بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
== زمینههای اصلی == | == زمینههای اصلی == | ||
در صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، ایالات متحده و اسرائیل با عملیات مشترک، حملات هوایی گستردهای را علیه ایران آغاز کردند که به ترور [[سید علی خامنهای|سیدعلی خامنهای]]، رهبر وقت جمهوری | |||
== زمینههای اصلی == | |||
در صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، ایالات متحده و اسرائیل با عملیات مشترک، حملات هوایی گستردهای را علیه ایران آغاز کردند که به ترور [[سید علی خامنهای|سیدعلی خامنهای]]، رهبر وقت جمهوری اسلامی، و چندین مقام ارشد انجامید. ایران در پاسخ، با شلیک موشک به اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه واکنش نشان داد و در ۱۳ اسفند با بستن تنگه هرمز، ترافیک کشتیرانی را تا ۷۰ درصد کاهش داد. آمریکا با اعزام ناوگان و اعلام محاصره دریایی، تلاش کرد مسیر را بازگشایی کند، اما با استقبال متحدانش مواجه نشد و «محاصره مضاعف» (محاصرۀ ایران توسط آمریکا و محاصرۀ خلیج فارس توسط ایران) شکل گرفت. پس از ۴۰ روز جنگ، در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش آتشبسی موقت با میانجیگری پاکستان برقرار شد و تفاهمنامه اسلامآباد در ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ش به امضا رسید که شامل بازگشایی تدریجی تنگه و لغو موقت تحریمهای نفتی بود، اما اختلافات بر سر مدیریت آبراه و نقش آمریکا حلنشده باقی ماند و آتشبس را شکننده ساخت.<ref>{{پک/بن|ن۳|ک=همشهری آنلاین|ف=آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز}}</ref> در پنجم تیر ۱۴۰۵ش یک کشتی باری که خارج از مسیرهای اعلامشده توسط ایران تردد میکرد، هدف اقدام نظامی ایران قرار گرفت. تهران این اقدام را در چارچوب اعمال حاکمیت قانونی خود دانست، اما آمریکا آن را نقض آتشبس تلقی و در روزهای ۵،<ref>{{پک/بن|ن۱۰|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=اعتراف آمریکا به نقض آتش بس؛ سنتکام حمله به ایران را تائید کرد}}</ref> ۶ و ۷ تیر با حملات به تأسیسات نظامی ایران در سواحل جنوبی، تفاهم را نقض کرد. وزارت خارجه ایران نیز این حملات را محکوم و آن را نقض آشکار تفاهم اسلامآباد و منشور سازمان ملل خواند و بر حق ذاتی ایران برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود تأکید کرد.<ref>{{پک/بن|ن۱۱|ک=اقتصاد آنلاین|ف=حمله آمریکا به ایران امروز ۶ تیر ۱۴۰۵ / آتش بس نقض شد}}</ref><ref>{{پک/بن|ن۱۲|ک=همشهری آنلاین|ف=حملات وحشیانه آمریکا در بامداد ۷تیر ۱۴۰۵؛ واکنش تند و هشدار آمیز ایران}}</ref> | |||
== آغاز نبرد == | == آغاز نبرد == | ||
بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش، نیروهای آمریکایی با دستور مستقیم دونالد ترامپ، حملات گستردهای را علیه اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران از جمله بندرعباس، سیریک، بوشهر، قشم و چابهار آغاز کردند. این حملات که سنتکام آن را تنبیهی و قدرتمندتر از حملات پیشین توصیف کرد، در واکنش به ادعای هدفقرارگرفتن سه کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، هرچند ایران با اشاره به تردد این شناورها از مسیرهای غیرهماهنگ شده و خاموشکردن سیستمهای شناسایی، آن را اقدامی مخاطرهآمیز و مغایر با مفاد یادداشت تفاهم دانست که میتوانست به بروز تصادم و اختلال در تلاشهای تهران برای تسهیل تردد ایمن منجر شود.