وفاداری، اطاعت و حمایت خود را از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌کنند.
'''بیعت؛''' پیمانی دینی و سیاسی که به موجب آن، فرد یا گروهی وفاداری، اطاعت و حمایت خود را از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌کنند.


بیعت پیمانی دینی و سیاسی در سنت اسلامی است که به موجب آن، وفاداری و اطاعت از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌شود. این مفهوم در صدر اسلام برای اظهار ایمان و حمایت از پیامبر اسلام به کار می‌رفت و پس از او، به یکی از شیوه‌های تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در فقه و اندیشه سیاسی اسلامی جایگاهی مهم دارد و درباره نقش آن در مشروعیت حکومت، میان شیعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است.
بیعت پیمانی دینی و سیاسی در سنت اسلامی است که به موجب آن، وفاداری و اطاعت از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌شود. این مفهوم در صدر اسلام برای اظهار ایمان و حمایت از پیامبر اسلام به کار می‌رفت و پس از او، به یکی از شیوه‌های تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در فقه و اندیشه سیاسی اسلامی جایگاهی مهم دارد و دربارهٔ نقش آن در مشروعیت حکومت، میان شیعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=مفردات الفاظ قرآن|ص=۶۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن فارس|۱۹۷۹|ک=معجم مقاییس اللغة|ص=۳۲۷|ج=۱}}</ref> پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر می‌گذاشتند و آن را صفقه یا بیعت می‌نامیدند.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=ذیل «بیع»|ج=}}</ref><ref>{{پک|طریحی|۱۳۷۵|ک=مجمع البحرین|ص=۲۰۲|ج=۵}}</ref> در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.<ref name=":0292">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۷ و ۱۴۴}}</ref> این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است<ref name=":02182">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۴}}</ref> و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت می‌شود.<ref>{{پک|میبدى|۱۳۷۶|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامى|ص=۱۸۳-۱۸۴}}</ref>
بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.<ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=مفردات الفاظ قرآن|ص=۶۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن فارس|۱۹۷۹|ک=معجم مقاییس اللغة|ص=۳۲۷|ج=۱}}</ref> پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر می‌گذاشتند و آن را صفقه یا بیعت می‌نامیدند.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=ذیل «بیع»|ج=}}</ref><ref>{{پک|طریحی|۱۳۷۵|ک=مجمع البحرین|ص=۲۰۲|ج=۵}}</ref> در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.<ref name=":0292">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۷ و ۱۴۴}}</ref> این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است<ref name=":02182">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۴}}</ref> و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت می‌شود.<ref>{{پک|میبدی|۱۳۷۶|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|ص=۱۸۳–۱۸۴}}</ref>


== پیشینه ==
== پیشینه ==
پیش از اسلام، بیعت رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.<ref>{{پک|شهیدی|۱۳۶۸|ک=کیهان اندیشه|ف=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|ص=۱۲۵}}</ref> با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد<ref name=":021622">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> که نخستین مصادیق آن بیعت حضرت علی و خدیجه بود.<ref name=":02162">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> بیعت‌های مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آن‌ها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر می‌گرفت.<ref name=":0262">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۹-۱۴۰}}</ref> زنان در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند<ref>{{پک|حرعاملی|۱۴۰۳|ک=وسائل الشیعه|ص=۱۵۲-۱۵۳|ج=۱۴}}</ref><ref name=":0282">{{پک|کلانتر نیستانکی|صالحی|۱۴۰۳|ک=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|ف=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|ص=۷۹-۸۱}}</ref><ref>{{پک|مطهری‌فر|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|ف=بيعت: پيمانى طرفينى مبنى بر فرمانبردارى و اعلام وفادارى}}</ref><ref>{{پک|هاشمی|۱۳۹۰|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=بیعت|ص=۲۴۰-۲۴۱}}</ref> مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوه بیعت آنان با مردان متفاوت و به صورت گفتاری یا غیر مستقیم بود.<ref>{{پک|زمانى‌محجوب|۱۳۹۰|ک=معرفت|ف=جايگاه و نقش زنان صدر اسلام در بيعت و هجرت|ص=۹۱-۱۰۲}}</ref><ref>{{پک|بختیاری|۱۳۸۸|ک=زن در فرهنگ و هنر|ف=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|ص=۱۰۲-۱۰۴}}</ref>
پیش از اسلام، بیعت رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.<ref>{{پک|شهیدی|۱۳۶۸|ک=کیهان اندیشه|ف=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|ص=۱۲۵}}</ref> با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد<ref name=":021622">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> که نخستین مصادیق آن بیعت حضرت علی و خدیجه بود.<ref name=":02162">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۶۴}}</ref> بیعت‌های مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آن‌ها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر می‌گرفت.<ref name=":0262">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۳۹–۱۴۰}}</ref> زنان در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند<ref>{{پک|حرعاملی|۱۴۰۳|ک=وسائل الشیعه|ص=۱۵۲–۱۵۳|ج=۱۴}}</ref><ref name=":0282">{{پک|کلانتر نیستانکی|صالحی|۱۴۰۳|ک=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|ف=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک|مطهری‌فر|۱۳۸۸|ک=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|ف=بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری}}</ref><ref>{{پک|هاشمی|۱۳۹۰|ک=دانشنامه جهان اسلام|ف=بیعت|ص=۲۴۰–۲۴۱}}</ref> مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوه بیعت آنان با مردان متفاوت و به صورت گفتاری یا غیر مستقیم بود.<ref>{{پک|زمانی‌محجوب|۱۳۹۰|ک=معرفت|ف=جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت|ص=۹۱–۱۰۲}}</ref><ref>{{پک|بختیاری|۱۳۸۸|ک=زن در فرهنگ و هنر|ف=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|ص=۱۰۲–۱۰۴}}</ref>


