پیش‌نویس:عمان: تفاوت میان نسخه‌ها

عمان در جنوب‌غرب آسیا و جنوب‌شرقی شبه‌جزیره عربستان قرار دارد و بر تنگه استراتژیک هرمز مشرف است. این کشور که قدیمی‌ترین دولت مستقل عربی به شمار می‌رود، در طول تاریخ خود گذاری از نفوذ آشوری، بابلی و ایرانی تا ظهور اسلام را پشت سر گذاشته است. اگرچه پرتغالی‌ها و عثمانی‌ها در مقاطعی مسقط را اشغال کردند، اما بر تمامی قلمرو کشور تسلط نیافتند. از قرن هجدهم میلادی، عمان با گسترش قدرت دریایی خود به شرق آفریقا و متعاقباً ظهور سلسله آل‌سعید، به یک قدرت تجاری متمایز بدل شد. پس از دوره‌ای از تحت‌الحمایگی بریتانیا، با بازیابی استقلال و آغاز دوران سلطنت قابوس در سال ۱۹۷۰م، روند نوسازی کشور شتاب گرفت. در این کشور، اسلام دین رسمی و عربی زبان اصلی است که ترکیب مذهبی آن اغلب از اباضی و سنی به‌همراه اقلیتی شیعه تشکیل شده است. نظام سیاسی عمان بر پایه سلطنت موروثی و مطلقه استوار است که در آن سلطان، محور اصلی قوا و انتصابات قضایی محسوب می‌شود و شوراها نقشی صرفاً مشورتی ایفا می‌کنند. سیاست خارجی عمان نیز با تکیه بر راهبرد بی‌طرفی و میانجی‌گری، ضمن حفظ روابط متوازن با ایران و همسایگان، همکاری‌های دفاعی خود را با آمریکا و بریتانیا نیز تداوم می‌بخشد. از سوی دیگر، اقتصاد کشور علی‌رغم وابستگی به نفت، با بهره‌گیری از موقعیت استراتژیک تنگه هرمز و ظرفیت‌های گردشگری، شیلات و لجستیک، به‌سوی تنوع‌بخشی حرکت می‌کند.  

عمان در بخش جنوب غربی قاره آسیا و در ربع جنوب شرقی [[شبه‌جزیره عربستان]] واقع شده است. سواحل آن به طول ۳۱۶۵ کیلومتر از [[تنگه هرمز]] در شمال تا مرزهای [[انصارالله یمن|یمن]] امتداد دارد و بر سه [[دریای عرب]]، [[دریای عمان]] و [[خلیج فارس]] مشرف است. این کشور از سمت غرب با [[امارات متحده عربی]] و [[عربستان سعودی]]، از جنوب با جمهوری یمن، از شمال با تنگه هرمز و از شرق با دریای عرب هم‌مرز است. این موقعیت، امکان ارتباط با جهان خارج و ایجاد کانال‌های ارتباطی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را برای عمان فراهم کرده است. عمان سومین کشور بزرگ شبه‌جزیره عربستان است.<ref>{{پک/بن|۵|ک=وزارة الاقتصاد|ف=نبذة عن عُمان|زبان=ar}}</ref> مساحت آن ۳۰۹,۵۰۰ کیلومترمربع و پایتخت آن مسقط است.<ref>{{پک/بن|2|ک=bbc|ف=Oman country profile|زبان=en}}</ref>

عمان میان عرض‌های جغرافیایی ۱۶ درجه و ۳۹ دقیقه تا ۲۶ درجه و ۳۰ دقیقه شمالی و طول‌های جغرافیایی ۵۲ درجه و ۰۰ دقیقه تا ۵۹ درجه و ۵۰ دقیقه شرقی واقع شده است. عمان دارای چندین جزیره در دریای عمان و تنگه هرمز مانند جزیره سلامه و بناتها و نیز جزایری در دریای عرب از جمله جزیره مصیره و جزایر الحلانیات است.<ref>{{پک/بن|15|ک=omaninfo|ف=History and Geography|زبان=en}}</ref>  

در خصوص ریشه‌شناسی نام عمان، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی این نام را به قبیله «قحطانی» که به نام عمان شناخته می‌شد، نسبت می‌دهند. برخی دیگر، آن را با مفاهیم سکونت و ماندگاری مرتبط می‌دانند. ابن العربی بیان می‌دارد که واژه «عُمن» به کسانی اطلاق می‌شود که در مکانی ماندگار می‌شوند و واژه عمان از همین ریشه مشتق شده است.الزُجاجی معتقد است که سلطنت عمان به نام «عمان»، فرزند حضرت ابراهیم، نام‌گذاری شده است. ابن کلبی نیز این نام را برگرفته از «عمان بن سبأ بن یعطان بن ابراهیم خلیل» کسی که گفته می‌شود شهر عمان را بنا نهاده است، می‌داند.

پلینی، از نخستین مورخان رومی، در نوشته‌های خود به شهری به نام «اومانا» اشاره کرده است. این نام همچنین در آثار بطلمیوس نیز دیده می‌شود. گروهمن بر این باور است که منظور از «اومانا» در آثار هر دو مورخ، شهر صحار بوده است که در دوران باستان، مهم‌ترین مرکز اقتصادی منطقه محسوب می‌شد.

