| خط ۴۳: | خط ۴۳: | ||
به باور کارشناسان و پژوهشگران حوزههای فرهنگی و اجتماعی، شکلگیری انگارهی «بهشت غرب» پیامدهای مخربی برای جوامع شرقی به همراه داشته است. بعضی از پیامدها عبارت است از: | به باور کارشناسان و پژوهشگران حوزههای فرهنگی و اجتماعی، شکلگیری انگارهی «بهشت غرب» پیامدهای مخربی برای جوامع شرقی به همراه داشته است. بعضی از پیامدها عبارت است از: | ||
'''احساس حقارت''': به | '''احساس حقارت''': در تاریخ اندیشه معاصر ایران، پدیده «تصویرِ بهشتگونه از غرب» اغلب با «تصویری تحقیرآمیز از جامعه ایران» همراه بوده است. بعضی شروع این پدیده را از دوره روشنفکران قاجار میدانند.<ref>شریفییزدی، «چرا ایرانیان خودتحقیری میکنند؟»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref> نمونههای این رویکرد را میتوان در آثار و گفتار برخی چهرههای دوره قاجار مشاهده کرد. برای مثال، ایلچی در سفرنامه خود به فرنگ، همزمان با ستایش زیباییها و رفتار غربیان، از عقبماندگی ایرانیان سخن گفته و جامعه ایران را شماتت میکند؛ میرزا ملکمخان، در کنار برجستهکردن ویژگیهای مثبت غرب، به تحقیر ایرانیان نیز میپردازد<ref>«خود تحقیری با نقاب روشنفکری»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref> و حسن تقیزاده، فرنگیمآبی را راهکار پیشرفت ایران معرفی میکند.<ref>شریفییزدی، «چرا ایرانیان خودتحقیری میکنند؟»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref> این الگو در دوره پهلوی با شدت بیشتری ادامه مییابد؛ چنانکه حاجعلی رزمآرا، نخستوزیر وقت، در مخالفت با ملیشدن نفت، مدعی میشود که مردم ایران حتی توانایی ساختن یک آفتابه را هم ندارند.<ref>خامنهای، «ایرانی، یک لولهنگ نمیتواند بسازد!»، پايگاه اطلاعرسانی آثار امام مجاهد شهید آيتالله خامنهای.</ref> | ||
برخی محققان بر این باورند که این دوگانهسازی، که از دوره روشنفکران قاجار آغاز میشود<sup>،</sup> پدیدهای سازمانیافته است<ref>«خود تحقیری با نقاب روشنفکری»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref> که استعمار با خلقِ دوگانهی «غربِ پیشرفته و عقلانی» در برابر «شرقِ عقبمانده و احساساتی»، نوعی عقدهی حقارت در جوامع شرقی ایجاد کرده<ref>موسوی، «غربزدگی و ریشههای روانی، فلسفی و تمدنی»، وبسایت دانشگاه فرهنگیان.</ref> و در جهت زمینهسازی برای جایگزینی فرهنگی و سیاسی غرب<ref>«خود تحقیری با نقاب روشنفکری»، وبسایت روزنامه همشهری.</ref>و یا تحمیل قراردادهای استعماری بر ملت ایران عمل میکند.<ref>تربتزاده، «سیل «خود تحقیری» از کجا به راه افتاد؟»، وبسایت روزنامه قدس.</ref> | |||
بنابر ادعای برخی پژوهشگران، انتشار بعضی از آثارِ آسیبشناسانه درباره جامعه ایران، مانند کتاب «خلقیات ما ایرانیان» اثر جمالزاده<ref>نظریمقدم، «نظریهپردازان خودتحقیری»، وبسایت روزنامه ایران.</ref> و «جامعهشناسی خودمانی»، در همین راستا ارزیابی شده و ابزاری برای بازتولید خودتحقیری ملی در جامعه ایرانی است.<ref>درویشی، «حمله بیامان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وبسایت روزنامه کیهان.</ref> | |||
'''مهاجرت''': مهاجرت از منظر جامعهشناسی، میتواند از عوامل متعددی نظیر انگیزههای اقتصادی، تحصیلی و سیاسی نشات گیرد. با این حال، در دهههای اخیر، شکلگیریِ «تصویرِ آرمانی» از جوامع غربی و رؤیای رسیدن به آن،<ref>«واقعیتهای تلخ زندگی در غرب از زبان مهاجران ایرانی؛ از بهشتی که دنبالش بودیم خبری نیست»، وبسایت همشهریآنلاین.</ref> بهعنوان یکی از مؤلفههای تأثیرگذار در تصمیمگیری برای مهاجرت شناسایی شده است.<ref>قوشچی، جامعهشناسی چشم و همچشمی، 1396ش، ص۷۰.</ref> در یک مورد از مطالعه بر روی دانشجو-مهاجران ایرانی، مشاهده شد بسیاری از آنان تحتتأثیر تصاویر رؤیاگونهای که در ذهن آنها جای گرفته بود به غرب مهاجرت کردند.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۷۸.</ref>جامعهای که مردمان آن به مهاجرت میاندیشند دچار نوعی انفعال اجتماعی میشود، توانایی حل مسئله از بین میرود و هر مسئلهای برای آنها به بحران تبدیل میشود.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> | '''مهاجرت''': مهاجرت از منظر جامعهشناسی، میتواند از عوامل متعددی نظیر انگیزههای اقتصادی، تحصیلی و سیاسی نشات گیرد. با این حال، در دهههای اخیر، شکلگیریِ «تصویرِ آرمانی» از جوامع غربی و رؤیای رسیدن به آن،<ref>«واقعیتهای تلخ زندگی در غرب از زبان مهاجران ایرانی؛ از بهشتی که دنبالش بودیم خبری نیست»، وبسایت همشهریآنلاین.</ref> بهعنوان یکی از مؤلفههای تأثیرگذار در تصمیمگیری برای مهاجرت شناسایی شده است.<ref>قوشچی، جامعهشناسی چشم و همچشمی، 1396ش، ص۷۰.</ref> در یک مورد از مطالعه بر روی دانشجو-مهاجران ایرانی، مشاهده شد بسیاری از آنان تحتتأثیر تصاویر رؤیاگونهای که در ذهن آنها جای گرفته بود به غرب مهاجرت کردند.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۷۸.</ref>جامعهای که مردمان آن به مهاجرت میاندیشند دچار نوعی انفعال اجتماعی میشود، توانایی حل مسئله از بین میرود و هر مسئلهای برای آنها به بحران تبدیل میشود.<ref>آسایش و دیگران، «سودای مهاجرت: میل به مهاجرت و تصویر ذهنی از غرب در تجربه دانشجو-مهاجران ایرانی»، 1398ش، ص۵۳.</ref> | ||