بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
سکهدوزی یا اشرفیدوزی، از صنایع دستی تزیینی در ایران است.<ref group="دیدگاه">بیتوته منبع معتبری نیست</ref><ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> این هنر به دوخت انواع سکهها، پولکها، منجوق و مروارید، دکمهٔ صدفی، آینههای ریز و درشت و صدف روی پارچه یا لباس اشاره دارد.<ref>{{پک/بن|دیار|ک=خبرگزاری مهر|ف=صنایع دستی اوج هنر زنان و مردان سختکوش دیار سیستان و بلوچستان}}</ref> هنرمندان، سکهدوزی را با سایر هنرها نظیر دندانموشی، شبکهدوزی، ستارهدوزی، توردوزی، ساتندوزی و زنجیرهدوزی تلفیق میکنند و آثار هنری مختلفی پدیدمیآورند. این هنر اغلب بهصورت دستی انجام میشود.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی1|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> | سکهدوزی یا اشرفیدوزی، از صنایع دستی تزیینی در ایران است.<ref group="دیدگاه">بیتوته منبع معتبری نیست</ref><ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> این هنر به دوخت انواع سکهها، پولکها، منجوق و مروارید، دکمهٔ صدفی، آینههای ریز و درشت و صدف روی پارچه یا لباس اشاره دارد.<ref>{{پک/بن|دیار|ک=خبرگزاری مهر|ف=صنایع دستی اوج هنر زنان و مردان سختکوش دیار سیستان و بلوچستان}}</ref> هنرمندان، سکهدوزی را با سایر هنرها نظیر دندانموشی، شبکهدوزی، ستارهدوزی، توردوزی، ساتندوزی و زنجیرهدوزی تلفیق میکنند و آثار هنری مختلفی پدیدمیآورند. این هنر اغلب بهصورت دستی انجام میشود.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی1|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> | ||
== تاریخچه | == تاریخچه == | ||
سکهدوزی ابتدا در دوران باستان در نقاط مختلف ایران شکل گرفت و از آن برای تزیین لباسهای تشریفاتی، لباس عروس و وسایل منزل استفاده میشد.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی2|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> در سدههای ۱۲ و ۱۳ هجری آثار بهجا مانده از این دوران در موزهها نشان میدهد که این دوخت همراه با سایر دوختهای تزیینی بهکار میرفته است.<ref>{{پک/بن|سکه|ک=وبسایت ایران|ف=سکهدوزی ((سیستان و بلوچستان))}}</ref> سکهدوزی در [[ایران در دوران صفویه|دورهٔ صفویه]] به اوج شکوفایی خود رسید. در این دوره از سکههای طلا و نقره روی لباس زنان و مردان مرفه استفاده میشد که نمادی از ثروت و جایگاه اجتماعی آنان بود.<ref>{{پک/بن|هنر|ک=وبسایت رواق هنر|ف=سکهدوزی؛ هنر درخشان ایران از گذشته تا امروز}}</ref> در این دوره سکهها با نقوشی چون شیر، خروس و ماهی ضرب میشدند که برای ایرانیان تقدس و بار معنایی داشته است.<ref>{{پک|پاشایی|1393|ک=فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد|ف=ظهور نقشمایهٔ ماهی آیین مهر در مهرهای دورهٔ قاجار و فلسهای دورهٔ صفویه و قاجار|ص=107}}</ref> در [[ایران در دوران قاجاریه|دورهٔ قاجار]] سکهدوزی بیشتر جنبهٔ تزیینی به خود گرفت و زنان این هنر را با دقت بالایی انجام میدادند تا نقش مهمی در انتقال آن به نسلهای بعدی داشته باشند.<ref>{{پک/بن|هنر1|ک=وبسایت رواق هنر|ف=سکهدوزی؛ هنر درخشان ایران از گذشته تا امروز}}</ref> | سکهدوزی ابتدا در دوران باستان در نقاط مختلف ایران شکل گرفت و از آن برای تزیین لباسهای تشریفاتی، لباس عروس و وسایل منزل استفاده میشد.