نبرد هرمز: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۰: / خط ۱۰: @@
 در صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، ایالات متحده و اسرائیل با عملیات مشترک «خشم حماسی»، حملات هوایی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کردند که به ترور [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]، رهبر وقت جمهوری اسلامی و چندین مقام ارشد نظامی و امنیتی انجامید. این حملات که اهداف نظامی، هسته‌ای و زیرساختی را شامل می‌شد، در واکنش به ناکامی مذاکرات هسته‌ای صورت گرفت. در پی آن، ایران با شلیک موشک‌هایی به سوی اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه پاسخ داد و در ۱۳ اسفند، با صدور هشدارهای دریایی، در عمل [[تنگه هرمز]] را به روی کشتی‌های مرتبط با آمریکا و متحدانش بست.  پس از بسته شدن تنگه هرمز، ایران با مین‌گذاری در آبراه و حمله به کشتی‌های تجاری که از مسیر تحت حمایت آمریکا (نزدیک سواحل عمان) عبور می‌کردند، کنترل خود را بر این گلوگاه تثبیت کرد. در طول [[جنگ رمضان]] ده‌ها کشتی  هدف موشک‌ها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتند و ترافیک کشتیرانی در تنگه تا ۷۰ درصد کاهش یافت. آمریکا در واکنش، با اعزام ناوگان‌های نظامی و اعلام محاصره دریایی ایران، تلاش کرد تا مسیر را برای کشتیرانی بین‌المللی بازگشایی کند، اما این اقدام با عدم استقبال متحدانش روبه‌رو شد و در عمل، «محاصره مضاعف» (محاصرۀ ایران توسط آمریکا و محاصرۀ خلیج فارس توسط ایران) شکل گرفت. پس از ۴۰ روز جنگ تمام‌عنان، در ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ش، آتش‌بسی موقت بین ایران و آمریکا با میانجی‌گری پاکستان برقرار شد. [[تفاهم‌نامه اسلام‌آباد]] که شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و لغو موقت تحریم‌های نفتی ایران بود، با ابهاماتی درباره شیوه دقیق مدیریت آبراه همراه بود. بر اساس این تفاهم، کشتی‌های تجاری باید از مسیر تعیین‌شده توسط ایران عبور می‌کردند و تردد کشتی‌های نظامی و محموله‌های مرتبط با کشورهای متخاصم ممنوع اعلام شد. با این حال، اختلافات بر سر نقش نیروی دریایی آمریکا در منطقه و حق ایران برای دریافت عوارض، حل‌نشده باقی ماند و این ابهامات، آتش‌بس را شکننده ساخت.<ref>{{پک/بن|ن۳|ک=همشهری آنلاین|ف=آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز}}</ref>
-== آغاز نبرد اصلی ==
+== اهمیت نبرد هرمز ==
-بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش، نیروهای آمریکایی با دستور مستقیم دونالد ترامپ، حملات گسترده‌ای را علیه اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران از جمله بندرعباس، سیریک، بوشهر، قشم و چابهار آغاز کردند. این حملات که سنتکام آن را تنبیهی و قدرتمندتر از حملات پیشین توصیف کرد، در واکنش به ادعای هدف‌قرارگرفتن سه کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، هرچند ایران با اشاره به تردد این شناورها از مسیرهای غیرهماهنگ شده و خاموش کردن سیستم‌های شناسایی، آن را اقدامی مخاطره‌آمیز و مغایر با مفاد یادداشت تفاهم دانست که می‌توانست به بروز تصادم و اختلال در تلاش‌های تهران برای تسهیل تردد ایمن منجر شود. این حملات هم‌زمان با لغو مجوز فروش نفت ایران توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا انجام شد. در پی این حملات، ارتش و سپاه پاسداران با پاسخ موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در پایگاه‌های بحرین (منطقه پنجم دریایی، بندر سلمان و پایگاه شیخ عیسی) و کویت (پایگاه علی‌السالم) را هدف قرار دادند و یک فروند پهپاد MQ-۹ آمریکایی را سرنگون کردند. این حملات که با شهادت ۸ تن از نیروهای ارتش و مجروحیت چندین غیرنظامی در بندر سیریک همراه بود، باعث شد ترامپ رسماً اعلام کند که آتش‌بس با ایران برای من تمام شده است و قیمت نفت برنت با افزایش بیش از ۵ درصدی از مرز ۷۸ دلار عبور کند. وزارت امور خارجه ایران نیز در بیانیه‌ای، حملات آمریکا را نقض آشکار تفاهم اسلام‌آباد و منشور سازمان ملل دانست و اعلام کرد که تهران برای صیانت از منافع و امنیت ملی خود، هر اقدامی را که ضروری بداند، اتخاذ خواهد کرد.<ref>{{پک/بن|ن۵|ک=وب‌سایت انتخاب|ف=در روز نود و یکم آتش‌بس چه گذشت؟/ قیمت نفت صعود کرد و به ۷۶ دلار رسید/آمریکا تعلیق تحریم فروش نفت ایران را لغو کرد/قطر معاون سفیر ایران را احضار کرد؛ کشتی‌ای که در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت، یک نفتکش قطری بوده/حمله عده‌ای قلیل و رادیکال به عراقچی در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید با پرتاب سنگ/سازمان دریایی بریتانیا: سه نفتکش در تنگه هرمز طی ۲۴ ساعت مورد اصابت قرار گرفتند}}</ref>
