پرش به محتوا

شیر مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
جز ویکی سازی و تمیزکاری
پالایش متن
خط ۳: خط ۳:
شیر مادر نخستین و کامل‌ترین منبع تغذیه نوزاد است که بخش عمده نیازهای غذایی و ایمنی او را، به‌ویژه در ماه‌های نخست زندگی، تأمین می‌کند. این مایع زیستی با ترکیبی پویا از مواد مغذی، پادتن‌ها، آنزیم‌ها و هورمون‌ها، در رشد جسمی، ایمنی و شناختی کودک نقش دارد و از دیدگاه پزشکی، بهداشتی و تغذیه‌ای ایده‌آل‌ترین شیوه تغذیه در دوره شیرخوارگی به‌شمار می‌رود. اهمیت شیر مادر تنها به کارکرد زیستی آن محدود نیست، بلکه در سیاست‌های سلامت عمومی، توصیه‌های سازمان‌های بین‌المللی و نیز آموزه‌های دینی و فرهنگی جایگاهی برجسته دارد و به‌عنوان عاملی مؤثر در پیوند عاطفی مادر و کودک، کاهش بیماری‌ها و حمایت از سلامت نسل آینده شناخته می‌شود.
شیر مادر نخستین و کامل‌ترین منبع تغذیه نوزاد است که بخش عمده نیازهای غذایی و ایمنی او را، به‌ویژه در ماه‌های نخست زندگی، تأمین می‌کند. این مایع زیستی با ترکیبی پویا از مواد مغذی، پادتن‌ها، آنزیم‌ها و هورمون‌ها، در رشد جسمی، ایمنی و شناختی کودک نقش دارد و از دیدگاه پزشکی، بهداشتی و تغذیه‌ای ایده‌آل‌ترین شیوه تغذیه در دوره شیرخوارگی به‌شمار می‌رود. اهمیت شیر مادر تنها به کارکرد زیستی آن محدود نیست، بلکه در سیاست‌های سلامت عمومی، توصیه‌های سازمان‌های بین‌المللی و نیز آموزه‌های دینی و فرهنگی جایگاهی برجسته دارد و به‌عنوان عاملی مؤثر در پیوند عاطفی مادر و کودک، کاهش بیماری‌ها و حمایت از سلامت نسل آینده شناخته می‌شود.


== ماهیت و ترکیبات ==
== ترکیبات ==
شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آن‌ها را تا دو سالگی تأمین می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1071720/بررسی-تطبیقی-اهمیت-شیر-مادر-از-دیدگاه-قران-و-دانش-پزشکی حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> از جمله پروتئین‌ها، چربی‌ها، کربوهیدرات‌ها (به‌صورت لاکتوز)، ویتامین‌ها، مواد معدنی (نظیر کلسیم، منیزیم و روی)، آنزیم‌ها و هورمون‌ها است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا می‌کنند.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> این ماده به دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، ایده‌آل‌ترین منبع تغذیه محسوب می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref><ref name=":12">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref>
شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آن‌ها را تا دو سالگی تأمین می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1071720/بررسی-تطبیقی-اهمیت-شیر-مادر-از-دیدگاه-قران-و-دانش-پزشکی حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> از جمله پروتئین‌ها، چربی‌ها، کربوهیدرات‌ها (به‌صورت لاکتوز)، ویتامین‌ها، مواد معدنی شامل سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید و گوگرد،<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> آنزیم‌ها و هورمون‌ها است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> همچنین مواد قندی در شیر مادر به‌صورت لاکتوز است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا می‌کنند.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> این ماده‌به دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، بهترین منبع تغذیه محسوب می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref><ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref><ref name=":12">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref>  
 
شیر مادر، بیش از ۴۰۰ ماده مفید دارد که نمی‌توان این مواد را در محیط آزمایشگاهی فراهم کرد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> شیر مادر از مواد غذایی متعددی مانند پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامین‌ها،<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> مواد معدنی (سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید، گوگرد)،<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> سایر مواد مغذی، آنزیم‌ها و هورمون‌ها تشکیل شده است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> همچنین مواد قندی در شیر مادر به‌صورت لاکتوز است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.]</ref> اسیدهای چرب موجود در شیر مادر اهمیت ویژه‌ای در رشد مغز و تکامل اعصاب کودک دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> ترکیب شیر مادر از ابتدای تولد نوزاد تا پایان دورهٔ شیردهی ثابت نبوده و با توجه به تغذیه مادر و بسته به سن کودک متغیر است.<ref>[https://pezeshket.com/مادر-و-کودک/children/شیر-مادر/ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref>