پس از رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت<ref>{{پک|شوشتری|۱۳۷۶|ک=بهج الصباغة في شرح نهج البلاغة|ص=۲۸۸-۲۸۹|ج=۶}}</ref> و این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.<ref>{{پک|مسعودی|۱۳۸۵|ک=مروج الذّهب|ص=۳۱۲ و ۳۴۰|ج=۲}}</ref> در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل اراده حاکم تبدیل شد و روش‌هایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی تحت عنوان رزق‌البیعه رواج یافت.<ref>{{پک|عبدالمجید|۱۹۹۸|ک=البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی|ص=۶۰-۶۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قاسمی|۱۴۰۵|ک=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی|ص=۲۸۶|ج=۱}}</ref>
پس از رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت<ref>{{پک|شوشتری|۱۳۷۶|ک=بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة|ص=۲۸۸–۲۸۹|ج=۶}}</ref> و این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.<ref>{{پک|مسعودی|۱۳۸۵|ک=مروج الذّهب|ص=۳۱۲ و ۳۴۰|ج=۲}}</ref> در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل اراده حاکم تبدیل شد و روش‌هایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی تحت عنوان رزق‌البیعه رواج یافت.<ref>{{پک|عبدالمجید|۱۹۹۸|ک=البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی|ص=۶۰–۶۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قاسمی|۱۴۰۵|ک=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی|ص=۲۸۶|ج=۱}}</ref>


== ارکان و احکام فقهی ==
== ارکان و احکام فقهی ==
بیعت دارای سه رکن بیعت‌کننده، بیعت‌شونده و موضوع بیعت است.<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۳-۳۴}}</ref> شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایت‌مندی است و در بیعت‌شونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است..<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۴}}</ref><ref>{{پک|دیلمی|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|ص=۸۳-۸۸}}</ref> از منظر فقهی، بیعت پیمانی شرعی و دوسویه است که بر اساس قاعده اوفوا بالعقود، وفای به آن در برابر امام عادل واجب و شکستن آن حرام تلقی می‌شود.<ref name=":0232">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۵۹-۱۶۰}}</ref>
بیعت دارای سه رکن بیعت‌کننده، بیعت‌شونده و موضوع بیعت است.<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۳–۳۴}}</ref> شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایت‌مندی است و در بیعت‌شونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است.<ref>{{پک|افشاری|۱۴۰۱|ک=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|ف=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|ص=۳۴}}</ref><ref>{{پک|دیلمی|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|ص=۸۳–۸۸}}</ref> از منظر فقهی، بیعت پیمانی شرعی و دوسویه است که بر اساس قاعده اوفوا بالعقود، وفای به آن در برابر امام عادل واجب و شکستن آن حرام تلقی می‌شود.<ref name=":0232">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۵۹–۱۶۰}}</ref>


== دیدگاه مذاهب ==
== دیدگاه مذاهب ==
بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب می‌آید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.<ref name=":0223">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref><ref>{{پک|عمید زنجانی|۱۳۷۷|ک=فقه سیاسی|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|سبحانی تبريزی|۱۳۶۴|ک=مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه|ص=۲۶۱-۲۶۳|ج=۱}}</ref> در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکل‌گیری ولایت فقیه مؤثر می‌دانند.<ref>{{پک|مهسوری|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت یا انتخابات|ص=۷۵-۷۹}}</ref><ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۴۲۵|ک=انوار الفقاهة: کتاب البیع|ص=۵۱۹|ج=۱}}</ref> همچنین اهل‌سنت بیعت را راه تحقق خلافت می‌دانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت می‌گیرد.<ref>{{پک|حاتمی|۱۳۸۴|ک=دانش سیاسی|ف=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل‌سنت|ص=۸۶-۸۷}}</ref> در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است<ref name=":02152">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۷۳}}</ref> و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.<ref name=":0222">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref>
بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب می‌آید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.<ref name=":0223">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref><ref>{{پک|عمید زنجانی|۱۳۷۷|ک=فقه سیاسی|ص=۲۰۳|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|سبحانی تبریزی|۱۳۶۴|ک=مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه|ص=۲۶۱–۲۶۳|ج=۱}}</ref> در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکل‌گیری ولایت فقیه مؤثر می‌دانند.<ref>{{پک|مهسوری|۱۳۷۷|ک=حکومت اسلامی|ف=بیعت یا انتخابات|ص=۷۵–۷۹}}</ref><ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۴۲۵|ک=انوار الفقاهة: کتاب البیع|ص=۵۱۹|ج=۱}}</ref> همچنین اهل‌سنت بیعت را راه تحقق خلافت می‌دانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت می‌گیرد.<ref>{{پک|حاتمی|۱۳۸۴|ک=دانش سیاسی|ف=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل‌سنت|ص=۸۶–۸۷}}</ref> در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است<ref name=":02152">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۷۳}}</ref> و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.<ref name=":0222">{{پک|احمدنژاد|داورپناه|۱۳۹۴|ک=شیعه‌شناسی|ف=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|ص=۱۴۰}}</ref>