+به باور تحلیلگران، نبرد هرمز در ژرفای خود، فراتر از یک درگیری نظامی بر سر کنترل یک آبراه است و به کارزاری برای تعیین مشروعیت دو نظم متضاد در نظام بین‌الملل تبدیل شده است. از نگاه بسیاری از ناظران، این تقابل در واقع رویارویی میان نظم جهانی مبتنی بر قواعد غربی (با معماری و تضمین ایالات متحده) با نظم مستقل مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است که بر پایه حق تعیین سرنوشت، حاکمیت ملی و بازتعریف هویت سیاسی-فرهنگی استوار شده است. به اعتقاد پژوهشگران، این کشمکش که ریشه در انقلاب اسلامی و گسست ایران از نظام دوقطبی و سپس تک‌قطبی دارد، در تنگه هرمز به نقطه جوش تاریخی خود رسیده و آن را به صحنه‌ای برای سنجش دو روایت از مشروعیت تبدیل کرده است. از دیدگاه مفسران، در حالی که کشورهای عربی منطقه همچنان درون نظم تحت رهبری آمریکا تعریف می‌شوند، ایران با تکیه بر الگوی استقلال‌خواهی، قواعد بازی را در مهم‌ترین آبراه انرژی جهان به چالش کشیده است. به نظر کارشناسان، نتیجه این نبرد نه تنها سرنوشت یک گذرگاه دریایی، بلکه آینده نظم امنیتی در خلیج فارس و حتی مشروعیت ساختار قدرت جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>{{پک/بن|ن۷|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=نبرد تمدن‌ها در تنگه هرمز}}</ref>
+== آغاز نبرد ==
+بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش، نیروهای آمریکایی با دستور مستقیم دونالد ترامپ، حملات گسترده‌ای را علیه اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران از جمله بندرعباس، سیریک، بوشهر، قشم و چابهار آغاز کردند. این حملات که سنتکام آن را تنبیهی و قدرتمندتر از حملات پیشین توصیف کرد، در واکنش به ادعای هدف‌قرارگرفتن سه کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، هرچند ایران با اشاره به تردد این شناورها از مسیرهای غیرهماهنگ شده و خاموش‌کردن سیستم‌های شناسایی، آن را اقدامی مخاطره‌آمیز و مغایر با مفاد یادداشت تفاهم دانست که می‌توانست به بروز تصادم و اختلال در تلاش‌های تهران برای تسهیل تردد ایمن منجر شود.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=رویداد ۲۴|ف=نقشه مسیرهای ایران و عمان در تنگه هرمز}}</ref> در پی این حملات، ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چارچوب [[عملیات نصر ۲]] با پاسخ تدافعی موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در پایگاه‌های بحرین و کویت را هدف قرار دادند.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=وب‌سایت آقتاب|ف=تفاهم ایران و آمریکا {{!}} ترامپ: آتش بس با ایران تمام شده است {{!}} حمله ارتش و سپاه به کویت و بحرین {{!}} حملات آمریکا به جنوب ایران؛ انفجار در بندرعباس، ماهشهر، بوشهر، قشم و سیریک}}</ref>
 == بازتاب رسانه‌ای ==
 بازتاب نبرد هرمز در رسانه‌های جهان عمدتاً بر ابعاد ژئوپلیتیکی، اقتصادی و نظامی این درگیری متمرکز بوده است. رسانه‌های انگلیسی با پوشش حملات متقابل و تأکید بر اختلافات ایران و آمریکا درباره وضعیت تنگه، از «بن‌بست راهبردی» و «شکست اهداف اعلامی» متجاوزان سخن گفته‌اند. شبکه‌های عربی نیز این بحران را فراتر از موضوع کشتیرانی دانسته و آن را به رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا و چین و تلاش برای تضعیف جایگاه منطقه‌ای ایران مرتبط دانسته‌اند. رسانه‌های چین و روسیه نیز ضمن گزارش حملات متقابل، بر تشدید تنش‌ها با وجود تفاهم پیشین تأکید کرده و برخی تحلیلگران روس، سیاست جنگ‌افروزی آمریکا علیه ایران را نماد رویکرد مداخله‌گرایانه نخبگان سیاسی غرب ارزیابی کرده‌اند.<ref>{{پک/بن|ن۴|ک=خبرگزاری مهر|ف=بن‌بست تنگه هرمز عمیق‌تر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانه‌های جهان}}</ref>