== ویژگی‌ها ==
== ویژگی‌ها ==
ترکیب شیر مادر ماهیتی پویا دارد و متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارس بودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر می‌کند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref>'''<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.</ref>''' این تغییر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیرمادر در نخستین روزها، این ماده به‌صورت [[آغوز]] (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح می‌شود.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref> همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیق‌تر (برای رفع تشنگی) و در انتها چرب‌تر (برای تأمین انرژی) می‌گردد؛ به‌طوری‌که شیر شبانه خاصیت آرام‌بخش و خواب‌آور بیشتری دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو.]</ref>
ترکیب شیر مادر، متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارس‌بودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر می‌کند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref>'''<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.</ref>''' این تغییر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیرمادر در نخستین روزها، به‌صورت [[آغوز]] (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح می‌شود.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.</ref> همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیق‌تر (برای رفع تشنگی) و در انتها چرب‌تر (برای تأمین انرژی) می‌گردد؛ به‌طوری‌که شیر شبانه خاصیت آرام‌بخشی و خواب‌آوری بیشتری دارد.<ref>[http://madarsho.com/article/postpartum-breastfeeding-basics-breastfeeding-and-weaning-تغییرات-و-هماهنگی-بدن-مادران-برای-شیردهی «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو.]</ref>


== فواید ==
== فواید ==
پادتن‌ها و سیستم ایمنی پویای موجود در این ماده، نوزاد را در برابر بیماری‌های تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون می‌دارد.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref>'''<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>''' مصرف شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش می‌دهد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهی‌دوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»،  1393ش، ص181.]</ref> همچنین شواهد علمی نشان می‌دهند که تغذیه با این ماده خطر مرگ‌ومیر نوزادان را کاهش داده<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> و در بلندمدت از بروز بیماری‌های مزمن نظیر چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی در بزرگسالی پیشگیری می‌کند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
شیر مادر مهم‌ترین و بهترین منبع تغذیه نوزاد<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و مهم‌ترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> پادتن‌های موجود در شیر مادر مانع بیماری‌های مختلف در کودکان می‌شود و آنها را در برابر بیماری‌های تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون می‌دارد.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref>'''<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>''' کودکانی که از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در بزرگ‌سالی از سلامت بیشتری برخوردارند<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و کمتر به چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی مبتلا می‌شوند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>  
 
شیر مادر مهم‌ترین و بهترین منبع تغذیه نوزادان در دوران شیرخوارگی<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و مهم‌ترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> پادتن‌های موجود در شیر مادر مانع از ایجاد بیماری‌های مختلف در کودکان می‌شود. همچنین کودکانی که در دورهٔ شیرخوارگی از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در بزرگسالی از سلامت بیشتری برخوردارند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> شیر مادر از نظر مواد غذایی و ایمنی‌بخشی برای نوزادان ایده‌آل‌ترین تغذیه برای رشد آنها است. همچنین بر اساس یافته‌های علمی، تغذیه انحصاری کودک تا شش ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان شیرخوار خواهد شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> استفاده کودک از شیر مادر به جای شیرخشک راحت‌ترین و باصرفه‌ترین روش جهت برطرف‌کردن نیازهای کودک است و نقش مهمی در اقتصاد خانواده و جامعه دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
 
همچنین شیر مادر به سلامت روانی وی نیز کمک می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> به‌عقیدهٔ دانشمندان و محققان، شیر مادر سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک و افزایش ضریب هوشی وی خواهد شد. این امر با تداوم تغذیه نوزاد با شیر مادر در دورهٔ شیرخواری میسر است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>


