پیش‌نویس:بهشت غرب: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۴۳: / خط ۴۳: @@
 به باور کارشناسان و پژوهشگران حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی، شکل‌گیری انگاره‌ی «بهشت غرب» پیامدهای مخربی برای جوامع شرقی به همراه داشته است. بعضی از پیامدها عبارت است از:
-۱. '''احساس حقارت''': به زعم پژوهشگران، استعمار با خلقِ دوگانه‌ی «غربِ پیشرفته و عقلانی» در برابر «شرقِ عقب‌مانده و احساساتی»، نوعی عقده‌ی [[حقارت]] در جوامع شرقی ایجاد کرد.<ref>موسوی، «غرب‌زدگی و ریشه‌های روانی، فلسفی و تمدنی»، وب‌سایت دانشگاه فرهنگیان.</ref> انسان شرقی با درونی کردن این تصویر، دچار ازخودبیگانگی شده و دستاوردهای خود را بی‌ارزش و داشته‌های غرب را اصیل می‌پندارد. در این حالت، فرد حتی برای شناخت هویت تاریخی خود به منابع غربی و خاورشناسان رجوع می‌کند که نتیجه‌ی آن تحقیر مضاعف خویشتن است.<ref>موسوی، «غرب‌زدگی و ریشه‌های روانی، فلسفی و تمدنی»، وب‌سایت دانشگاه فرهنگیان.</ref>
+'''احساس حقارت''': به زعم پژوهشگران، استعمار با خلقِ دوگانه‌ی «غربِ پیشرفته و عقلانی» در برابر «شرقِ عقب‌مانده و احساساتی»، نوعی عقده‌ی [[حقارت]] در جوامع شرقی ایجاد کرد.<ref>موسوی، «غرب‌زدگی و ریشه‌های روانی، فلسفی و تمدنی»، وب‌سایت دانشگاه فرهنگیان.</ref> انسان شرقی با درونی کردن این تصویر، دچار ازخودبیگانگی شده و دستاوردهای خود را بی‌ارزش و داشته‌های غرب را اصیل می‌پندارد. در این حالت، فرد حتی برای شناخت هویت تاریخی خود به منابع غربی و خاورشناسان رجوع می‌کند که نتیجه‌ی آن تحقیر مضاعف خویشتن است.<ref>موسوی، «غرب‌زدگی و ریشه‌های روانی، فلسفی و تمدنی»، وب‌سایت دانشگاه فرهنگیان.</ref>
-۲. '''غرب‌زدگی''': [[غرب‌زدگی]] به معنای دلبستگی کورکورانه و نامعقول به تمدن غرب است. این شیفتگی که با اعتماد بی‌دریغ و خامی همراه است،<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۵۷.</ref> مانع از شناخت عمیق و راهیابی به کانون محرک تفکر غربی می‌شود. از نگاه بعضی کارشناسان مطالعات فرهنگی، فرد غرب‌زده نه به تفکر غربی راه می‌یابد و نه پیوندی با میراث قومی خود دارد و به اصطلاح از آنجا رانده و از اینجا مانده می‌شود.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۵۷.</ref>
+'''مهاجرت''': مهاجرت از منظر جامعه‌شناسی، می‌تواند از عوامل متعددی نظیر انگیزه‌های اقتصادی، تحصیلی و سیاسی نشات گیرد. با این حال، در دهه‌های اخیر، شکل‌گیریِ «تصویرِ آرمانی» از جوامع غربی و رؤیای رسیدن به آن،<ref>«واقعیت‌های تلخ زندگی در غرب از زبان مهاجران ایرانی؛ از بهشتی که دنبالش بودیم خبری نیست»، وب‌سایت همشهری‌آنلاین.</ref> به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های تأثیرگذار در تصمیم‌گیری برای مهاجرت شناسایی شده است.<ref>قوشچی، جامعه‌شناسی چشم و هم‌چشمی، 1396ش، ص۷۰.</ref> در یک مورد از مطالعه بر روی دانشجو-مهاجران ایرانی، مشاهده شد بسیاری از آنان تحت‌تأثیر تصاویر رؤیا‌گونه‌ای که در ذهن آن‌ها جای گرفته بود به غرب مهاجرت کردند.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۷۸.</ref>جامعه‌ای که مردمان آن به مهاجرت می‌اندیشند دچار نوعی انفعال اجتماعی می‌شود، توانایی حل مسئله از بین می‌رود و هر مسئله‌ای برای آنها به بحران تبدیل می‌شود.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref>