== نسبت بیعت با مفاهیم مدرن ==
== نسبت بیعت با مفاهیم مدرن ==
در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.<ref>{{پک/بن|بیعت۲|ک=خبرگزاری رسا|ف=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است}}</ref> گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأی‌گیری مدرن می‌دانند.<ref>{{پک/بن|بیعت۱|ک=خبرگزاری مهر|ف=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=نقش امت در شكل‌گيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد}}</ref> در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده<ref>{{پک|عنایت|۱۳۸۹|ک=اندیشه سیاسی در اسلام معاصر|ص=۲۳۶|ج=}}</ref> و سید روح‌الله خمینی،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانسته‌اند.<ref>{{پک/بن|بیعت۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۵|ک=وب‌سایت پرتال امام خمینی|ف=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)}}</ref><ref>{{پک|موسویان|۱۳۸۰|ک=نامه مفید|ف=بیعت و رأی|ص=۵۹}}</ref> برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولی‌فقیه نهادینه شده است.<ref name=":02172">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بيعت و اشکال آن در اندیشه سياسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به قدرت‌های استبدادی دانسته‌اند.<ref>{{پک|یوسفی اشکوری|۱۳۸۱|ک=بازتاب اندیشه|ف=اسلام و مبانی قدرت|ص=بدون صفحه}}</ref> امروزه بیعت در گروه‌هایی مانند طالبان برای انسجام درون‌گروهی و در جوامع غیراسلامی به‌عنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.<ref>{{پک/بن|بیعت۹|ک=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق|ف=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان}}</ref><ref>{{پک|مصباح یزدی|۱۳۷۵|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی|ف=اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها}}</ref>
در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.<ref>{{پک/بن|بیعت۲|ک=خبرگزاری رسا|ف=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است}}</ref> گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأی‌گیری مدرن می‌دانند.<ref>{{پک/بن|بیعت۱|ک=خبرگزاری مهر|ف=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۳|ک=خبرگزاری مهر|ف=نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد}}</ref> در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده<ref>{{پک|عنایت|۱۳۸۹|ک=اندیشه سیاسی در اسلام معاصر|ص=۲۳۶|ج=}}</ref> و سید روح‌الله خمینی،<ref>{{پک/بن|بیعت۴|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب}}</ref> بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانسته‌اند.<ref>{{پک/بن|بیعت۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی}}</ref><ref>{{پک/بن|بیعت۵|ک=وب‌سایت پرتال امام خمینی|ف=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)}}</ref><ref>{{پک|موسویان|۱۳۸۰|ک=نامه مفید|ف=بیعت و رأی|ص=۵۹}}</ref> برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولی‌فقیه نهادینه شده است.<ref name=":02172">{{پک|اخوان کاظمی|رستمی|۱۳۹۶|ک=پژوهش ملل|ف=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|ص=۷۴}}</ref> با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به قدرت‌های استبدادی دانسته‌اند.<ref>{{پک|یوسفی اشکوری|۱۳۸۱|ک=بازتاب اندیشه|ف=اسلام و مبانی قدرت|ص=بدون صفحه}}</ref> امروزه بیعت در گروه‌هایی مانند طالبان برای انسجام درون‌گروهی و در جوامع غیراسلامی به‌عنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.<ref>{{پک/بن|بیعت۹|ک=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق|ف=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان}}</ref><ref>{{پک|مصباح یزدی|۱۳۷۵|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی|ف=اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها}}</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}


== منابع ==
== منابع ==
خط ۲۵: خط ۲۸:
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن منظور|نام=محمّد بن مکرم|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند نویسنده=محمّد بن مکرم ابن منظور|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن منظور|نام=محمّد بن مکرم|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند نویسنده=محمّد بن مکرم ابن منظور|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=احمدنژاد|نام۱=محمود|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_21858.html|ژورنال=شیعه‌شناسی|دوره=سیزدهم|شماره=پنجاه|صفحات=۱۳۵-۱۶۲|نام۲=نعمت|نام خانوادگی۲=داورپناه|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=احمدنژاد|نام۱=محمود|تاریخ=۱۳۹۴|عنوان=مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت|پیوند=https://www.shiitestudies.com/article_21858.html|ژورنال=شیعه‌شناسی|دوره=سیزدهم|شماره=پنجاه|صفحات=۱۳۵–۱۶۲|نام۲=نعمت|نام خانوادگی۲=داورپناه|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=اخوان كاظمی|نام۱=مسعود|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=بيعت و اشكال آن در انديشه سياسی اسلام|پیوند=https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0039\u0036\u0031\u0030\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false|ژورنال=پژوهش ملل|دوره=سوم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۶۳-۷۷|نام۲=سجاد|نام خانوادگی۲=رستمی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=اخوان کاظمی|نام۱=مسعود|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام|پیوند=https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0039\u0036\u0031\u0030\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false|ژورنال=پژوهش ملل|دوره=سوم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۶۳–۷۷|نام۲=سجاد|نام خانوادگی۲=رستمی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=افشاری|نام۱=محمد|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|پیوند=|ژورنال=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|دوره=|شماره=|صفحات=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=افشاری|نام۱=محمد|تاریخ=۱۴۰۱|عنوان=بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه|پیوند=|ژورنال=پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ|دوره=|شماره=|صفحات=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بختیاری|نام۱=شهلا|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|پیوند=https://jwica.ut.ac.ir/article_19994.html|ژورنال=زن در فرهنگ و هنر|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۸۱-۱۰۵}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=بختیاری|نام۱=شهلا|تاریخ=۱۳۸۸|عنوان=ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)|پیوند=https://jwica.ut.ac.ir/article_19994.html|ژورنال=زن در فرهنگ و هنر|دوره=اول|شماره=دوم|صفحات=۸۱–۱۰۵}}