برای تغذیه کودک از شیر مادر، فوایدی دیگری نیز گزارش شده است از جمله:
شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش می‌دهد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265.html الهی‌دوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»،  1393ش، ص181.]</ref> بر اساس یافته‌های علمی، تغذیه انحصاری کودک از شیر مادر تا شش‌ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> شیر مادر به سلامت روانی کودک نیز کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref> و سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک می‌شود.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref> شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref> و نقش مهمی در [[اقتصاد خانواده]] دارد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref> با تغذیه از شیر مادر حتی در مکان‌های بسیار گرم‌وخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref>  
# شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است.<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref>
# شیر مادر از نظر مواد معدنی و آب برای نوزاد کافی بوده و حتی در مکان‌های بسیار گرم‌وخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.</ref> گفته شده است که تغذیه از شیر مادر، به بهبود جذب کلسیم در نوزاد کمک می‌کند.<ref>[https://daneshyari.com/isi/articles/breastfeeding «شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وب‌سایت دانشیاری، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> از ویژگی‌های شیر مادر، سازگاری سدیم و پروتئین شیر مادر با کلیه نوزادان نارس است.<ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.]</ref>
# شیر مادر موجب مصونیت در برابر بیماری‌هایی مانند بیماری‌های تنفسی، عفونت‌های گوش، اسهال و آلرژی‌ها می‌شود.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref><ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref> مطالعات نشان داده نوزادانی که از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در دوران سالمندی، به‌مراتب بیش از افراد محروم از شیر مادر، از سلامت دستگاه قلب و عروق برخوردار بوده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.</ref><ref name=":122">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref> گفته شده که کاهش بیماری‌های مزمن مانند چاقی، دیابت و سرطان در بزرگسالی از فواید شیر مادر است.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.]</ref>
# بعضی شواهد بیانگر تأثیر شیر مادر در رشد شناختی و افزایش هوش در بزرگسالی است.<ref>فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref> شیر مادر ضریب هوشی طفل (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد می‌تواند افزایش دهد.<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص349.</ref> همچنین گفته شده است که شیر مادر موجب افزایش وزن‌گیری نوزاد می‌شود.<ref name=":22">[https://civilica.com/doc/996496/ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.]</ref>
# شیر مادر علاوه بر تأمین نیازهای غذایی کودک، به‌دلیل توجه و تماس مادر با کودک هنگام شیر دادن، موجب تأمین نیازهای عاطفی کودک<ref>اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.</ref> و تقویت رابطهٔ عاطفی میان مادر و کودک می‌شود.<ref>مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص278.</ref>


== عوامل مؤثر بر کیفیت شیر مادر ==
== کیفیت ==
شیر مادر از تغذیه، حالت‌های روحی و روانی و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی تأثیر می‌پذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، برنج، آش جو و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و سیب‌زمینی و ترشی شیر مادر را کم می‌کند.<ref>جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیده‌شدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کرده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص94.</ref> حالت‌های روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنش‌های روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»،  خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بی‌ضرر جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، 1390ش، ص143.]</ref>
شیر مادر از تغذیه، حالت‌های روحی و روانی مادر و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی اثر می‌پذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، [[برنج]]، [[آش جو]] و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و [[سیب‌زمینی]] و ترشی شیر مادر را کم می‌کند.<ref>جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.</ref> متخصصان مکیده‌شدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کرده‌اند.<ref>محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص94.</ref> حالت‌های روانی منفی مانند [[استرس]]، هیجانات و تنش‌های روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده<ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»،  خبرگزاری مهر.]</ref> و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?volumeNumber=1&sectionNumber=1&pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بی‌ضرر جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، 1390ش، ص143.]</ref>


== اهمیت ==
== اهمیت ==
شیر مادر به عنوان نخستین منبع تغذیه نوزاد، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکل‌گیری ساختار روحی و اخلاقی انسان ایفا می‌کند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref><ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> در سطح جهانی، سازمان بهداشت جهانی و یونیسف طی بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با آن در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه آگوست را [[روز جهانی شیر مادر]] نامیده‌اند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> در آموزه‌های دینی، شیر مادر به‌عنوان بهترین و با برکت‌ترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref>
شیر مادر، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکل‌گیری ساختار روحی و اخلاقی انسان ایفا می‌کند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref><ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> [[سازمان بهداشت جهانی]] و [[یونیسف]] طی بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با شیر مادر در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه [[آگوست]] را [[روز جهانی شیر مادر]] نامیده‌اند.<ref>[https://bankmaghaleh.ir/مقاله-شیر-مادر/ «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref><ref>[https://www.isna.ir/news/1401051108884/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-سرمایه-گذاری-در-زمینه-سلامت-جامعه-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> در آموزه‌های اسلام نیز شیر مادر، بهترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/71860/100/323/لیس_للصبی_لبن_خیر_من_لبن_امه مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.]</ref><ref>[https://civilica.com/doc/909445/ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.]</ref><ref>[https://www.sid.ir/paper/72904/fa زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref>  
 