-=== پیامدهای نظامی و امنیتی ===
+== پیامدها ==
+در پی آغز نبرد هرمز قیمت نفت برنت با افزایش بیش از ۵ درصدی از مرز ۷۸ دلار عبور کند. وزارت امور خارجه ایران نیز در بیانیه‌ای، حملات آمریکا را نقض آشکار تفاهم اسلام‌آباد و منشور سازمان ملل دانست و اعلام کرد که تهران برای صیانت از منافع و امنیت ملی خود، هر اقدامی را که ضروری بداند، اتخاذ خواهد کرد. این حملات هم‌زمان با لغو مجوز فروش نفت ایران توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا انجام شد.<ref>{{پک/بن|ن۵|ک=وب‌سایت انتخاب|ف=در روز نود و یکم آتش‌بس چه گذشت؟/ قیمت نفت صعود کرد و به ۷۶ دلار رسید/آمریکا تعلیق تحریم فروش نفت ایران را لغو کرد/قطر معاون سفیر ایران را احضار کرد؛ کشتی‌ای که در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت، یک نفتکش قطری بوده/حمله عده‌ای قلیل و رادیکال به عراقچی در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید با پرتاب سنگ/سازمان دریایی بریتانیا: سه نفتکش در تنگه هرمز طی ۲۴ ساعت مورد اصابت قرار گرفتند}}</ref> ایران نیز در ۲۲ تیر ۱۴۰۵ش تنگی هرمز را بست و [[دونالد ترامپ]] نیز با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال، از بازگشت محاصره دریایی علیه ایران خبر داد.<ref>{{پک/بن|ن۳|ک=همشهری آنلاین|ف=آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز}}</ref>
+== خسارات و تلفات ==
-=== تأثیر بر اقتصاد جهانی ===
 == پانویس ==
@@ خط ۲۷: / خط ۳۲: @@
 {{یادکرد وب|عنوان=بن‌بست تنگه هرمز عمیق‌تر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانه‌های جهان|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6887227/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۳ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۴}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
+{{یادکرد وب|عنوان=تفاهم ایران و آمریکا {{!}} ترامپ: آتش بس با ایران تمام شده است {{!}} حمله ارتش و سپاه به کویت و بحرین {{!}} حملات آمریکا به جنوب ایران؛ انفجار در بندرعباس، ماهشهر، بوشهر، قشم و سیریک|نشانی=https://aftabnews.ir/fa/news/1055189/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D9%88-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B4%D9%85-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%DA%A9|تاریخ=۱۷ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۸}}|وبگاه=وب‌سایت آفتاب}}
 {{یادکرد وب|عنوان=تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6783832/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87|تاریخ=۷ فروردین ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۲}}|وبگاه=تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه}}
@@ خط ۳۵: / خط ۴۲: @@
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=معصومی‌زاده|نام۱=زینب السادات|تاریخ=۱۳۹۷|عنوان=تاریخچه سیاسی تنگه هرمز|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2|ژورنال=خلیج فارس|دوره=۱۳۸۵|شماره=۸۰|صفحات=۱۴۵-۱۷۰}}
+{{یادکرد وب|عنوان=نبرد تمدن‌ها در تنگه هرمز|نشانی=https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/04/25/3648951/%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2|تاریخ=۲۵ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۷}}|وبگاه=خبرگزاری تسنیم}}
 {{یادکرد وب|عنوان=هرمز میدان آخر جنگ میان ایران و آمریکا|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/9108353/%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7|تاریخ=۲۴ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۱۶ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۶}}|وبگاه=وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان}}