عمان قدیمی‌ترین دولت مستقل در جهان عرب است و قدمت عمان به ۱۰۰ هزار سال پیش بازمی‌گردد. تا قرن هجدهم، امپراتوری عمان از محدوده فعلی عمان تا امتداد ساحل شرقی آفریقا گسترش یافته بود. تا زمان ظهور اسلام در قرن هفتم میلادی، عمان تحت سلطه آشوری‌ها، بابلی‌ها و ایرانیان بود. هر یک از این قدرت‌ها به دنبال استفاده از موقعیت استراتژیک عمان برای تجارت با سایر نقاط جهان بودند. با گسترش اسلام در قرن هفتم، مردم عمان به این دین ایمان آوردند؛. در قرن‌های پس از آن، حکومت در عمان میان سلسله‌ها، امامت‌ها و قدرت‌های خارجی مختلف تقسیم شد. در سال ۱۱۵۴م، سلسله نبهانی به قدرت رسید و تا سال ۱۴۷۰م بر عمان حکمرانی کرد.

پرتغال به‌دلیل موقعیت استراتژیک عمان در مسیرهای تجاری شرق، بین سال‌های ۱۵۰۷ تا ۱۶۵۰م بر منطقه اطراف مسقط تسلط داشت. امپراتوری عثمانی نیز بین سال‌های ۱۵۸۱ تا ۱۸۸۸م مسقط را اشغال کرد. با این حال، پرتغالی‌ها و عثمانی‌ها، کنترل تمام عمان را در دست نداشتند. تا اواسط قرن هفدهم، قبایل عمانی تحت رهبری امام (وقت)، پرتغالی‌ها را از مسقط بیرون راندند.

در اواخر قرن هفدهم، امام عمان، سیف بن سلطان، فرآیند توسعه‌طلبی در امتداد ساحل شرقی آفریقا را آغاز کرد. در سال ۱۷۴۹م، سلسله فعلی «آل‌سعید» پس از بیرون راندن ایرانیانی که در سال ۱۷۳۷م به عمان حمله کرده بودند، به قدرت رسید. در سال ۱۷۸۳م، امپراتوری عمان تا «گوادر» در پاکستان امروزی گسترش یافت. عمان به یک قدرت تجاری منطقه‌ای قدرتمند مبتنی بر تجارت دریایی تبدیل شد.

در سال ۱۷۹۸، عمان و بریتانیا یک معاهده دوستی امضا کردند. بر اساس این معاهده، بریتانیا حکومت سلطان را تضمین کرد. با این حال، یک بحران جانشینی در سال ۱۸۵۶م باعث شد که امپراتوری عمان به «سلطنت عمان و مسقط» و «سلطنت زنگبار» تقسیم شود. در سال ۱۸۹۱م، عمان و مسقط به تحت‌الحمایه بریتانیا تبدیل شدند. در بیشتر این دوران، سلطان کنترل سواحل اطراف مسقط را در دست داشت و امام از «نِزوی» بر مناطق داخلی حکومت می‌کرد. در نهایت، تحت معاهده دوستی، تجارت و کشتیرانی در سال ۱۹۵۱م، عمان استقلال خود را از بریتانیا بازیافت.

سلطان قابوس در ۱۹۷۰م بر تخت نشست. از آن زمان تاکنون، عمان به‌عنوان یک کشور مرفه و مدرن ظهور کرده است. در سال ۱۹۹۶م، سلطان قابوس «نظام‌نامه اساسی دولت» را معرفی کرد که اولین قانون اساسی مکتوب عمان است و حقوق افراد را در چارچوب قوانین قرآنی و عرفی تضمین می‌کند. در این زمان نام کشور را از «سلطنت مسقط و عمان» به «عمان» تغییر داد.<ref>{{پک/بن|14|ک=rafmuseum|ف=A History of Oman|زبان=en}}</ref>

 

پیوند تاریخی میان عمان و ایران ریشه‌ای کهن دارد که بازه زمانی وسیعی از دوران پیش از اسلام تا دوران معاصر را دربر می‌گیرد. بخش‌های گسترده‌ای از قلمرو عمان در دوران امپراتوری‌های هخامنشی و ساسانی، تحت حاکمیت یا نفوذ سیاسی ایران قرار داشتند. این پیوستگی سیاسی و تجاری با ورود اسلام، با فراز و نشیب‌های تاریخی مواجه شد؛ با این حال، با گسترش نفوذ استعمار در منطقه خلیج فارس، این پیوندها تحت تأثیر قرار گرفت و در نهایت منجر به جدایی تدریجی این سرزمین از حاکمیت ایران شد.<ref>{{پک|دامن‌پاک جامی|1392|ک=تاریخ روابط خارجی|ف=تاثیر ارتباطات تاریخی و فرهنگی بر روابط ایران و عمان (با تاکید بر دلایل تاریخی مداخله ایران در ظفار)|ص=144}}</ref>