فرهنگ اسلامی شیر مادر را عاملی اثرگذار در [[عاقبت‌به‌خیری]] انسان معرفی نموده است. همچنین در داستان‌های قرآنی، امتناع حضرت موسی از شیر [[دایه|دایگان]] بیگانه، نمادی از نقش شیر پاک برای آمادگی جهت رسالت‌های بزرگ الهی تلقی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref> بر اساس متون دینی، حالات، افکار و نوع تغذیه مادر (لقمه حلال) به‌طور مستقیم بر روحیات فرزند اثر می‌گذارد. به‌همین سبب، انتخاب دایه یا همسر شایسته، عاقل و خوش‌اخلاق مورد تأکید قرار گرفته است، چرا که شیر می‌تواند طبیعت انسان را دگرگون کند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref>


در تاریخ و سیره عالمان دینی، تقید به آداب معنوی هنگام [[شیردهی مادر|شیردهی]] برجسته شده است؛ برای نمونه، مادران شخصیت‌هایی چون شیخ مرتضی انصاری و علامه امینی بر حفظ وضو هنگام شیر دادن تأکید داشتند. در مقابل، نمونه‌های تاریخی نظیر فرزند شیخ فضل‌الله نوری به‌عنوان شواهدی بر تأثیر منفی شیر ناپاک بر انحراف اخلاقی و سرنوشت فرد ذکر شده‌اند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref>
فرهنگ اسلامی، شیر مادر را عاملی اثرگذار در [[عاقبت‌به‌خیری]] انسان معرفی نموده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/256447/شیر-ناپاك-خورده «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.]</ref> حالات، افکار و نوع تغذیه مادر بر روحیات فرزند اثر می‌گذارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در فرهنگ اسلامی، به آداب معنوی مانند داشتن [[وضو]] هنگام [[شیردهی مادر|شیردهی]]، سفارش و به نقش شیر ناپاک در انحراف اخلاقی توجه شده‌ است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/183138/امان-از-شیر-ناپاک-1 «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.]</ref>


در ادبیات فارسی، شیر مادر استعاره‌ای برای انتقال اصالت، مهر و گرایش‌های باطنی است. شاعران از جمله [[رودکی]]، [[سعدی]] و [[حافظ]] از این ترکیب برای بیان مفاهیمی چون وفاداری، عشق موروثی و شور عاطفی بهره برده‌اند. در ادبیات معاصر و اشعار آیینی، محبت امامان، ریشه در تربیت و شیر پاک مادر دانسته می‌شود.<ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> مردم در اصطلاحات خود نیز از شیر استفاده می‌کنند؛ برای نمونه [[ضرب‌المثل]] از شیر مادر حلال‌تر به‌معنی راضی بودن به‌کار می‌رود.<ref>دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۱۰.</ref>
== شیر مادر در ادبیات فارسی ==
در ادبیات فارسی، شیر مادر استعاره‌ای برای انتقال اصالت، مِهر و گرایش‌های باطنی است. شاعران از جمله [[رودکی]]، [[سعدی]] و [[حافظ]] از این ترکیب برای بیان مفاهیمی چون وفاداری، عشق و شور عاطفی بهره برده‌اند. در ادبیات معاصر و اشعار آیینی، محبت امامان در دل [[شیعه|شیعیان]]، برآمده از اهتمام مادران به شیردهی به فرزند خود در مجالس ذکر [[اهل‌بیت]]، دانسته می‌شود.<ref>[https://www.ibna.ir/news/343244/خون-ما-حلال-تر-از-شیر-مادر-است «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref> ایرانیان در اصطلاحات عامیانه نیز از شیر مادر استفاده می‌کنند مانند [[ضرب‌المثل]] «از شیر مادر حلال‌تر».<ref>دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۱۰.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۴۳: خط ۳۱:
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* اصفهانی، محمد مهدی، آئین تندرستی، تهران، تندیس، چ۹، ۱۳۸۸ش.
* اصفهانی، محمدمهدی، آئین تندرستی، تهران، تندیس، چ۹، ۱۳۸۸ش.
* الهی‌دوست، سعیده و ربانی، علی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سوم، شمارهٔ ۱۲، ۱۳۹۳ش.
* الهی‌دوست، سعیده و ربانی، علی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سوم، شمارهٔ ۱۲، ۱۳۹۳ش.
* «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۰ش.
* «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۰ش.

