| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
=== افشاریه و زندیه === | === افشاریه و زندیه === | ||
در دوران افشاریه و زندیه، خاندان قاجار به تدریج پایگاه نظامی و سیاسی خود را در مناطق شمالی ایران مستحکم ساخت. در اواخر حکومت صفوی، فتحعلیخان قاجار با مهار پیشروی افغانها، به سپهسالاری ارتش صفوی منصوب شد و جایگاه نظامی این خاندان را ارتقا بخشید. پس از سقوط صفویه و در دوره نادرشاه، قاجارها ضمن حفظ ساختار ایلی خود، در منازعات قدرت شرکت داشتند و برخی از سران آنان به عنوان حاکمان محلی در مناطق استرآباد و مازندران به فعالیت پرداختند. با مرگ نادرشاه و بروز هرج و مرج در اواخر دوره افشاریه، قاجارها به تدریج دامنه نفوذ خود را گسترش دادند و در رقابت با زندیان برای کسب قدرت، مواضع خود را در شمال ایران تثبیت کردند.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۲۳-۲۴|ج=}}</ref> در دوره زندیه، اگرچه کریمخان زند با سیاست مدارا، آغامحمدخان قاجار را به عنوان گروگان در شیراز نگه داشت، اما پس از مرگ کریمخان و بروز اختلافات داخلی در خاندان زند، آغامحمدخان با گریز از شیراز و بهرهگیری از خلأ قدرت، به تدریج توانست رقیبان ایلی خود را سرکوب کرده و زمینه را برای تأسیس سلسله قاجار فراهم سازد.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۳۰-۲۷|ج=}}</ref> | در دوران افشاریه و زندیه، خاندان قاجار به تدریج پایگاه نظامی و سیاسی خود را در مناطق شمالی ایران مستحکم ساخت.<ref>{{پک|پیرنیا|۱۳۷۵|ک=تاریخ ایران|ص=۷۶|ج=}}</ref> در اواخر حکومت صفوی، فتحعلیخان قاجار با مهار پیشروی افغانها، به سپهسالاری ارتش صفوی منصوب شد و جایگاه نظامی این خاندان را ارتقا بخشید. پس از سقوط صفویه و در دوره نادرشاه، قاجارها ضمن حفظ ساختار ایلی خود، در منازعات قدرت شرکت داشتند و برخی از سران آنان به عنوان حاکمان محلی در مناطق استرآباد و مازندران به فعالیت پرداختند. با مرگ نادرشاه و بروز هرج و مرج در اواخر دوره افشاریه، قاجارها به تدریج دامنه نفوذ خود را گسترش دادند و در رقابت با زندیان برای کسب قدرت، مواضع خود را در شمال ایران تثبیت کردند.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۲۳-۲۴|ج=}}</ref> در دوره زندیه، اگرچه کریمخان زند با سیاست مدارا، آغامحمدخان قاجار را به عنوان گروگان در شیراز نگه داشت، اما پس از مرگ کریمخان و بروز اختلافات داخلی در خاندان زند، آغامحمدخان با گریز از شیراز و بهرهگیری از خلأ قدرت، به تدریج توانست رقیبان ایلی خود را سرکوب کرده و زمینه را برای تأسیس سلسله قاجار فراهم سازد.<ref>{{پک|شمیم|۱۳۸۷|ک=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)،|ص=۳۰-۲۷|ج=}}</ref><ref>{{پک/بن|کد۵۵|ک=وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد|ف=دستاوردها و کاستیهای دوره قاجار}}</ref> | ||
== سلسه پادشاهی == | == سلسه پادشاهی == | ||
{{اصلی|قاجاریه}}خاندان قاجار در | {{اصلی|قاجاریه}}خاندان قاجار در ۱۱۷۴ش (۱۲۱۰ق) سلسلهای پادشاهی را بنیان نهاد که به مدت حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> بنیانگذار این سلسله، آقامحمدخان قاجار، پس از شکست حکومت زندیه و دیگر مدعیان قدرت، در تهران تاجگذاری کرد و شش پادشاه دیگر از این خاندان (فتحعلیشاه، محمدشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه) تا انقراض آن در ۱۳۰۴ش بر ایران سلطنت نمودند.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> در دوران حاکمیت این خاندان، رویدادهای مهمی همچون جنگهای ایران و روس، عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، واگذاری امتیازات به بیگانگان، نهضت تنباکو، انقلاب مشروطه و کودتای ۱۲۹۹ش رخ داد که نهایتاً به خلع احمدشاه و روی کار آمدن رضاخان پهلوی انجامید.<ref>{{پک|کوشکی|۱۴۰۰|ک=دانشنامه امام خمینی|ف=قاجاریه|ص=۹۸-۱۰۰}}</ref> | ||
== دوران معاصر == | == دوران معاصر == | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=باسورث|نام=کلیفورد ادموند|عنوان=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|سال=۱۳۸۱|مکان=تهران|ناشر=مرکز بازشناسی اسلام و ایران|مترجم=فریدون بدرهای}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=پیرنیا|نام=حسن|عنوان=تاریخ ایران|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=انتشارات خیام}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=تکمیل همایون|نام=ناصر|عنوان=خاستگاه تاریخی ایل قاجار|سال=۱۳۹۲|مکان=تهران|ناشر=پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=تکمیل همایون|نام=ناصر|عنوان=خاستگاه تاریخی ایل قاجار|سال=۱۳۹۲|مکان=تهران|ناشر=پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=دستاوردها و کاستیهای دوره قاجار|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-36/3911890-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1|تاریخ=۷ آبان ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۲۹ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|کد۵۵}}|وبگاه=وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=خاندان قاجار کجا هستند|نشانی=https://daneshia.ir/khandan-ghajar-koja-hastand/|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=وبسایت دانشیا|نام خانوادگی۱=رمضانی|نام۱=مرتضی}} | * {{یادکرد وب|عنوان=خاندان قاجار کجا هستند|نشانی=https://daneshia.ir/khandan-ghajar-koja-hastand/|تاریخ=۲۲ تیر ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲۸ تیر ۱۴۰۵|کد زبان=|وبگاه=وبسایت دانشیا|نام خانوادگی۱=رمضانی|نام۱=مرتضی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=روملو|نام=حسن بیک|عنوان=احسن التواریخ|سال=۱۳۵۷|مکان=تهران|ناشر=بابک|کوشش=عبدالحسین نوایی}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شمیم|نام=علیاصغر|عنوان=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=بهزاد}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شمیم|نام=علیاصغر|عنوان=ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)|سال=۱۳۸۷|مکان=تهران|ناشر=بهزاد}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=علیرضاخان عضدالملک|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/news/821/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9|تاریخ=۲۶ بهمن ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۳ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲۰۰}}|وبگاه=وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=علیرضاخان عضدالملک|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/news/821/%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B6%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%DA%A9|تاریخ=۲۶ بهمن ۱۳۹۳|تاریخ بازبینی=۲۳ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|۲۰۰}}|وبگاه=وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر}} | * {{یادکرد وب|عنوان=قاجارها از چه نژادی بودند|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/news/216750/%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF---%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D9%87%D8%A7|تاریخ=۱۱ مهر ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۱}}|وبگاه=وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=عبدیبیگ شیرازی|نام=علی|عنوان=تکملةالاخبار|سال=۱۳۶۹|مکان=تهران|ناشر=چاپ عبدالحسین نوایی}} | |||
{{یادکرد وب|عنوان=قاجارها از چه نژادی بودند|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/news/216750/%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF---%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C%D9%87%D8%A7|تاریخ=۱۱ مهر ۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۰ تیر ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ق۱}}|وبگاه=وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کاشغری|نام=محمود|عنوان=دیوان لغات الترک|سال=۱۳۳۳|مکان=ترکیه/استانبول|ناشر=عامره}} | ||
* {{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=کوشکی|نام=فرشته|مدخل=قاجاریه|دانشنامه=امام خمینی|سال=۱۴۰۰|ناشر=[[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی]]|مکان=تهران|کوشش=سید ضیا مرتوضوی|پیوند مدخل=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2146509/%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%87}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=کاشغری|نام=محمود|عنوان=دیوان لغات الترک|سال=۱۳۳۳|مکان=ترکیه/استانبول|ناشر=عامره}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لمبتون|نام=ان|عنوان=تاریخ ایلات ایران|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=آگاه|مترجم=علی تبریزی}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مستوفی|نام=عبدالله|عنوان=شرح زندگانی من، تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه|سال=۱۳۷۱|مکان=تهران|ناشر=هرمس|کوشش=|دوره=}} | |||
{{یادکرد دانشنامه|نام خانوادگی=کوشکی|نام=فرشته|مدخل=قاجاریه|دانشنامه=امام خمینی|سال=۱۴۰۰|ناشر=[[مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی]]|مکان=تهران|کوشش=سید ضیا مرتوضوی|پیوند مدخل=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2146509/%d9%82%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d8%b1%db%8c%d9%87}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مستوفی|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۵۳|عنوان=آمار مالی و نظامی ایران در 1128 یا عساکر فیروزی مآثر شاه سلطان حسین صفوی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938975/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-1128-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C|ژورنال=فرهنگ ایران زمین|دوره=|شماره=۲۰|صفحات=۳۹۶-۴۲۱}} | ||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=لمبتون|نام=ان|عنوان=تاریخ ایلات ایران|سال=۱۳۷۵|مکان=تهران|ناشر=آگاه|مترجم=علی تبریزی}} | |||
{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مستوفی|نام=عبدالله|عنوان=شرح زندگانی من، تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه|سال=۱۳۷۱|مکان=تهران|ناشر=هرمس|کوشش=|دوره=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مستوفی|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۵۳|عنوان=آمار مالی و نظامی ایران در 1128 یا عساکر فیروزی مآثر شاه سلطان حسین صفوی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938975/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-1128-%DB%8C%D8%A7-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C|ژورنال=فرهنگ ایران زمین|دوره=|شماره=۲۰|صفحات=۳۹۶-۴۲۱}} | |||