-۳. '''انکار تمدن بومی و تحقیر مؤلفه‌های دینی''': بعضی تجربه‌های تاریخی نشان داده، شیفتگی به غرب باعث می‌شود افراد نه‌تنها تمدن گذشته‌ی خود مانند تمدن ایران اسلامی را انکار کنند،<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۸.</ref> بلکه مظاهر دینی و فرهنگی بومی را نیز متروک بدانند. برای مثال، زبان دینی مانند عربی، ارزش خود را از دست داده و زبان‌های غربی صرفاً به دلیل تعلق به «دنیای متمدن» رواج و برتری می‌یابند.<ref>جعفریان، «صد سالگی حوزه: مجموعه مقالات به مناسبت صد ساله شدن حوزه علمیه قم نوروز ۱۳۰۱-۱۴۰۱»، ۱۴۰۰ش، ج۲، ص۵۹۶.</ref>
+'''غرب‌زدگی''': [[غرب‌زدگی]] به معنای دلبستگی کورکورانه و نامعقول به تمدن غرب است. این شیفتگی که با اعتماد بی‌دریغ و خامی همراه است،<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۵۷.</ref> مانع از شناخت عمیق و راهیابی به کانون محرک تفکر غربی می‌شود. از نگاه بعضی کارشناسان مطالعات فرهنگی، فرد غرب‌زده نه به تفکر غربی راه می‌یابد و نه پیوندی با میراث قومی خود دارد و به اصطلاح از آنجا رانده و از اینجا مانده می‌شود.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۵۷.</ref>
-۴. '''توجیه اباحه‌گری به بهانه‌ی تجدد''': تحلیلگران اجتماعی هشدار می‌دهند که یکی از تبعات خطرناک شیفتگی به غرب، ترویج ناهنجاری‌های اخلاقی و معرفی اباحه‌گری به عنوان لازمه‌ی رسیدن به مدینه‌ی فاضله‌ی غربی و پیش‌شرط همگامی با جهان متمدن است.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۷.</ref>
+'''انکار تمدن بومی و تحقیر مؤلفه‌های دینی''': بعضی تجربه‌های تاریخی نشان داده، شیفتگی به غرب باعث می‌شود افراد نه‌تنها تمدن گذشته‌ی خود مانند تمدن ایران اسلامی را انکار کنند،<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۸.</ref> بلکه مظاهر دینی و فرهنگی بومی را نیز متروک بدانند. برای مثال، زبان دینی مانند عربی، ارزش خود را از دست داده و زبان‌های غربی صرفاً به دلیل تعلق به «دنیای متمدن» رواج و برتری می‌یابند.<ref>جعفریان، «صد سالگی حوزه: مجموعه مقالات به مناسبت صد ساله شدن حوزه علمیه قم نوروز ۱۳۰۱-۱۴۰۱»، ۱۴۰۰ش، ج۲، ص۵۹۶.</ref>
-۵. '''گسست و بیگانگی تمدن‌های غیرغربی از یکدیگر''': به عقیده‌ی بعضی از پژوهشگران تاریخ تمدن، در حالی که تمدن‌های بزرگ آسیایی در گذشته ارتباط و تبادل فرهنگی پویایی با یکدیگر داشتند، اما امروزه به دلیل اینکه غرب به «کعبه‌ی آمال» تبدیل شده، این تمدن‌ها از یکدیگر بیگانه شده‌اند<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۳.</ref> و یکدیگر را تنها از دریچه‌ی نگاه غرب<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص۱۳۳.</ref> و خاورشناسان می‌شناسند.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۹.</ref>
+'''توجیه اباحه‌گری به بهانه‌ی تجدد''': تحلیلگران اجتماعی هشدار می‌دهند که یکی از تبعات خطرناک شیفتگی به غرب، ترویج ناهنجاری‌های اخلاقی و معرفی اباحه‌گری به عنوان لازمه‌ی رسیدن به مدینه‌ی فاضله‌ی غربی و پیش‌شرط همگامی با جهان متمدن است.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۷.</ref>
-۶. '''مصرف‌گرایی و تقلید کورکورانه''': در انگاره‌ی بهشت غرب، تنها راه برون‌رفت از وضع موجود و رسیدن به پیشرفت، «تقلید مطلق از غرب» دانسته می‌شود.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۶.</ref> یکی از بارزترین نمودهای این تقلید، مصرف کالاهای غربی است؛ تا جایی که [[مصرف‌زدگی]] به مایه‌ی افتخار و نشانه‌ی تمدن تبدیل می‌گردد.<ref>شریعتی، بازگشت به خویشتن، ۱۳۵۶ش، ص۱۹.</ref>