{{یادکرد وب|عنوان=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1383827/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C|تاریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۴؟!}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}}
{{یادکرد وب|عنوان=بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب|نشانی=https://www.hawzahnews.com/news/1383827/بیعت-در-فلسفه-سیاسی-اسلام-از-پیمان-مشروع-الهی-تا-همراهی-مردمی|تاریخ=۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۴؟!}}|وبگاه=خبرگزاری رسمی حوزه}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاتمی|نام۱=محمدرضا|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت|پیوند=https://pkn.isu.ac.ir/article_77.html|ژورنال=دانش سیاسی|دوره=اول|شماره=یکم|صفحات=۶۷-۹۹}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=حاتمی|نام۱=محمدرضا|تاریخ=۱۳۸۴|عنوان=بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت|پیوند=https://pkn.isu.ac.ir/article_77.html|ژورنال=دانش سیاسی|دوره=اول|شماره=یکم|صفحات=۶۷–۹۹}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حر عاملی|نام=محمد بن حسن|عنوان=وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة|سال=۱۴۰۳|مکان=بیروت|ناشر=عبدالرحیم ربانی شیرازی|پیوند نویسنده=محمد بن حسن حر عاملی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=حر عاملی|نام=محمد بن حسن|عنوان=وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة|سال=۱۴۰۳|مکان=بیروت|ناشر=عبدالرحیم ربانی شیرازی|پیوند نویسنده=محمد بن حسن حر عاملی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=دیلمی|نام۱=احمد|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118810/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%AD%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۸۱-۹۳}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=دیلمی|نام۱=احمد|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118810/ماهیت-بیعت-از-منظر-حدیث-شیعه|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۸۱–۹۳}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=مفردات الفاظ القرآن|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الشامیة|پیوند نویسنده=حسین بن محمد راغب اصفهانی|پیوند=|کوشش=صفوان عدنان داوودی|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=راغب اصفهانی|نام=حسین بن محمد|عنوان=مفردات الفاظ القرآن|سال=۱۴۱۲|مکان=بیروت|ناشر=دار الشامیة|پیوند نویسنده=حسین بن محمد راغب اصفهانی|پیوند=|کوشش=صفوان عدنان داوودی|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد وب|عنوان=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3980856/%D8%B1%D8%A3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA|تاریخ=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۱؟!}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
{{یادکرد وب|عنوان=رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3980856/رأی-در-جامعه-اسلامی-به-مثابه-بیعت-است-تفاوت-بیعت-و-انتخابات|تاریخ=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۱؟!}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=زمانى‌محجوب|نام۱=حبيب|تاریخ=۱۳۹۰|عنوان=جايگاه و نقش زنان صدر اسلام در بيعت و هجرت|پیوند=https://lib.eshia.ir/10244/170/7|ژورنال=معرفت|دوره=بیستم|شماره=صد و هفتاد|صفحات=۹۱-۱۰۲}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=زمانی‌محجوب|نام۱=حبیب|تاریخ=۱۳۹۰|عنوان=جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت|پیوند=https://lib.eshia.ir/10244/170/7|ژورنال=معرفت|دوره=بیستم|شماره=صد و هفتاد|صفحات=۹۱–۱۰۲}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی تبريزی|نام=جعفر|عنوان=مفاهيم القرآن في معالم الحكومه الاسلاميه|سال=۱۳۶۴|مکان=قم|ناشر=موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسين بقم|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی تبريزی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=سبحانی تبریزی|نام=جعفر|عنوان=مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه|سال=۱۳۶۴|مکان=قم|ناشر=موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم|پیوند نویسنده=جعفر سبحانی تبریزی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد وب|عنوان=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش های دینی و انقلابی است|نشانی=https://rasanews.ir/fa/news/120066/%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-9%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|تاریخ=۹ دی ۱۳۹۰|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۲؟!}}|وبگاه=خبرگزاری رسا}}
{{یادکرد وب|عنوان=شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است|نشانی=https://rasanews.ir/fa/news/120066/شرکت-در-انتخابات-نوعی-بیعت-و-اعلام-وفاداری-به-نظام-اسلامی-است-9دی-روز-دفاع-جانانه-مردم-از-ارزش-های-دینی-و-انقلابی-است|تاریخ=۹ دی ۱۳۹۰|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۲؟!}}|وبگاه=خبرگزاری رسا}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=محمدتقی|عنوان=بهج الصباغة في شرح نهج البلاغة|سال=۱۳۷۶|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=محمدتقی شوشتری|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=محمدتقی|عنوان=بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة|سال=۱۳۷۶|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=محمدتقی شوشتری|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهیدی|نام۱=سیدجعفر|تاریخ=۱۳۶۸|عنوان=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/25661/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ژورنال=کیهان اندیشه|دوره=پنجم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۱۲۵-۱۲۹}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهیدی|نام۱=سیدجعفر|تاریخ=۱۳۶۸|عنوان=بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/25661/بیعت-و-چگونگی-ان-در-تاریخ-اسلام|ژورنال=کیهان اندیشه|دوره=پنجم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۱۲۵–۱۲۹}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طریحی|نام=فخرالدین بن محمد|عنوان=مجمع البحرین|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=مرتضوی|پیوند نویسنده=فخرالدین بن محمد طریحی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طریحی|نام=فخرالدین بن محمد|عنوان=مجمع البحرین|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=مرتضوی|پیوند نویسنده=فخرالدین بن محمد طریحی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عبدالمجید|نام=احمد فوأد عبدالجواد|عنوان=البيعة عند مفكری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفكر السياسی الحديث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السياسية|سال=۱۹۹۸|مکان=قاهره|ناشر=دار قباء|پیوند نویسنده=احمد فوأد عبدالجواد عبدالمجید|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عبدالمجید|نام=احمد فوأد عبدالجواد|عنوان=البیعة عند مفکری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفکر السیاسی الحدیث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السیاسیة|سال=۱۹۹۸|مکان=قاهره|ناشر=دار قباء|پیوند نویسنده=احمد فوأد عبدالجواد عبدالمجید|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عمید زنجانی|نام=عباسعلی|عنوان=فقه سیاسی|سال=۱۳۷۷|مکان=تهران|ناشر=اميرکبير|پیوند نویسنده=عباسعلی عمید زنجانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عمید زنجانی|نام=عباسعلی|عنوان=فقه سیاسی|سال=۱۳۷۷|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=عباسعلی عمید زنجانی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عنایت|نام=حمید|عنوان=سیری در اندیشه سیاسی عرب|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر، شرکت کتاب‌های جیبی فرانکلین|پیوند نویسنده=حمید عنایت|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عنایت|نام=حمید|عنوان=سیری در اندیشه سیاسی عرب|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر، شرکت کتاب‌های جیبی فرانکلین|پیوند نویسنده=حمید عنایت|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳|دوره=}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قاسمی|نام=ظافر|عنوان=نظام الحكم فی الشريعة و التاريخ الإسلامی|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار النفائس|پیوند نویسنده=ظافر قاسمی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قاسمی|نام=ظافر|عنوان=نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی|سال=۱۴۰۵|مکان=بیروت|ناشر=دار النفائس|پیوند نویسنده=ظافر قاسمی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کلانتر نیستانکی|نام۱=محمد رضا|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2221095/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|ژورنال=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|دوره=سوم|شماره=دهم|صفحات=۷۳-۹۷|نام۲=حمید|نام خانوادگی۲=صالحی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=کلانتر نیستانکی|نام۱=محمد رضا|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2221095/ظرفیت-شناسی-نظام-سازی-بیعت-در-تمدن-نوین-اسلامی|ژورنال=مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی|دوره=سوم|شماره=دهم|صفحات=۷۳–۹۷|نام۲=حمید|نام خانوادگی۲=صالحی|نام۳=|نام خانوادگی۳=}}