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=رویداد ۲۴|ف=نقشه مسیرهای ایران و عمان در تنگه هرمز}}</ref> در پی این حملات، ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چارچوب [[عملیات نصر ۲]] با پاسخ تدافعی موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در پایگاههای بحرین و کویت را هدف قرار دادند.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=وبسایت آقتاب|ف=تفاهم ایران و آمریکا {{!}} ترامپ: آتش بس با ایران تمام شده است {{!}} حمله ارتش و سپاه به کویت و بحرین {{!}} حملات آمریکا به جنوب ایران؛ انفجار در بندرعباس، ماهشهر، بوشهر، قشم و سیریک}}</ref> | بامداد چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش، نیروهای آمریکایی با دستور مستقیم دونالد ترامپ، حملات گستردهای را علیه اهداف نظامی در سواحل جنوبی ایران از جمله بندرعباس، سیریک، بوشهر، قشم و چابهار آغاز کردند. این حملات که سنتکام آن را تنبیهی و قدرتمندتر از حملات پیشین توصیف کرد، در واکنش به ادعای هدفقرارگرفتن سه کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، هرچند ایران با اشاره به تردد این شناورها از مسیرهای غیرهماهنگ شده و خاموشکردن سیستمهای شناسایی، آن را اقدامی مخاطرهآمیز و مغایر با مفاد یادداشت تفاهم دانست که میتوانست به بروز تصادم و اختلال در تلاشهای تهران برای تسهیل تردد ایمن منجر شود.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=رویداد ۲۴|ف=نقشه مسیرهای ایران و عمان در تنگه هرمز}}</ref> در پی این حملات، ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در چارچوب [[عملیات نصر ۲]] با پاسخ تدافعی موشکی و پهپادی، ۸۵ نقطه از تأسیسات نظامی آمریکا در پایگاههای بحرین و کویت را هدف قرار دادند.<ref>{{پک/بن|ن۸|ک=وبسایت آقتاب|ف=تفاهم ایران و آمریکا {{!}} ترامپ: آتش بس با ایران تمام شده است {{!}} حمله ارتش و سپاه به کویت و بحرین {{!}} حملات آمریکا به جنوب ایران؛ انفجار در بندرعباس، ماهشهر، بوشهر، قشم و سیریک}}</ref> | ||
== ماهیت نبرد هرمز == | == ماهیت نبرد هرمز == | ||
به باور تحلیلگران، ماهیت نبرد هرمز فراتر از یک درگیری نظامی بر سر کنترل یک آبراه است و به کارزاری برای تعیین مشروعیت دو نظم متضاد در نظام بینالملل تبدیل شده است. از نگاه بسیاری از ناظران، این تقابل در واقع رویارویی میان نظم جهانی مبتنی بر قواعد غربی (با معماری و تضمین ایالات متحده) با نظم مستقل مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است که بر پایۀ حق تعیین سرنوشت، حاکمیت ملی و بازتعریف هویت سیاسی-فرهنگی استوار شده است. به اعتقاد پژوهشگران، این کشمکش که ریشه در انقلاب اسلامی و گسست ایران از نظام دوقطبی و سپس تکقطبی دارد، در تنگه هرمز به نقطۀ جوش تاریخی خود رسیده و آن را به صحنهای برای سنجش دو روایت از مشروعیت تبدیل کرده است. از دیدگاه مفسران، در حالی که کشورهای عربی منطقۀ همچنان درون نظم تحت رهبری آمریکا تعریف میشوند، ایران با تکیه بر الگوی استقلالخواهی، قواعد بازی را در مهمترین آبراه انرژی جهان به چالش کشیده است. به نظر کارشناسان، نتیجۀ این نبرد نه تنها سرنوشت یک گذرگاه دریایی، بلکه آیندۀ نظم امنیتی در خلیج فارس و حتی مشروعیت ساختار قدرت جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>{{پک/بن|ن۷|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=نبرد تمدنها در تنگه هرمز}}</ref> | به باور تحلیلگران، ماهیت نبرد هرمز فراتر از یک درگیری نظامی بر سر کنترل یک آبراه است و به