غض بصر: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|غض بصر؛}}''' از آموزه‌های اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوت‌آلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد.

غض بصر یا کنترل نگاه از آموزه‌های اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوت‌آلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد. این مفهوم با استناد به آیات قرآن و روایات اسلامی، از عوامل حفظ [[عفت]]، پیشگیری از [[چشم‌چرانی]] و تقویت خودسازی دانسته شده و دربارهٔ معنا، قلمرو، احکام، آثار و شیوه‌های تحقق آن دیدگاه‌های مختلفی در میان مفسران و فقیهان مطرح شده است.

در آموزه‌های اسلامی، غض بصر (کنترل نگاه) از راهکارهای پیشگیری از [[چشم‌چرانی]] و تقویت [[خودسازی]] و فضایل اخلاقی دانسته شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref> آیات ۳۰ و ۳۱ سورۀ نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت [[عفاف]] فرا می‌خواند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه جوانی از انصار به زنی در مدینه نسبت داده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/521 کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.]</ref>

مفسران قرآن دربارهٔ مفهوم غض بصر دیدگاه‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. گروهی، از جمله ابوالفتوح رازی و [[سید حسین طباطبایی]]، آن را به معنای خودداری از نگاه به [[نامحرم]]<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> و پرهیز از [[چشم‌چرانی]] به‌واسطه چشم‌پوشی تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50081/15/155 طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.]</ref> گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/71428/5/105/غض_بصر قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.]</ref> طبرسی، طریحی و [[مرتضی مطهری]]، غض بصر را به معنای کاهش نگاه و پرهیز از خیره شدن دانسته‌اند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/2792/رويكردهاى%20قرآنى%20به%20گونه%20ها%20و%20مدل%20هاى%20برتر نیلچی‌زاده، «رویکردی قرآنی به گونه‌ها و مدل‌های برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.]</ref><ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> برخی فقهای معاصر نیز غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref><ref>[https://jqr.isca.ac.ir/article_4388_42d67f9b3d10253b537b9e47c51bbde6.pdf هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.]</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]] نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهره‌گیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، می‌داند.<ref>[https://eshia.ir/feqh/archive/text/arafi/feqh/98/980813 اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وب‌سایت مدرسه فقاهت.]</ref>

در حدیثی از [[امام علی]]، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/14032/1/70/النظر ابن‌بابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بی‌تا، ج1، ص70.]</ref> فقیهان دربارهٔ محدوده غض بصر دیدگاه‌های مختلفی دارند. برخی آن را شامل نگاه به [[بدن]] نامحرم و عورت هم‌جنس می‌دانند؛ برخی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کرده‌اند؛ گروهی معیار را عرف و محدوده وجوب پوشش دانسته‌اند و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهره نامحرم تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref>

== اهمیت و آثار ==

امروزه از لحاظ [[روان‌شناسی]] چشم‌چرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در [[تقویت اراده]]، [[تحکیم خانواده]]، کاهش آسیب‌های اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانسته‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/141056/پیامدهاى-نگاه-به-نامحرم حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.]</ref> در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به [[عفت]]، [[پاک‌دامنی|پاکدامنی]]<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref> و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71401/1/717/غض_بصر تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.]</ref> سید قطب، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی می‌داند. به‌اعتقاد او، چشم‌پوشی از نگاه‌های شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکل‌گیری وسوسه و کنترل انگیزه‌های نفسانی است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref> همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به [[زندگی]] برخی شخصیت‌ها همچون حضرت یوسف، ابن‌سیرین و شیخ رجبعلی خیاط، چشم‌پوشی از نگاه حرام از عوامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref>

* توجه به کرامت انسانی؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهره‌گیری صحیح از نعمت بینایی.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.</ref>