{{یادکرد وب|عنوان=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی|نشانی=https://farsnews.ir/FarsNews/1510019640000730141/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|تاریخ=۱۶ آبان ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۶؟!}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
{{یادکرد وب|عنوان=ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی|نشانی=https://farsnews.ir/FarsNews/1510019640000730141/ماهیت-بیعت-و-نقش-آن-در-مشروعیت-حاکم-اسلامی|تاریخ=۱۶ آبان ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۶؟!}}|وبگاه=خبرگزاری فارس}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مسعودی|نام=علی بن حسین|عنوان=مروج الذّهب و معادن الجوهر|سال=۱۳۸۵|مکان=مصر|ناشر=محمد محیی الدین عبدالحمید|پیوند نویسنده=علی بن حسین مسعودی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مسعودی|نام=علی بن حسین|عنوان=مروج الذّهب و معادن الجوهر|سال=۱۳۸۵|مکان=مصر|ناشر=محمد محیی الدین عبدالحمید|پیوند نویسنده=علی بن حسین مسعودی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد وب|عنوان=اختیارات ولى فقیه در خارج از مرزها|نشانی=https://mesbahyazdi.ir/node/825/%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%84%D9%89-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D9%87%D8%A7|تاریخ=۱۳۷۵|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی|نام خانوادگی۱=مصباح یزدی|نام۱=محمدتقی}}
{{یادکرد وب|عنوان=اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها|نشانی=https://mesbahyazdi.ir/node/825/اختیارات-ولى-فقیه-خارج-مرزها|تاریخ=۱۳۷۵|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی|نام خانوادگی۱=مصباح یزدی|نام۱=محمدتقی}}


{{یادکرد وب|عنوان=بيعت: پيمانى طرفينى مبنى بر فرمانبردارى و اعلام وفادارى|نشانی=https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/6615/%D8%A8%D9%8A%D8%B9%D8%AA|تاریخ=۱۸ شهریور ۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|نام خانوادگی۱=مطهری‌فر|نام۱=حمیدرضا}}
{{یادکرد وب|عنوان=بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری|نشانی=https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/6615/بيعت|تاریخ=۱۸ شهریور ۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=پرتال جامع علوم و معارف قرآن|نام خانوادگی۱=مطهری‌فر|نام۱=حمیدرضا}}


{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مكارم شيرازى|نام=ناصر|عنوان=انوار الفقاهة: كتاب البيع|سال=۱۴۲۵|مکان=قم|ناشر=مدرسه الامام على بن ابى‌طالب(ع)|پیوند نویسنده=ناصر مكارم شيرازى|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مکارم شیرازی|نام=ناصر|عنوان=انوار الفقاهة: کتاب البیع|سال=۱۴۲۵|مکان=قم|ناشر=مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع)|پیوند نویسنده=ناصر مکارم شیرازی|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسویان|نام۱=سیدابوالفضل|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت و رأی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/9153/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%DB%8C|ژورنال=نامه مفید|دوره=هفتم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۴۹-۶۸}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=موسویان|نام۱=سیدابوالفضل|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت و رأی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/9153/بیعت-و-رای|ژورنال=نامه مفید|دوره=هفتم|شماره=بیست و پنجم|صفحات=۴۹–۶۸}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مهسوری|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=بیعت یا انتخابات|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118809/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۶۳-۸۰}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مهسوری|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۷۷|عنوان=بیعت یا انتخابات|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118809/بیعت-یا-انتخابات-تاملی-در-مقاله-بیعت-و-نقش-ان-در-حکومت-اسلامی|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=سوم|شماره=نهم|صفحات=۶۳–۸۰}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=میبدی|نام۱=محمدفاکر|تاریخ=۱۳۷۶|عنوان=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118746/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=دوم|شماره=پنجم|صفحات=۱۸۰-۲۰۶}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=میبدی|نام۱=محمدفاکر|تاریخ=۱۳۷۶|عنوان=بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/118746/بیعت-و-نقش-ان-در-حکومت-اسلامی|ژورنال=حکومت اسلامی|دوره=دوم|شماره=پنجم|صفحات=۱۸۰–۲۰۶}}


{{یادکرد وب|عنوان=نقش امت در شكل گيری حكومت دينی/ رای با بیعت تفاوت دارد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3590252/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%83%D9%84-%DA%AF%D9%8A%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۱۶ فروردین ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۳؟!}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
{{یادکرد وب|عنوان=نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/3590252/نقش-امت-در-شكل-گيری-حكومت-دينی-رای-با-بیعت-تفاوت-دارد|تاریخ=۱۶ فروردین ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۳؟!}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}


{{یادکرد وب|عنوان=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی(س)|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c801_158993/%D9%86%D9%82%D8%B4_%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%BA%DB%8C%D8%A8%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%B3_|تاریخ=۲۱ آذر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۵؟!}}|وبگاه=وب‌سایت پرتال امام خمینی}}
{{یادکرد وب|عنوان=نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی (س)|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c801_158993/نقش_مردم_در_حاکمیت_در_عصر_غیبت_از_دیدگاه_امام_خمینی_س_|تاریخ=۲۱ آذر ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۵؟!}}|وبگاه=وب‌سایت پرتال امام خمینی}}