کارزاری برای تعیین مشروعیت دو نظم متضاد در نظام بینالملل تبدیل شده است. از نگاه بسیاری از ناظران، این تقابل در واقع رویارویی میان نظم جهانی مبتنی بر قواعد غربی (با معماری و تضمین ایالات متحده) با نظم مستقل مورد نظر جمهوری اسلامی ایران است که بر پایۀ حق تعیین سرنوشت، حاکمیت ملی و بازتعریف هویت سیاسی-فرهنگی استوار شده است. به اعتقاد پژوهشگران، این کشمکش که ریشه در انقلاب اسلامی و گسست ایران از نظام دوقطبی و سپس تکقطبی دارد، در تنگه هرمز به نقطۀ جوش تاریخی خود رسیده و آن را به صحنهای برای سنجش دو روایت از مشروعیت تبدیل کرده است. از دیدگاه مفسران، در حالی که کشورهای عربی منطقۀ همچنان درون نظم تحت رهبری آمریکا تعریف میشوند، ایران با تکیه بر الگوی استقلالخواهی، قواعد بازی را در مهمترین آبراه انرژی جهان به چالش کشیده است. به نظر کارشناسان، نتیجۀ این نبرد نه تنها سرنوشت یک گذرگاه دریایی، بلکه آیندۀ نظم امنیتی در خلیج فارس و حتی مشروعیت ساختار قدرت جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>{{پک/بن|ن۷|ک=خبرگزاری تسنیم|ف=نبرد تمدنها در تنگه هرمز}}</ref> | ||
ویژگیها | |||
== بازتاب رسانهای == | == بازتاب رسانهای == | ||
بازتاب نبرد هرمز در رسانههای جهان بهطور عمده بر ابعاد ژئوپلیتیکی، اقتصادی و نظامی این درگیری متمرکز بوده است. رسانههای انگلیسی با پوشش حملات متقابل و تأکید بر اختلافات ایران و آمریکا درباره وضعیت تنگه، از «بنبست راهبردی» و «شکست اهداف اعلامی» متجاوزان سخن گفتهاند. شبکههای عربی نیز این بحران را فراتر از موضوع کشتیرانی دانسته و آن را به رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا و چین و تلاش برای تضعیف جایگاه منطقهای ایران مرتبط دانستهاند. رسانههای چین و روسیه نیز ضمن گزارش حملات متقابل، بر تشدید تنشها با وجود تفاهم پیشین تأکید کرده و برخی تحلیلگران روس، سیاست جنگافروزی آمریکا علیه ایران را نماد رویکرد مداخلهگرایانه نخبگان سیاسی غرب ارزیابی کردهاند.<ref>{{پک/بن|ن۴|ک=خبرگزاری مهر|ف=بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان}}</ref> | بازتاب نبرد هرمز در رسانههای جهان بهطور عمده بر ابعاد ژئوپلیتیکی، اقتصادی و نظامی این درگیری متمرکز بوده است. رسانههای انگلیسی با پوشش حملات متقابل و تأکید بر اختلافات ایران و آمریکا درباره وضعیت تنگه، از «بنبست راهبردی» و «شکست اهداف اعلامی» متجاوزان سخن گفتهاند. شبکههای عربی نیز این بحران را فراتر از موضوع کشتیرانی دانسته و آن را به رقابت ژئوپلیتیکی آمریکا و چین و تلاش برای تضعیف جایگاه منطقهای ایران مرتبط دانستهاند. رسانههای چین و روسیه نیز ضمن گزارش حملات متقابل، بر تشدید تنشها با وجود تفاهم پیشین تأکید کرده و برخی تحلیلگران روس، سیاست جنگافروزی آمریکا علیه ایران را نماد رویکرد مداخلهگرایانه نخبگان سیاسی غرب ارزیابی کردهاند.<ref>{{پک/بن|ن۴|ک=خبرگزاری مهر|ف=بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان}}</ref> | ||
== پیامدها == | == پیامدها == | ||
