| خط ۵۳: | خط ۵۳: | ||
=== مهاجرت آموزشی و انگیزههای پایه === | === مهاجرت آموزشی و انگیزههای پایه === | ||
تعداد دانشجویان ایرانی در خارج از کشور از حدود ۱۹ هزار نفر در سال ۲۰۰۳ به حدود ۵۳ هزار نفر در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است. با این وجود، سهم ایران از کل بازار جهانی دانشجویان بینالمللی روندی کاهشی داشته است. پنج مقصد اصلی دانشجویان ایرانی به ترتیب آمریکا، ترکیه، آلمان، ایتالیا و کانادا هستند. بر اساس پیمایش رصدخانه مهاجرت ایران، مهمترین عوامل ایجاد میل به مهاجرت در میان دانشجویان و فارغالتحصیلان، مسائل اقتصادی نظیر سطح درآمد و امکان پیشرفت شغلی، و همچنین معیارهایی مانند نظم اجتماعی، شایستهسالاری و میل به تجربه زندگی در خارج ذکر شده است. این پژوهش همچنین نشان میدهد تنها ۱۶درصد از داوطلبان مهاجرت، قصد قطعی برای بازگشت به ایران دارند و حدود ۴۰ درصد نیز بدون آگاهی کامل از شرایط کشور مقصد، اقدام به مهاجرت میکنند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/639598/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D9%87%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «بررسی روند مهاجرت ایرانیان در چند دهه گذشته/ ایرانیان در غربت موفق و خوشبخت هستند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref> | تعداد دانشجویان ایرانی در خارج از کشور از حدود ۱۹ هزار نفر در سال ۲۰۰۳ به حدود ۵۳ هزار نفر در سال ۲۰۱۷ افزایش یافته است. با این وجود، سهم ایران از کل بازار جهانی دانشجویان بینالمللی روندی کاهشی داشته است. پنج مقصد اصلی دانشجویان ایرانی به ترتیب آمریکا، ترکیه، آلمان، ایتالیا و کانادا هستند. بر اساس پیمایش رصدخانه مهاجرت ایران، مهمترین عوامل ایجاد میل به مهاجرت در میان دانشجویان و فارغالتحصیلان، مسائل اقتصادی نظیر سطح درآمد و امکان پیشرفت شغلی، و همچنین معیارهایی مانند نظم اجتماعی، شایستهسالاری و میل به تجربه زندگی در خارج ذکر شده است. این پژوهش همچنین نشان میدهد تنها ۱۶درصد از داوطلبان مهاجرت، قصد قطعی برای بازگشت به ایران دارند و حدود ۴۰ درصد نیز بدون آگاهی کامل از شرایط کشور مقصد، اقدام به مهاجرت میکنند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/639598/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D9%87%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «بررسی روند مهاجرت ایرانیان در چند دهه گذشته/ ایرانیان در غربت موفق و خوشبخت هستند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
== مهاجرت داخلی ایرانیان == | |||
مهاجرت داخلی در ایران به جابجایی جمعیت، عمدتاً از مناطق کمترتوسعهیافته به سوی کانونهای شهری و استانهای توسعهیافته اطلاق میشود. این پدیده که شکل غالب آن امروزه «شهر به شهر» است، با محوریت جوانان و به انگیزههای اقتصادی، تحصیلی و بهبود کیفیت زندگی صورت میپذیرد. چنین حرکتی ضمن ایجاد چالشهایی چون افزایش بار جمعیتی کلانشهرها و تخلیه نیروی جوان از مناطق مبدأ، بازتاب نابرابریهای منطقهای و نیاز به مدیریت جمعیتی یکپارچه در سطح ملی است. | |||
=== ویژگیهای کلان مهاجرت داخلی === | |||
# حجم و روند: بهطور میانگین سالانه حدود یک میلیون نفر در دهههای اخیر در داخل کشور جابجایی داشتهاند. با این حال، شدت مهاجرت در سالهای اخیر رو به کاهش نهاده است. | |||
# الگوی مسلط: شکل غالب مهاجرت در کشور، از نوع شهری و بهطور عمده از شهر به شهر است. همچنین اگرچه مهاجرتهای دروناستانی همواره سهم بیشتری داشتهاند، اما بر وزن مهاجرتهای بیناستانی بهطور محسوسی افزوده شده که نشان از کمرنگشدن نقش عامل فاصله در تصمیم به مهاجرت دارد. | |||
# جهتگیری فضایی: جریان اصلی مهاجرت، از استانهای کمترتوسعهیافته به سمت استانهای توسعهیافتهتر است. استانهایی مانند تهران، البرز، اصفهان و یزد بهطور پیوسته تراز مهاجرتی مثبت داشتهاند، درحالیکه استانهایی نظیر کرمانشاه، خوزستان و ایلام با تراز مهاجرتی منفی بالا مواجه بودهاند. این روند به تشدید نابرابریهای منطقهای میانجامد. | |||
=== سیمای جمعیت شناختی مهاجران === | |||
ساختار سنی: مهاجرت پدیدهای عمدتاً جوانمحور است که در گروه سنی ۳۴-۱۵ سال به اوج خود میرسد و با افزایش سن کاهش مییابد. تمرکز مهاجرت در سنین فعالیت اقتصادی و باروری، تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم عمیقی بر حجم و ساختار جمعیت مبدأ و مقصد برجای میگذارد. | |||
ساختار جنسی: اگرچه نسبت مردان در میان مهاجران همواره بالاتر از جامعه مبدأ و مقصد بوده است، روند افزایش مشارکت زنان در مهاجرت بهگونهای است که از عبارت «زنانه شدن مهاجرت» در ادبیات تخصصی یاد میشود. عواملی مانند ارتقای سطح تحصیلات و مشارکت اقتصادی زنان در این تغییر نقش دارد. | |||
پیامدهای گزینشگری: گزینشگری مهاجرت بر پایه سن و جنس، پیامدهای دوگانهای ایجاد میکند. خروج نیروی کار جوان از مبدأ، به پیری جمعیت و تشدید «مضیقه ازدواج» بهویژه برای زنان منجر میشود. از طرف دیگر، تراکم نیروی کار در مقصد میتواند باعث افزایش نرخ بیکاری و گسترش مشاغل غیررسمی گردد. | |||
=== تحول الگوهای مهاجرت و پیامدهای آن === | |||
بررسی سه دهه اخیر حاکی از تحولات معنادار در الگوهای مهاجرت داخلی است: | |||
تغییر کانون جابجایی: الگوی مسلط از "روستا به شهر" به "شهر به شهر" تبدیل شده و جابجایی بین نقاط شهری افزایش یافته است. این جریان عمدتاً متوجه شهرهای بزرگ و کلانشهرهاست. | |||
پیامدهای کلانشهری: این الگوی مهاجرتی، پیامدهایی چون رشد بیرویه جمعیت کلانشهرها، افزایش آلودگیهای محیطی، گسترش حاشیهنشینی و افزایش قیمت مسکن و زمین را به دنبال داشته است. | |||
تأثیر بر باروری کلان: با توجه به پایینتر بودن سطح باروری در استانهای توسعهیافتهتر (مقاصد مهاجرت)، مهاجران با انطباق با الگوی باروری ساکنان مقصد، ممکن است نرخ باروری خود را کاهش دهند که در درازمدت میتواند بر نرخ موالید کل کشور تأثیر گذارد. | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