{{یادکرد وب|عنوان=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/analysis/3552/|تاریخ=۱۶ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۹؟!}}|وبگاه=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق}}
{{یادکرد وب|عنوان=واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان|نشانی=https://www.iess.ir/fa/analysis/3552/|تاریخ=۱۶ شهریور ۱۴۰۲|تاریخ بازبینی=۲۱ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بیعت۹؟!}}|وبگاه=پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=هاشمی|نام۱=سیدرضا|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1705841/%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA|ژورنال=دانشنامه جهان اسلام|دوره=جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان)|شماره=|صفحات=۲۴۶–۲۳۹}}
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=هاشمی|نام۱=سیدرضا|تاریخ=۱۳۸۰|عنوان=بیعت|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1705841/بیعت|ژورنال=دانشنامه جهان اسلام|دوره=جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان)|شماره=|صفحات=۲۴۶–۲۳۹}}


{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=یوسفی اشکوری|نام۱=حسن|تاریخ=۱۳۸۱|عنوان=اسلام و مبانی قدرت|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/91567/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA|ژورنال=بازتاب اندیشه|دوره=سوم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۵۰-۵۴}}<references />
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=یوسفی اشکوری|نام۱=حسن|تاریخ=۱۳۸۱|عنوان=اسلام و مبانی قدرت|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/91567/اسلام-و-مبانی-قدرت|ژورنال=بازتاب اندیشه|دوره=سوم|شماره=بیست و ششم|صفحات=۵۰–۵۴}}{{پانویس}}

نسخهٔ ۲۷ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۲۶

بیعت؛ پیمانی دینی و سیاسی که به موجب آن، فرد یا گروهی وفاداری، اطاعت و حمایت خود را از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌کنند.

بیعت پیمانی دینی و سیاسی در سنت اسلامی است که به موجب آن، وفاداری و اطاعت از یک رهبر یا حاکم اعلام می‌شود. این مفهوم در صدر اسلام برای اظهار ایمان و حمایت از پیامبر اسلام به کار می‌رفت و پس از او، به یکی از شیوه‌های تعیین یا تأیید حاکمان تبدیل شد. بیعت در فقه و اندیشه سیاسی اسلامی جایگاهی مهم دارد و دربارهٔ نقش آن در مشروعیت حکومت، میان شیعه و اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد. در دوران معاصر نیز نسبت آن با مفاهیمی چون انتخابات و حاکمیت مردمی محل بحث است.

مفهوم‌شناسی

بیعت در لغت از ریشه بیع به معنای دست دادن برای قطعی کردن معامله است.[۱][۲] پیش از اسلام، در زمان خرید و فروش، دست راست خود را بر روی یکدیگر می‌گذاشتند و آن را صفقه یا بیعت می‌نامیدند.[۳][۴] در اصطلاح سیاسی و شرعی، این واژه به معنای پیمان اطاعت از حاکم و پذیرش مسئولیت اداره جامعه توسط اوست که ابعاد اعتقادی، اجتماعی و نظامی دارد.[۵] این مفهوم در طول تاریخ توسعه یافته است[۶] و از جهت اهداف و محتوا شامل بیعت متابعت و پیروی از خدا و رسول، بیعت جهاد و بیعت خلافت و امامت می‌شود.[۷]

پیشینه

پیش از اسلام، بیعت رسمی برای پذیرش سرپرستی رئیس قبیله بود.[۸] با ظهور اسلام، این سنت به ابزاری برای پیوند امت با پیامبر تبدیل شد[۹] که نخستین مصادیق آن بیعت حضرت علی و خدیجه بود.[۱۰] بیعت‌های مهمی چون عقبه، رضوان و غدیر در این دوران شکل گرفت که مفاد آن‌ها از تعهدات دینی تا آمادگی برای جهاد را در بر می‌گرفت.[۱۱] زنان در صدر اسلام حضوری فعال در بیعت داشتند[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵] مانند بیعت عقبه دوم و رضوان، اما شیوه بیعت آنان با مردان متفاوت و به صورت گفتاری یا غیر مستقیم بود.[۱۶][۱۷]

پس از رحلت پیامبر، کارکرد بیعت به نهادی برای تعیین خلیفه تغییر یافت. در ماجرای سقیفه، بیعت گروهی از مهاجران و انصار با ابوبکر مبنای خلافت قرار گرفت[۱۸] و این رویه در انتخاب خلیفه دوم و سوم نیز تکرار شد.[۱۹] در دوران امویان و عباسیان، بیعت از یک پیمان اختیاری به ابزاری برای تحمیل اراده حاکم تبدیل شد و روش‌هایی چون تهدید، تطمیع و پرداخت مبالغی تحت عنوان رزق‌البیعه رواج یافت.[۲۰][۲۱]

ارکان و احکام فقهی

بیعت دارای سه رکن بیعت‌کننده، بیعت‌شونده و موضوع بیعت است.[۲۲] شرایط عمومی آن شامل آزادی، آگاهی و رضایت‌مندی است و در بیعت‌شونده نیز مشروعیت و توانایی شرط شده است.[۲۳][۲۴] از منظر فقهی، بیعت پیمانی شرعی و دوسویه است که بر اساس قاعده اوفوا بالعقود، وفای به آن در برابر امام عادل واجب و شکستن آن حرام تلقی می‌شود.[۲۵]

دیدگاه مذاهب

بیعت در اندیشه سیاسی شیعه اعلام تعهد نسبت به حاکمی که از پیش منصوب شده به حساب می‌آید. در این دیدگاه بیعت منشأ مشروعیت امام نیست و تنها جنبه تأکیدی برای حمایت عملی دارد.[۲۶][۲۷][۲۸] در عصر غیبت، برخی فقها بیعت را در شکل‌گیری ولایت فقیه مؤثر می‌دانند.[۲۹][۳۰] همچنین اهل‌سنت بیعت را راه تحقق خلافت می‌دانند که از طریق نخبگان یا بیعت عمومی صورت می‌گیرد.[۳۱] در این دیدگاه، مقبولیت اجتماعی بر مشروعیت الهی مقدم است[۳۲] و بیعت نقش اعطای حاکمیت و ایجاد قدرت سیاسی جدید دارد.[۳۳]