نسخهٔ ۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۳۵

شیر مادر؛ مایع حیاتی و تامین‌کنندهٔ نیازهای نوزاد انسان در دو سال اول زندگی.

شیر مادر نخستین و کامل‌ترین منبع تغذیه نوزاد است که بخش عمده نیازهای غذایی و ایمنی او را، به‌ویژه در ماه‌های نخست زندگی، تأمین می‌کند. این مایع زیستی با ترکیبی پویا از مواد مغذی، پادتن‌ها، آنزیم‌ها و هورمون‌ها، در رشد جسمی، ایمنی و شناختی کودک نقش دارد و از دیدگاه پزشکی، بهداشتی و تغذیه‌ای ایده‌آل‌ترین شیوه تغذیه در دوره شیرخوارگی به‌شمار می‌رود. اهمیت شیر مادر تنها به کارکرد زیستی آن محدود نیست، بلکه در سیاست‌های سلامت عمومی، توصیه‌های سازمان‌های بین‌المللی و نیز آموزه‌های دینی و فرهنگی جایگاهی برجسته دارد و به‌عنوان عاملی مؤثر در پیوند عاطفی مادر و کودک، کاهش بیماری‌ها و حمایت از سلامت نسل آینده شناخته می‌شود.

ترکیبات

شیر مادر مایعی حیاتی و منبع تغذیه کامل برای نوزادان است که نیازهای آن‌ها را تا دو سالگی تأمین می‌کند.[۱][۲] این ماده شامل بیش از ۴۰۰ جزء مغذی[۳] از جمله پروتئین‌ها، چربی‌ها، کربوهیدرات‌ها (به‌صورت لاکتوز)، ویتامین‌ها، مواد معدنی شامل سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، روی، مس، آهن، فسفر، کلر، ید و گوگرد،[۴] آنزیم‌ها و هورمون‌ها است.[۵][۶] همچنین مواد قندی در شیر مادر به‌صورت لاکتوز است.[۷] اسیدهای چرب موجود در آن نقشی اساسی در رشد مغز و تکامل اعصاب ایفا می‌کنند.[۸] این ماده‌به دلیل سهولت در دسترسی و سازگاری سدیم و پروتئین آن با کلیه نوزادان (حتی نوزادان نارس)، بهترین منبع تغذیه محسوب می‌شود.[۹][۱۰][۱۱]

ویژگی‌ها

ترکیب شیر مادر، متناسب با سن، زمان تولد (رسیده یا نارس‌بودن نوزاد) و نیازهای ایمنی کودک تغییر می‌کند.[۱۲][۱۳] این تغییر متناسب با نیازهای ویژه غذایی و ایمونوژیک کودک است.[۱۴] شیرمادر در نخستین روزها، به‌صورت آغوز (غلیظ و متناسب با حجم معده نوزاد) ترشح می‌شود.[۱۵] همچنین در طول یک وعده تغذیه، شیر در ابتدا رقیق‌تر (برای رفع تشنگی) و در انتها چرب‌تر (برای تأمین انرژی) می‌گردد؛ به‌طوری‌که شیر شبانه خاصیت آرام‌بخشی و خواب‌آوری بیشتری دارد.[۱۶]

فواید

شیر مادر مهم‌ترین و بهترین منبع تغذیه نوزاد[۱۷] و مهم‌ترین عامل سلامتی و رشد جسمی کودک است.[۱۸] پادتن‌های موجود در شیر مادر مانع بیماری‌های مختلف در کودکان می‌شود و آنها را در برابر بیماری‌های تنفسی، عفونت گوش، مننژیت، اسهال و آلرژی مصون می‌دارد.[۱۹][۲۰] کودکانی که از شیر مادر تغذیه کرده‌اند در بزرگ‌سالی از سلامت بیشتری برخوردارند[۲۱] و کمتر به چاقی، دیابت، سرطان و اختلالات قلبی-عروقی مبتلا می‌شوند.[۲۲][۲۳]