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی2|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> در سدههای ۱۲ و ۱۳ هجری آثار بهجا مانده از این دوران در موزهها نشان میدهد که این دوخت همراه با سایر دوختهای تزیینی بهکار میرفته است.<ref>{{پک/بن|سکه|ک=وبسایت ایران|ف=سکهدوزی ((سیستان و بلوچستان))}}</ref> سکهدوزی در [[ایران در دوران صفویه|دورهٔ صفویه]] به اوج شکوفایی خود رسید. در این دوره از سکههای طلا و نقره روی لباس زنان و مردان مرفه استفاده میشد که نمادی از ثروت و جایگاه اجتماعی آنان بود.<ref>{{پک/بن|هنر|ک=وبسایت رواق هنر|ف=سکهدوزی؛ هنر درخشان ایران از گذشته تا امروز}}</ref> در این دوره سکهها با نقوشی چون شیر، خروس و ماهی ضرب میشدند که برای ایرانیان تقدس و بار معنایی داشته است.<ref>{{پک|پاشایی|1393|ک=فصلنامهٔ گنجینهٔ اسناد|ف=ظهور نقشمایهٔ ماهی آیین مهر در مهرهای دورهٔ قاجار و فلسهای دورهٔ صفویه و قاجار|ص=107}}</ref> در [[ایران در دوران قاجاریه|دورهٔ قاجار]] سکهدوزی بیشتر جنبهٔ تزیینی به خود گرفت و زنان این هنر را با دقت بالایی انجام میدادند تا نقش مهمی در انتقال آن به نسلهای بعدی داشته باشند.<ref>{{پک/بن|هنر1|ک=وبسایت رواق هنر|ف=سکهدوزی؛ هنر درخشان ایران از گذشته تا امروز}}</ref> | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۲: | ||
== کاربرد == | == کاربرد == | ||
سکهدوزی درگذشته در جامعهٔ روستایی در مراسمها و مهمانیها استفاده میشد و زنان بیشتر از این هنر برای تزیین روبندهها، جلیقهها و روپوشهای خود بهره میبردند.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی4|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> در دورهٔ صفویه، دور کلاه زنان ثروتمند از سکههای طلا و نقره، جورابهای گشاد پشمی با سنگهای قیمتی و عمامهٔ حریر مردان با سکههای طلایی و سنگهای قیمتی تزیین میشد.<ref>{{پک/بن|سکه1|ک=وبسایت ایران|ف=سکهدوزی ((سیستان و بلوچستان))}}</ref> امروزه از سکهدوزی بهعنوان هنری تزیینی یاد میشود و از آن برای تهیهٔ روتختی، قسمتهایی از لباس، کیف، محصولات دستی، تزیین دیوار اتاقها، زینت گردن شتر، انواع شال و روسری و گیوههای امروزی بهکار میرود، | سکهدوزی درگذشته در جامعهٔ روستایی در مراسمها و مهمانیها استفاده میشد و زنان بیشتر از این هنر برای تزیین روبندهها، جلیقهها و روپوشهای خود بهره میبردند.<ref>{{پک/بن|اشرفیدوزی4|ک=وبسایت بیتوته|ف=جلوهٔ هنر ایرانی: اشرفیدوزی یا سکهدوزی}}</ref> در دورهٔ صفویه، دور کلاه زنان ثروتمند از سکههای طلا و نقره، جورابهای گشاد پشمی با سنگهای قیمتی و عمامهٔ حریر مردان با سکههای طلایی و سنگهای قیمتی تزیین میشد.<ref>{{پک/بن|سکه1|ک=وبسایت ایران|ف=سکهدوزی ((سیستان و بلوچستان))}}</ref> امروزه از سکهدوزی بهعنوان هنری تزیینی یاد میشود و از آن برای تهیهٔ روتختی، قسمتهایی از لباس، کیف، محصولات دستی، تزیین دیوار اتاقها، زینت گردن شتر، انواع شال و روسری و گیوههای امروزی بهکار میرود، تا ارزش و اصالت بیشتری به محصول بدهد.<ref>{{پک/بن|بیتوته|ک=وبسایت بیتوته|ف=آشنایی با هنر سکهدوزی}}</ref> در شهر بمپور از توابع ایرانشهر بادبزنهای حصیری محکمی ساخته میشود که حاشیهٔ آن با قطعات پارچه و پولکهای پلاستیکی و رنگی به روش سکهدوزی تزیین میشود. این بادبزنها جنبهٔ خودمصرفی دارد و اغلب ساکنین بومی از آن استفاده میکنند.<ref>{{پک/بن|سکه2|ک=وبسایت ایران|ف=سکهدوزی ((سیستان و بلوچستان))}}</ref> | ||
== سکهدوزی در لباس اقوام ایرانی == | == سکهدوزی در لباس اقوام ایرانی == | ||