نسبت بیعت با مفاهیم مدرن

در دوران معاصر، نسبت بیعت با انتخابات محل بحث است.[۳۴] گروهی بیعت را تکلیفی شرعی و متفاوت با رأی‌گیری مدرن می‌دانند.[۳۵][۳۶] در مقابل، اندیشمندانی چون محمد عبده[۳۷] و سید روح‌الله خمینی،[۳۸] بیعت را با قراردادهای اجتماعی و آرای اکثریت قابل تطبیق دانسته‌اند.[۳۹][۴۰][۴۱] برخی معتقدند در نظام جمهوری اسلامی ایران، بیعت از طریق مشارکت در انتخابات و به صورت غیرمستقیم از طریق مجلس خبرگان رهبری برای تعیین ولی‌فقیه نهادینه شده است.[۴۲] با این حال، اندیشمندانی چون علی عبدالرازق با نقد تاریخی، بیعت را ابزاری برای مشروعیت‌بخشی به قدرت‌های استبدادی دانسته‌اند.[۴۳] امروزه بیعت در گروه‌هایی مانند طالبان برای انسجام درون‌گروهی و در جوامع غیراسلامی به‌عنوان یک مسئله فقهی نوظهور در قالب وفاداری به قوانین مدنی مطرح است.[۴۴][۴۵]

پانویس

  1. ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، ۶۷.
  2. ↑ ابن فارس، معجم مقاییس اللغة، ۱:‎ ۳۲۷.
  3. ↑ ابن منظور، لسان العرب، ذیل «بیع».
  4. ↑ طریحی، مجمع البحرین، ۵:‎ ۲۰۲.
  5. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۳۷ و ۱۴۴.
  6. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۴.
  7. ↑ میبدی، «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی»، حکومت اسلامی، ۱۸۳–۱۸۴.
  8. ↑ شهیدی، «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام»، کیهان اندیشه، ۱۲۵.
  9. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
  10. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۶۴.
  11. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۳۹–۱۴۰.
  12. ↑ حرعاملی، وسائل الشیعه، ۱۴:‎ ۱۵۲–۱۵۳.
  13. ↑ کلانتر نیستانکی و صالحی، «ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی»، مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی، ۷۹–۸۱.
  14. ↑ مطهری‌فر، «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.
  15. ↑ هاشمی، «بیعت»، دانشنامه جهان اسلام، ۲۴۰–۲۴۱.
  16. ↑ زمانی‌محجوب، «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت»، معرفت، ۹۱–۱۰۲.
  17. ↑ بختیاری، «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)»، زن در فرهنگ و هنر، ۱۰۲–۱۰۴.
  18. ↑ شوشتری، بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة، ۶:‎ ۲۸۸–۲۸۹.
  19. ↑ مسعودی، مروج الذّهب، ۲:‎ ۳۱۲ و ۳۴۰.
  20. ↑ عبدالمجید، البیعة عند مفکّری اهل السنة و العقد الاجتماعی، ۱:‎ ۶۰–۶۱.
  21. ↑ قاسمی، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی، ۱:‎ ۲۸۶.
  22. ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۳–۳۴.
  23. ↑ افشاری، «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه»، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ، ۳۴.
  24. ↑ دیلمی، «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه»، حکومت اسلامی، ۸۳–۸۸.
  25. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۵۹–۱۶۰.
  26. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۰.
  27. ↑ عمید زنجانی، فقه سیاسی، ۲:‎ ۲۰۳.
  28. ↑ سبحانی تبریزی، مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه، ۱:‎ ۲۶۱–۲۶۳.
  29. ↑ مهسوری، «بیعت یا انتخابات»، حکومت اسلامی، ۷۵–۷۹.
  30. ↑ مکارم شیرازی، انوار الفقاهة: کتاب البیع، ۱:‎ ۵۱۹.
  31. ↑ حاتمی، «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل‌سنت»، دانش سیاسی، ۸۶–۸۷.
  32. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۳.
  33. ↑ احمدنژاد و داورپناه، «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت»، شیعه‌شناسی، ۱۴۰.
  34. ↑ «شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است»، خبرگزاری رسا.
  35. ↑ «رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات»، خبرگزاری مهر.
  36. ↑ «نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد»، خبرگزاری مهر.
  37. ↑ عنایت، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ۲۳۶.
  38. ↑ «بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  39. ↑ «ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی»، خبرگزاری فارس.
  40. ↑ «نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی س)»، وب‌سایت پرتال امام خمینی.
  41. ↑ موسویان، «بیعت و رأی»، نامه مفید، ۵۹.
  42. ↑ اخوان کاظمی و رستمی، «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام»، پژوهش ملل، ۷۴.
  43. ↑ یوسفی اشکوری، «اسلام و مبانی قدرت»، بازتاب اندیشه، بدون صفحه.
  44. ↑ «واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان»، پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق.
  45. ↑ مصباح یزدی، «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها»، پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی.

منابع

ابن فارس، ابوالحسن احمد (۱۹۷۹). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.

ابن منظور، محمّد بن مکرم (۱۳۶۳). لسان العرب. قم: ادب الحوزه.

احمدنژاد، محمود؛ داورپناه، نعمت (۱۳۹۴). «مفهوم‌شناسی «بیعت» در فرهنگ اسلامی و نقش آن در اثبات امامّت». شیعه‌شناسی. سیزدهم (پنجاه): ۱۳۵–۱۶۲.

