اختلال خودزشت‌انگاری: تفاوت میان نسخه‌ها

اختلال خودزشت‌انگاری نوعی اختلال روانی است که با اشتغال ذهنی شدید و رفتارهای تکراری نسبت به نقص‌های خیالی در ظاهر مشخص می‌شود. این اختلال معمولاً در نوجوانی آغاز می‌گردد و عوامل ژنتیکی، زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی در بروز آن نقش دارند. فشارهای فرهنگی و رسانه‌ای، استانداردهای زیبایی غیرواقعی و تجربیات منفی دوران کودکی در شکل‌گیری این اختلال مؤثرند. پیامدهای آن شامل نشخوار فکری، اضطراب اجتماعی، اجتناب از ارتباطات، خودکم‌بینی، رفتارهای جبرانی، گرایش به جراحی‌های زیبایی و افزایش خطر افسردگی و خودکشی است. تشخیص، مبتنی بر مصاحبه بالینی و معیارهای DSM-5 بوده و درمان شامل طرح‌واره‌درمانی، درمان شناختی‌رفتاری و دارودرمانی است.

اختلال خودزشت‌انگاری<ref>Body Dysmorphic Disorder یا BDD</ref> نوعی اختلال روانی است که در آن فرد به‌شکلی وسواس‌گونه و افراطی، خود را دارای نقص یا ایرادی در ظاهر جسمانی خود می‌داند؛ این نقص اغلب یا وجود خارجی ندارد یا بسیار جزئی‌تر از آن است که فرد تصور می‌کند. تشخیص این اختلال زمانی مطرح می‌شود که اشتغال ذهنی فرد با این نقص‌ها، به‌حدی شدید باشد که عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه‌های زندگی او را مختل کند.<ref>گنجی، «آسیب‌شناسی روانی براساس dsm-5-tr»، 1402، ج1، ص622-623.</ref>

تشخیص اختلال خودزشت‌انگاری بر پایه مصاحبه بالینی، مشاهده رفتارهای تکراری و اشتغال ذهنی به نقص‌های خیالی است و نیازمند ارزیابی تخصصی توسط روان‌شناس یا روان‌پزشک است.<ref>[https://salamateaval.com/body-dysmorphic-disorder/ «اختلال خود زشت پنداری چیست؟ علائم و عوارض ناشی از آن»، سلامت اول.]</ref> روان‌پزشک یا روان‌شناس با مصاحبه بالینی و بررسی الگوهای تفکر، احساسات و رفتارهای فرد دربارهٔ ظاهر و بدن، اختلال را تشخیص می‌دهد. استفاده از پرسشنامه‌ها و ابزارهای غربالگری تخصصی می‌تواند به تعیین شدت و وجود اختلال کمک کند.<ref>[https://jams.arakmu.ac.ir/article-1-7359-fa.html اعظم رجبیان و دیگران، «بررسی علل اختلال بدریخت‌انگاری بدن در زنان: تحلیل محتوا»، 1401ش، ص487.]</ref> اختلال خودزشت‌انگاری باوجود رایج‌بودن، کمتر شناخته شده است که این مسئله دلایل مختلفی دارد، ازجمله شرم از افشای نگرانی‌های مربوط به ظاهر خود، ناچیز شمرده‌شدن مشکل از جانب دیگران، عدم آشنایی با این اختلال، تشخیص اشتباه و درمان‌های زیبایی.<ref>[https://scsj.ricac.ac.ir/article_168376.html شفیعی و عطریان، «پدیدارشناسی تجربه زیسته نوجوانان کاربر از خودزشت‌انگاری متأثر از اینستاگرام»، 1401ش، ص163.]</ref>

* این اشتغال ذهنی باعث ناراحتی روانی یا اختلال قابل‌توجه در عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبه‌های زندگی شده است.

در اختلال خودزشت‌انگاری، فرد در واکنش به نگرانی‌های مفرط دربارهٔ ظاهر خود، رفتارهای تکراری مانند وارسی مکرر در آینه، آرایش افراطی، درخواست اطمینان از دیگران و مقایسه مداوم خود با دیگران را انجام می‌دهد. این اشتغال ذهنی با ظاهر، با نگرانی دربارهٔ وزن یا چربی بدن در اختلالات خوردن متفاوت است؛ چراکه اختلالات خوردن عمدتاً با الگوهای ناسالم تغذیه و تصور تحریف‌شده از وزن بدن همراه‌اند. در مقابل، افراد مبتلا به اختلال خودزشت‌انگاری، نسبت به نقص جزئی یا خیالی در ظاهر خود باورهای نادرست و راسخی دارند<ref>[https://jams.arakmu.ac.ir/article-1-7359-fa.html اعظم رجبیان و دیگران، «بررسی علل اختلال بدریخت‌انگاری بدن در زنان: تحلیل محتوا»، 1401ش، ص487؛] [https://psychstudies.alzahra.ac.ir/article_2880.html دمرچلی و دیگران، «تدوین مدل ارتباط اضطراب اجتماعی با اختلال بدریخت انگاری بدن: نقش میانجی ترس از ارزیابی مثبت و منفی»، 1396ش، ص114.]</ref> و اغلب به‌دنبال جراحی‌های زیبایی برای رفع این نقص هستند. تشخیص این اختلال مبتنی بر وجود نگرانی شدید و مداوم دربارهٔ یک نقص ظاهری است که عملکرد فرد را مختل می‌کند.<ref>گنجی، «آسیب‌شناسی روانی براساس dsm-5-tr»، 1402، ج1، ص623.</ref>