در پی | در پی آغاز نبرد هرمز، قیمت نفت در بازارهای جهانی با افزایش چشمگیری مواجه شد و وزارت خزانهداری آمریکا نیز مجوز فروش نفت ایران را لغو کرد. وزارت امور خارجه ایران حملات آمریکا را نقض آشکار تفاهم اسلامآباد و منشور سازمان ملل دانست و بر حق ذاتی ایران برای دفاع از حاکمیت و تمامیت ارضی خود تأکید کرد. در ۲۲ تیر، ایران تنگه هرمز را بست و [[دونالد ترامپ]] نیز با انتشار پیامی، از بازگشت محاصره دریایی علیه ایران خبر داد.<ref>{{پک/بن|ن۵|ک=وبسایت انتخاب|ف=در روز نود و یکم آتشبس چه گذشت؟/ قیمت نفت صعود کرد و به ۷۶ دلار رسید/آمریکا تعلیق تحریم فروش نفت ایران را لغو کرد/قطر معاون سفیر ایران را احضار کرد؛ کشتیای که در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت، یک نفتکش قطری بوده/حمله عدهای قلیل و رادیکال به عراقچی در مراسم تشییع پیکر رهبر شهید با پرتاب سنگ/سازمان دریایی بریتانیا: سه نفتکش در تنگه هرمز طی ۲۴ ساعت مورد اصابت قرار گرفتند}}</ref> بر اساس گزارش واشنگتنپست، حمله پهپادی ایران به پایگاه بندر شعیبه در کویت به کشته شدن ۶ نظامی آمریکایی و زخمی شدن بیش از ۳۰ نفر انجامید.<ref>{{پک/بن|ن۹|ک=Washington Post|ف=Survivors of Iranian attack that killed 6 U.S. troops say generals ignored warnings|زبان=en}}</ref> همچنین سخنگوی وزارت بهداشت ایران اعلام کرد که در حملات هوایی ۶ تا ۲۷ تیر، بیش از ۵۰۰ نفر مصدوم و ۵۰ نفر شهید شدند که در میان شهدا ۵ زن و ۲ کودک و نوجوان زیر ۱۸ سال و در میان مصدومان ۳۲ زن و ۱۸ کودک و نوجوان دیده میشوند.<ref>{{پک/بن|ن۱۳|ک=خبرگزاری فرارو|ف=آخرین آمار شهدا و مجروحان جنوب کشور در حملات اخیر}}</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{یادکرد وب|عنوان=آخرین آمار شهدا و مجروحان جنوب کشور در حملات اخیر|نشانی=https://fararu.com/fa/news/987852/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1|تاریخ=۲۷ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۱۳}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/1052057/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۳}}|وبگاه=همشهری آنلاین}} | {{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/1052057/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۳}}|وبگاه=همشهری آنلاین}} | ||
{{یادکرد وب|عنوان=اعتراف آمریکا به نقض آتش بس؛ سنتکام حمله به ایران را تائید کرد|نشانی=https://www.irna.ir/news/86193445/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B6-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۶ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۱۰}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | {{یادکرد وب|عنوان=اعتراف آمریکا به نقض آتش بس؛ سنتکام حمله به ایران را تائید کرد|نشانی=https://www.irna.ir/news/86193445/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B6-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%B3-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۶ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۱۰}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}} | ||
{{یادکرد وب|عنوان=بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6887227/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۳ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۴}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | {{یادکرد وب|عنوان=بنبست تنگه هرمز عمیقتر شد/ بازتاب جنگ علیه ایران در رسانههای جهان|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6887227/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|تاریخ=۲۳ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۴ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ن۴}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | ||
