ابرابزار |
|||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
افزون بر این، در اواخر دورهٔ قاجار روند غربگرایی با وجود مخالفتهای داخلی، رشد قابلتوجهی یافت. نخستین نشانههای این تحول از اندرون حکومت قاجار آغاز شد؛ عباسمیرزا، ولیعهد فتحعلیشاه، پس از شکستهای نظامی از روسیه، بهضرورت ایجاد قوای نظامی به سبک غربی و اعزام دانشجو به اروپا تأکید کرد. از نیمه دوم قرن نوزدهم، روشنفکران و تجددخواهانی که بیشتر تحصیلکردهٔ غرب بودند، با طرح اندیشههای لیبرالیسم و ناسیونالیسم به نقد سنت پرداختند و از طریق انتشار روزنامه، تأسیس انجمنها و نگارش رسالههای انتقادی، به ترویج افکار غربی در ایران مشغول شدند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-تاریخ-اقتصاد-31/721115-روزگار-قاجار-مساله-مدرنیته «روزگار قاجار و مسئله مدرنیته»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | افزون بر این، در اواخر دورهٔ قاجار روند غربگرایی با وجود مخالفتهای داخلی، رشد قابلتوجهی یافت. نخستین نشانههای این تحول از اندرون حکومت قاجار آغاز شد؛ عباسمیرزا، ولیعهد فتحعلیشاه، پس از شکستهای نظامی از روسیه، بهضرورت ایجاد قوای نظامی به سبک غربی و اعزام دانشجو به اروپا تأکید کرد. از نیمه دوم قرن نوزدهم، روشنفکران و تجددخواهانی که بیشتر تحصیلکردهٔ غرب بودند، با طرح اندیشههای لیبرالیسم و ناسیونالیسم به نقد سنت پرداختند و از طریق انتشار روزنامه، تأسیس انجمنها و نگارش رسالههای انتقادی، به ترویج افکار غربی در ایران مشغول شدند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-تاریخ-اقتصاد-31/721115-روزگار-قاجار-مساله-مدرنیته «روزگار قاجار و مسئله مدرنیته»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
== فهرست شاهان قاجار == | == فهرست شاهان قاجار == | ||
| خط ۲۰۱: | خط ۱۹۸: | ||
مرگ طبیعی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/876533/زندگی-نامه-ی-تنی-چند-از-شاهان-قاجار کرمانی، «زندگینامه ی تنی چند از شاهان قاجار»، 1389ش، ص۲۱۱.]</ref> | مرگ طبیعی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/876533/زندگی-نامه-ی-تنی-چند-از-شاهان-قاجار کرمانی، «زندگینامه ی تنی چند از شاهان قاجار»، 1389ش، ص۲۱۱.]</ref> | ||
|حرم امام حسین، کربلا<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/92820/کدام-پادشاهان-و-رجال-ایرانی-در-کربلا-دفن- | |حرم امام حسین، کربلا<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/92820/کدام-پادشاهان-و-رجال-ایرانی-در-کربلا-دفن-شده اند «کدام پادشاهان و رجال ایرانی در کربلا دفن شده اند؟»، وبسایت روزنامۀ انتخاب.]</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''احمدشاه''' | |'''احمدشاه''' | ||
| خط ۲۱۶: | خط ۲۱۳: | ||
ورم کلیه<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/3359657-مرگ-آخرین-شاه-قاجار «مرگ آخرین شاه قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | ورم کلیه<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/3359657-مرگ-آخرین-شاه-قاجار «مرگ آخرین شاه قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
|حرم امام حسین، کربلا<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/92820/کدام-پادشاهان-و-رجال-ایرانی-در-کربلا-دفن- | |حرم امام حسین، کربلا<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/92820/کدام-پادشاهان-و-رجال-ایرانی-در-کربلا-دفن-شده اند «کدام پادشاهان و رجال ایرانی در کربلا دفن شده اند؟»، وبسایت روزنامۀ انتخاب.]</ref> | ||
|} | |} | ||
== انقراض قاجاریه == | |||
سلسله قاجار با کودتای نظامی اسفند ۱۲۹۹ش به رهبری رضاخان با حمایت انگلستان در عمل قدرت را از دست داد. رضاخان که پیش از آن با مسئولیتهایی چون فرمانده قوای قزاق و سردار سپه، به تدریج با زور قدرت را در دست گرفته بود، در سوم آبان ۱۳۰۲ش به مقام نخستوزیری رسید و احمدشاه را ناچار به ترک ایران و سفر به اروپا کرد. وی در غیاب شاه، با سرکوب شورشهای داخلی از جمله قیام شیخ خزعل در خوزستان و شورش کردها و ترکمنها، تحکیم موقعیت خود و تبلیغات گسترده علیه احمدشاه، زمینه را برای خلع او فراهم ساخت. در نهم آبان ۱۳۰۴ش، مجلس پنجم شورای ملی با تصویب مادهواحدهای، احمدشاه را خلع و حکومت موقت را به رضاخان سپرد. سرانجام در ۲۲ آذر ۱۳۰۴ش، مجلس مؤسسان با تغییر اصول متمم قانون اساسی، سلطنت را به رضاخان و خانوادهاش واگذار کرد و مراسم تاجگذاری وی در ۴ اردیبهشت ۱۳۰۵ش برگزار شد.<ref>[https://psri.ir/?id=ef5jgx1w «انحلال سلسه قاجار»، وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> محققان عوامل متعددی را در انقراض این سلسله مؤثر دانستهاند. از جمله ناکارآمدی و بحران مشروعیت شاهان پایانی قاجار، بهویژه مظفرالدینشاه و احمدشاه، همراه با ظلم و تعدی کارگزاران حکومتی، رشوهخواری و هتک ناموس، موجبات نارضایتی گسترده مردم را فراهم آورد.<ref>آوری، تاریخ معاصر ایران، 1369ش، ج۱، ص372.</ref><ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/106995/انتقال-قدرت-از-قاجاریه-به-پهلوی واعظ، «انتقال قدرت از قاجاریه به پهلوی (مقاله پژوهشی حوزه)»، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۷-۱۴۲.]</ref> ناامنی اجتماعی، فقر اقتصادی، قحطی و بیماریهای فراگیر در دهههای پایانی قاجار، بهویژه در دوره جنگ جهانی اول که ایران به صحنه درگیری نیروهای بیگانه تبدیل شد، بر شدت این نارضایتی افزود. از سوی دیگر، قهر روشنفکران و مشروطهخواهان با حاکمیت و ناتوانی قاجارها در پاسخگویی به مطالبات عمومی، بهتدریج اعتبار سیاسی این سلسله را از میان برد.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/230/برخی-زمینه-های-سقوط-سلسله-قاجار پورقنبر، محمدحسن، «برخی زمینههای سقوطِ سلسله قاجار»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۴ش.]</ref> در این میان، رضاخان با بهرهگیری از خلأ قدرت و حمایت انگلیس، ضمن سرکوب شورشهای داخلی (مانند قیام شیخ خزعل و شورش کردها و ترکمنها)، با ترفندهای سیاسی و تبلیغات گسترده علیه احمدشاه، زمینه را برای خلع او و انقراض قاجاریه فراهم ساخت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-اقتصاد-36/3913325-ریشه-یابی-انقراض-قاجاریه «ریشهیابی انقراض قاجاریه»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