+'''گسست و بیگانگی تمدن‌های غیرغربی از یکدیگر''': به عقیده‌ی بعضی از پژوهشگران تاریخ تمدن، در حالی که تمدن‌های بزرگ آسیایی در گذشته ارتباط و تبادل فرهنگی پویایی با یکدیگر داشتند، اما امروزه به دلیل اینکه غرب به «کعبه‌ی آمال» تبدیل شده، این تمدن‌ها از یکدیگر بیگانه شده‌اند<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۳.</ref> و یکدیگر را تنها از دریچه‌ی نگاه غرب<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص۱۳۳.</ref> و خاورشناسان می‌شناسند.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۱۷۹.</ref>
-۷. '''وادادگی و پرهیز از رقابت''': برخی محققان و تحلیلگران بر این باورند که [[خودتحقیری]] ناشی از غرب‌زدگی، جسارت رقابت با غرب یا تلاش برای رسیدن به جایگاهی برتر<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص۴۶.</ref> را از جامعه سلب می‌کند.<ref>غلامی، «پانزده ویژگی جریان غرب‌زده در ایران و دنیای اسلام»، خبرگزاری مهر.</ref> این وضعیت، به‌جای ترغیب به تلاش برای استقلال اقتصادی، به تسلیم در برابر فرهنگ و اقتصاد غرب می‌انجامد.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۴۹.</ref> مدیر یا مسؤلی که شیفتۀ غرب است، نه‌تنها تلاشی برای استقلال نمی‌کند، بلکه در مسیر به شکست کشاندن طرح‌های مبتکرانه‌ی داخلی که مغایر با الگوهای غربی باشد، سنگ‌اندازی می‌کند.<ref>غلامی، «پانزده ویژگی جریان غرب‌زده در ایران و دنیای اسلام»، خبرگزاری مهر.</ref>
+'''مصرف‌گرایی و تقلید کورکورانه''': در انگاره‌ی بهشت غرب، تنها راه برون‌رفت از وضع موجود و رسیدن به پیشرفت، «تقلید مطلق از غرب» دانسته می‌شود.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۶.</ref> یکی از بارزترین نمودهای این تقلید، مصرف کالاهای غربی است؛ تا جایی که [[مصرف‌زدگی]] به مایه‌ی افتخار و نشانه‌ی تمدن تبدیل می‌گردد.<ref>شریعتی، بازگشت به خویشتن، ۱۳۵۶ش، ص۱۹.</ref>
-'''۸. زمینه‌ساز استعمار''': تحلیلگران تاریخ و سیاست تأکید دارند که نگاه خوش‌بینانه و اعتماد مطلق به غرب، زمینه‌ساز نفوذ [[استعمار]] شده و در طول تاریخ موجب گردیده تا برخی از روشنفکران، خواسته یا ناخواسته، در راستای اهداف بیگانگان عمل کنند.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۳.</ref>
+'''وادادگی و پرهیز از رقابت''': برخی محققان و تحلیلگران بر این باورند که [[خودتحقیری]] ناشی از غرب‌زدگی، جسارت رقابت با غرب یا تلاش برای رسیدن به جایگاهی برتر<ref>آل احمد، غرب‌زدگی، ص۴۶.</ref> را از جامعه سلب می‌کند.<ref>غلامی، «پانزده ویژگی جریان غرب‌زده در ایران و دنیای اسلام»، خبرگزاری مهر.</ref> این وضعیت، به‌جای ترغیب به تلاش برای استقلال اقتصادی، به تسلیم در برابر فرهنگ و اقتصاد غرب می‌انجامد.<ref>شایگان، آسیا در برابر غرب، ۱۳۹۹ش، ص۴۹.</ref> مدیر یا مسؤلی که شیفتۀ غرب است، نه‌تنها تلاشی برای استقلال نمی‌کند، بلکه در مسیر به شکست کشاندن طرح‌های مبتکرانه‌ی داخلی که مغایر با الگوهای غربی باشد، سنگ‌اندازی می‌کند.<ref>غلامی، «پانزده ویژگی جریان غرب‌زده در ایران و دنیای اسلام»، خبرگزاری مهر.</ref>
+'''زمینه‌ساز استعمار''': تحلیلگران تاریخ و سیاست تأکید دارند که نگاه خوش‌بینانه و اعتماد مطلق به غرب، زمینه‌ساز نفوذ [[استعمار]] شده و در طول تاریخ موجب گردیده تا برخی از روشنفکران، خواسته یا ناخواسته، در راستای اهداف بیگانگان عمل کنند.<ref>ابوطالبی، ارتجاع روشنفکری بعد از انقلاب اسلامی،  ۱۳۸۷ش، ص۱۶۳.</ref>
 == مواجهه جامعه ایران با انگاره «بهشت غرب»<ref group="دیدگاه">مفهوم «بهشت غرب» در این بخش از متن عملاً همان «غرب‌زدگی» است با نامی دیگر. در حالی که منظور از این مدخل توصیف این مفهوم بوده است نه ورود به زوایای غرب‌زدگی و غرب‌گرایی.