شیر مادر با بهبود رشد شناختی، ضریب هوشی (IQ) را ۳ تا ۱۱ واحد افزایش می‌دهد.[۲۴] بر اساس یافته‌های علمی، تغذیه انحصاری کودک از شیر مادر تا شش‌ماهگی و تداوم آن تا یک سالگی، سبب کاهش مرگ نوزادان می‌شود.[۲۵] شیر مادر به سلامت روانی کودک نیز کمک می‌کند[۲۶] و سبب تأمین احتیاجات عاطفی کودک می‌شود.[۲۷] شیر مادر همیشه در دسترس بوده و بدون نیاز به استفاده از ظروف و وسیلهٔ خاصی قابل استفاده است[۲۸] و نقش مهمی در اقتصاد خانواده دارد.[۲۹] با تغذیه از شیر مادر حتی در مکان‌های بسیار گرم‌وخشک نیازی به آب اضافی برای کودک نیست.[۳۰]

کیفیت

شیر مادر از تغذیه، حالت‌های روحی و روانی مادر و همچنین از بعضی رفتارهای شیردهی از جنبهٔ کمی و کیفی اثر می‌پذیرد. غذاهایی مانند گوشت، لبنیات، برنج، آش جو و سوپ ارزن شیر مادر را زیاد کرده و سیب‌زمینی و ترشی شیر مادر را کم می‌کند.[۳۱] متخصصان مکیده‌شدن مکرر پستان مادر را موجب تداوم و فزونی شیر او دانسته و جداسازی کودکان پس از زایمان، استفاده از شیر خشک و استفاده از وسایلی مانند پستانک و شیشه شیر را موجب کاهش شیر بیان کرده‌اند.[۳۲] حالت‌های روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنش‌های روحی یا خستگی بیش از حد باعث کاهش شیر مادر شده[۳۳] و شیردهی در چنین شرایطی موجب تأثیر منفی بر کودک است.[۳۴]

اهمیت

شیر مادر، نقشی بنیادین در رشد جسمانی و شکل‌گیری ساختار روحی و اخلاقی انسان ایفا می‌کند.[۳۵][۳۶] سازمان بهداشت جهانی و یونیسف طی بیانیه‌ای در سال ۱۹۹۰م بر اهمیت تغذیه انحصاری با شیر مادر در ۶ ماه نخست تأکید کرده و اول ماه آگوست را روز جهانی شیر مادر نامیده‌اند.[۳۷][۳۸] در آموزه‌های اسلام نیز شیر مادر، بهترین منبع غذایی معرفی شده و بر مصرف آن تا دو سال کامل تأکید شده است.[۳۹][۴۰][۴۱]

فرهنگ اسلامی، شیر مادر را عاملی اثرگذار در عاقبت‌به‌خیری انسان معرفی نموده است.[۴۲] حالات، افکار و نوع تغذیه مادر بر روحیات فرزند اثر می‌گذارد.[۴۳] در فرهنگ اسلامی، به آداب معنوی مانند داشتن وضو هنگام شیردهی، سفارش و به نقش شیر ناپاک در انحراف اخلاقی توجه شده‌ است.[۴۴]

شیر مادر در ادبیات فارسی

در ادبیات فارسی، شیر مادر استعاره‌ای برای انتقال اصالت، مِهر و گرایش‌های باطنی است. شاعران از جمله رودکی، سعدی و حافظ از این ترکیب برای بیان مفاهیمی چون وفاداری، عشق و شور عاطفی بهره برده‌اند. در ادبیات معاصر و اشعار آیینی، محبت امامان در دل شیعیان، برآمده از اهتمام مادران به شیردهی به فرزند خود در مجالس ذکر اهل‌بیت، دانسته می‌شود.[۴۵] ایرانیان در اصطلاحات عامیانه نیز از شیر مادر استفاده می‌کنند مانند ضرب‌المثل «از شیر مادر حلال‌تر».[۴۶]