امروزه قوم کرد در ایران از سکه برای تزیین پوشش خود استفاده میکنند. [[سرپوش زنان کرد]] خراسان که در آن از سکه استفاده شده شامل سَرکِلاو (سکهای بزرگ که وسط آن حلقهای بزرگ داشته و در قسمت میانی کلاه نصب میشود)، پُلپِله (سکهای که روی کلاه، در ناحیهٔ پیشانی دیده میشود)، گیلگیله سراویز (چند رشته مهره که به انتهای آن سکهٔ طلا نصب میکنند و به حلقهٔ سرکلاو آویزان میکنند)،<ref>{{پک|محمدیسیف|1395|ک=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|ص=185}}</ref> کِلاو لیره (کلاهی که تمام فضای آن با سکهٔ طلایی پر میشود و در صورتی که با سکههای نقره دوخته شود به آن کلاو زر یا کلاو فیس میگویند)، است.<ref>{{پک|سلطانی|1374|ک=جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان|ص=257}}</ref> | امروزه قوم کرد در ایران از سکه برای تزیین پوشش خود استفاده میکنند. [[سرپوش زنان کرد]] خراسان که در آن از سکه استفاده شده شامل سَرکِلاو (سکهای بزرگ که وسط آن حلقهای بزرگ داشته و در قسمت میانی کلاه نصب میشود)، پُلپِله (سکهای که روی کلاه، در ناحیهٔ پیشانی دیده میشود)، گیلگیله سراویز (چند رشته مهره که به انتهای آن سکهٔ طلا نصب میکنند و به حلقهٔ سرکلاو آویزان میکنند)،<ref>{{پک|محمدیسیف|1395|ک=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|ص=185}}</ref> کِلاو لیره (کلاهی که تمام فضای آن با سکهٔ طلایی پر میشود و در صورتی که با سکههای نقره دوخته شود به آن کلاو زر یا کلاو فیس میگویند)، است.<ref>{{پک|سلطانی|1374|ک=جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان|ص=257}}</ref>در شهرستان کلات نادری از توابع [[خراسان رضوی]] زنان از چنگه که نواری پهن است، استفاده میکنند. روی این نوار از قسمت گوش به سمت بالا سکهدوزی شده و از آن در مراسمهای عروسی و جشنها استفاده میکنند.<ref>{{پک|امیدی|1382|ک=دیده و دل و دست|ص=28}}</ref> همچنین زنان این منطقه در جشنها از جلیقههایی که قسمت جلوی آن با سکههایی از نقره و نیکل پوشیده شده، به تن میکنند. این پوشش از لباسهای سنتی و فاخر این منطقه بهشمار میرود.<ref>{{پک|محمدیسیف|1395|ک=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|ص=183}}</ref> مردم سایر شهرها و روستا ها نظیر چِنِشت (از روستاهای خراسان جنوبی)، از پیراهنهای سکهدوزی، زنان روستای پاشاکی (از توابع گیلان)، از کلاهک و جلیقۀ سکهدوزی شده، استفاده میکنند. سرپوش زنان استان گلستان و جلوی پیراهن زنان لر نیز با سکه تزیین شده است.<ref name=":022">{{پک|مهرنیا|آشوری|1401|ک=پژوهشهای انسانشناسی ایران|ف=مطالعهای بر پیدایش هنر سکهدوزی در پوشاک زنان ایرانی دورۀ صفویه|ص=168-170}}</ref> | ||
در شهرستان کلات نادری از توابع [[خراسان رضوی]] زنان از چنگه که نواری پهن است، استفاده میکنند. روی این نوار از قسمت گوش به سمت بالا سکهدوزی شده و از آن در مراسمهای عروسی و جشنها استفاده میکنند.<ref>{{پک|امیدی|1382|ک=دیده و دل و دست|ص=28}}</ref> همچنین زنان این منطقه در جشنها از جلیقههایی که قسمت جلوی آن با سکههایی از نقره و نیکل پوشیده شده، به تن میکنند. این پوشش از لباسهای سنتی و فاخر این منطقه بهشمار میرود.<ref>{{پک|محمدیسیف|1395|ک=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|ص=183}}</ref> | |||
== ابزارهای لازم جهت سکهدوزی == | == ابزارهای لازم جهت سکهدوزی == | ||