اخوان کاظمی، مسعود؛ رستمی، سجاد (۱۳۹۶). «بیعت و اشکال آن در اندیشه سیاسی اسلام». پژوهش ملل. سوم (بیست و پنجم): ۶۳–۷۷.

افشاری، محمد (۱۴۰۱). «بیعت در اندیشه و سیره امامان شیعه». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشکده تاریخ.

بختیاری، شهلا (۱۳۸۸). «ملاحظاتی بر اسلام پذیری و بیعت زنان با پیامبراسلام (ص)». زن در فرهنگ و هنر. اول (دوم): ۸۱–۱۰۵.

«بیعت در فلسفه سیاسی اسلام؛ از پیمان مشروع الهی تا همراهی مردمی در عصر انقلاب». خبرگزاری رسمی حوزه. ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

حاتمی، محمدرضا (۱۳۸۴). «بررسی و نقد مبانی مشروعیت حکومت از دیدگاه اهل سنت». دانش سیاسی. اول (یکم): ۶۷–۹۹.

حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۰۳). وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة. بیروت: عبدالرحیم ربانی شیرازی.

دیلمی، احمد (۱۳۷۷). «ماهیت بیعت از منظر حدیث شیعه». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۸۱–۹۳.

راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲). مفردات الفاظ القرآن. به کوشش صفوان عدنان داوودی. بیروت: دار الشامیة.

«رأی در جامعه اسلامی به مثابه بیعت است/ تفاوت بیعت و انتخابات». خبرگزاری مهر. ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

زمانی‌محجوب، حبیب (۱۳۹۰). «جایگاه و نقش زنان صدر اسلام در بیعت و هجرت». معرفت. بیستم (صد و هفتاد): ۹۱–۱۰۲.

سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۶۴). مفاهیم القرآن فی معالم الحکومه الاسلامیه. قم: موسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم.

«شرکت در انتخابات نوعی بیعت و اعلام وفاداری به نظام اسلامی است / ۹دی روز دفاع جانانه مردم از ارزش‌های دینی و انقلابی است». خبرگزاری رسا. ۹ دی ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

شوشتری، محمدتقی (۱۳۷۶). بهج الصباغة فی شرح نهج البلاغة. تهران: امیرکبیر.

شهیدی، سیدجعفر (۱۳۶۸). «بیعت و چگونگی آن در تاریخ اسلام». کیهان اندیشه. پنجم (بیست و ششم): ۱۲۵–۱۲۹.

طریحی، فخرالدین بن محمد (۱۳۷۵). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.

عبدالمجید، احمد فوأد عبدالجواد (۱۹۹۸). البیعة عند مفکری أهل السنة و العقد الإجتماعی فی الفکر السیاسی الحدیث: دراسة مقارنة فی الفلسفة السیاسیة. قاهره: دار قباء.

عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۷۷). فقه سیاسی. تهران: امیرکبیر.

عنایت، حمید (۱۳۸۹). سیری در اندیشه سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر، شرکت کتاب‌های جیبی فرانکلین. شابک ۹۷۸۹۶۴۰۰۰۲۸۰۳.

قاسمی، ظافر (۱۴۰۵). نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الإسلامی. بیروت: دار النفائس.

کلانتر نیستانکی، محمد رضا؛ صالحی، حمید (۱۴۰۳). «ظرفیت‌شناسی نظام‌سازی بیعت در تمدن نوین اسلامی». مطالعات میان رشته‌ای تمدنی انقلاب اسلامی. سوم (دهم): ۷۳–۹۷.

«ماهیت بیعت و نقش آن در مشروعیت حاکم اسلامی». خبرگزاری فارس. ۱۶ آبان ۱۳۹۶. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

مسعودی، علی بن حسین (۱۳۸۵). مروج الذّهب و معادن الجوهر. مصر: محمد محیی الدین عبدالحمید.

مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۷۵). «اختیارات ولی فقیه در خارج از مرزها». پایگاه اطلاع‌رسانی آثار حضرت آیت‌الله مصباح یزدی. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

مطهری‌فر، حمیدرضا (۱۸ شهریور ۱۳۸۸). «بیعت: پیمانی طرفینی مبنی بر فرمانبرداری و اعلام وفاداری». پرتال جامع علوم و معارف قرآن. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۵). انوار الفقاهة: کتاب البیع. قم: مدرسه الامام علی بن ابی‌طالب (ع).

موسویان، سیدابوالفضل (۱۳۸۰). «بیعت و رأی». نامه مفید. هفتم (بیست و پنجم): ۴۹–۶۸.

مهسوری، محمدحسین (۱۳۷۷). «بیعت یا انتخابات». حکومت اسلامی. سوم (نهم): ۶۳–۸۰.

میبدی، محمدفاکر (۱۳۷۶). «بیعت و نقش آن در حکومت اسلامی». حکومت اسلامی. دوم (پنجم): ۱۸۰–۲۰۶.

«نقش امت در شکل‌گیری حکومت دینی/ رای با بیعت تفاوت دارد». خبرگزاری مهر. ۱۶ فروردین ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

«نقش مردم در حاکمیت در عصر غیبت از دیدگاه امام خمینی (س)». وب‌سایت پرتال امام خمینی. ۲۱ آذر ۱۴۰۱. دریافت‌شده در ۲۰ تیر ۱۴۰۵.

«واکاوی نقش و کارکرد سیاسی – اجتماعی بیعت در ساختار حکمرانی طالبان». پایگاه تحلیلی-پژوهشی مطالعات شرق. ۱۶ شهریور ۱۴۰۲. دریافت‌شده در ۲۱ تیر ۱۴۰۵.

هاشمی، سیدرضا (۱۳۸۰). «بیعت». دانشنامه جهان اسلام. جلد ۵ (بهمنیان دکن - پیوند گیاهان): ۲۴۶–۲۳۹.

یوسفی اشکوری، حسن (۱۳۸۱). «اسلام و مبانی قدرت». بازتاب اندیشه. سوم (بیست و ششم): ۵۰–۵۴.

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=بیعت&oldid=64842»