پانویس

  1. ↑ حیدری و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، 1393ش، ص72.
  2. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  3. ↑ مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.
  4. ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.
  5. ↑ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.
  6. ↑ «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.
  7. ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، ش1391، ص17.
  8. ↑ مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.
  9. ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.
  10. ↑ اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.
  11. ↑ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، ۱۳۹۸ش، ص1.
  12. ↑ نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.
  13. ↑ مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص269.
  14. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  15. ↑ نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص19.
  16. ↑ «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو.
  17. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  18. ↑ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.
  19. ↑ فلدمن، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.
  20. ↑ مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.
  21. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  22. ↑ محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص88.
  23. ↑ مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.
  24. ↑ الهی‌دوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.
  25. ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.
  26. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  27. ↑ رحیمی و اسکندری، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، 1398ش، ص1.
  28. ↑ اصفهانی، آئین تندرستی، 1388ش، ص312.
  29. ↑ مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص2.
  30. ↑ مصباحی و یعقوب‌زاده، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»، 1385ش، ج3، ص274-277.
  31. ↑ جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم شناختی، 1390ش، ص143.
  32. ↑ محتشم امیری و جعفری شکیب، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، 1385ش، ج‏2، ص94.
  33. ↑ دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»، خبرگزاری مهر.
  34. ↑ جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، 1390ش، ص143.
  35. ↑ «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.
  36. ↑ «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.
  37. ↑ «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.
  38. ↑ «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.
  39. ↑ مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج100، ص323.
  40. ↑ کدخدایی و حاجیان‌فر، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، 1395ش، ص1.
  41. ↑ زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.
  42. ↑ «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان.
  43. ↑ «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.
  44. ↑ «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان.
  45. ↑ «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران.
  46. ↑ دهخدا، امثال و حکم، ۱۳۵۲ش، ج۱، ص۱۰.

منابع

  • قرآن کریم.
  • اصفهانی، محمدمهدی، آئین تندرستی، تهران، تندیس، چ۹، ۱۳۸۸ش.
  • الهی‌دوست، سعیده و ربانی، علی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال سوم، شمارهٔ ۱۲، ۱۳۹۳ش.
  • «امان از شیر ناپاک»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۰ش.
  • «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری دانشجویان ایران «ایسنا»، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «تغییرات و هماهنگی بدن مادران برای شیردهی»، وب‌سایت مادرشو، تاریخ درج مقاله: ۸ آبان ۱۳۹۹ش.
  • جانب‌اللهی، محمدسعید، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردم‌شناختی، تهران، امیرکبیر، چ۱، ۱۳۹۰ش.
  • حیدری، محمدصادق و دیگران، «بررسی تطبیقی اهمیت شیر مادر از دیدگاه قرآن و دانش پزشکی»، نشریه اسلام و سلامی، شماره سوم، پاییز ۱۳۹۳ش.
  • «خون ما حلال‌تر از شیر مادر است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۲ش.
  • دانش، آذر، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۲ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، امثال و حکم، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۲ش.
  • رحیمی، حانیه و اسکندری، نرگس، «مروری بر تأثیر تغذیه با شیر مادر بر سلامت کودکان»، اولین کنگره پژوهشی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، ۱۳۹۸ش.
  • زاهد پاشا، یداله و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بابل، ۱۳۹۱ش.
  • «شیردهی یا تغذیه با شیر مادر»، وب‌سایت دانشیاری، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «شیر مادر»، پزشکت: بزرگ‌ترین جامعه آنلاین پزشک و بیمار کشور، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «شیر مادر»، وب‌سایت بانک مقاله، تاریخ بازدید: ۲۲ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «شیر ناپاک خورده»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۲ش.
  • فلدمن، رابرت، روان‌شناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، ترجمه مهدی عبداله‌زاده رافی، تهران، ارجمند، ویراست ۸، چ۱، ۱۳۹۹ش.
  • کدخدایی، زهره و حاجیان‌فر، حسین، «بررسی تطبیقی اثر تغذیه با شیر مادر بر سلامت دوران نوزادی و بزرگسالی کودک با رویکرد قرآنی و پزشکی»، دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم، ۱۳۹۵ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاءالتراث، چ۳، ۱۴۰۳ق.
  • محتشم امیری، زهرا و جعفری شکیب، عباس، «نمونه‌ای از طب پیشگیری در آموزه‌های قرآن»، مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، دانشگاه شاهد، چ۱، ۱۳۸۵ش.
  • مختاریان، طاهره و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، اخلاق در علوم و فناوری، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
  • مصباحی، سیده‌گوهر و یعقوب‌زاده، آمنه، «شیر مادر از منظر قرآن، سنت، طب»؛ مجموعه مقالات قرآن و طب، مشهد، مؤسسه انتشاراتی بنیاد پژوهش‌های قرآنی حوزه و دانشگاه، چ۱، ۱۳۸۵ش.
  • نظری توکلی، سعید، حضانت کودکان در فقه اسلامی، تهران، سمت، چ۱، ۱۳۸۵ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=شیر_مادر&oldid=67575»