برای سکهدوزی از پارچههای ضخیم و مقاوم مثل مخمل، ساتن و ترمه استفاده میشود. نوع بافت این پارچهها ساده و تار و پود آن برهم عمود است و همین امر سبب میشود سطح پارچه برای سکهدوزی و دیگر تزیینات مناسب باشد. همچنین این نوع پارچهها تحمل وزن سکهها را دارند و طرح نهایی را زیبا و منظم نشان میدهند. برای دوخت سکهها از سوزنهای ضخیم و مقاوم و نخهای محکم و باکیفیتی مانند نخ دمسه و نخ عمامه استفاده میشود. از دیگر ابزارهای لازم جهت سکهدوزی میتوان به کارگاه گلدوزی (جلوگیری از چروک شدن پارچه حین سکهدوزی)، قیچی، قلاب، خرک، انگشتانه و تیغ اشاره کرد.<ref>{{پک/بن| | برای سکهدوزی از پارچههای ضخیم و مقاوم مثل مخمل، ساتن و ترمه استفاده میشود. نوع بافت این پارچهها ساده و تار و پود آن برهم عمود است و همین امر سبب میشود سطح پارچه برای سکهدوزی و دیگر تزیینات مناسب باشد. همچنین این نوع پارچهها تحمل وزن سکهها را دارند و طرح نهایی را زیبا و منظم نشان میدهند. برای دوخت سکهها از سوزنهای ضخیم و مقاوم و نخهای محکم و باکیفیتی مانند نخ دمسه و نخ عمامه استفاده میشود. از دیگر ابزارهای لازم جهت سکهدوزی میتوان به کارگاه گلدوزی (جلوگیری از چروک شدن پارچه حین سکهدوزی)، قیچی، قلاب، خرک، انگشتانه و تیغ اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|هنر2|ک=وبسایت رواق هنر|ف=سکهدوزی؛ هنر درخشان ایران از گذشته تا امروز}}</ref> | ||
== سکهدوزی سیستان و بلوچستان == | == سکهدوزی سیستان و بلوچستان == | ||
| خط ۱۶۳: | خط ۱۵۹: | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=صنایع دستی اوج هنر زنان و مردان سختکوش دیار سیستان و بلوچستان|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/1626408/صنایع-دستی-اوج-هنر-زنان-و-مردان-سخت-کوش-دیار-سیستان-و-بلوچستان|تاریخ=23 خرداد 1391|تاریخ بازبینی=30 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|دیار}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | * {{یادکرد وب|عنوان=صنایع دستی اوج هنر زنان و مردان سختکوش دیار سیستان و بلوچستان|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/1626408/صنایع-دستی-اوج-هنر-زنان-و-مردان-سخت-کوش-دیار-سیستان-و-بلوچستان|تاریخ=23 خرداد 1391|تاریخ بازبینی=30 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|دیار}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=محمدیسیف|نام=معصومه|عنوان=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|سال=1395|مکان=تهران|ناشر=جامعهشناسان}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=محمدیسیف|نام=معصومه|عنوان=نشانهشناسی در پوشاک زنان ترک و کرد در ایران|سال=1395|مکان=تهران|ناشر=جامعهشناسان}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مهرنیا|نام۱=سید محمد|تاریخ=1401|عنوان=مطالعهای بر پیدایش هنر سکهدوزی در پوشاک زنان ایرانی دورۀ صفویه|پیوند=https://ijar.ut.ac.ir/article_89180_b8a57a25f0dab3385327d19f9abe7d26.pdf|ژورنال=پژوهشهای انسانشناسی ایران|دوره=دوازدهم|شماره=بیست و سوم|صفحات=153-179|نام۲=ندا|نام خانوادگی۲=آشوری}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نوری|نام=مرجان|عنوان=نمادشناسی نقوش سکهدوزی سیستان و بلوچستان دورهٔ معاصر|سال=1401}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=نوری|نام=مرجان|عنوان=نمادشناسی نقوش سکهدوزی سیستان و بلوچستان دورهٔ معاصر|سال=1401}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=نوری|نام۱=مرجان|تاریخ=1403|عنوان=مطالعهٔ ساختار و نقوش سکهدوزی معاصر سیستان و بلوچستان|پیوند=https://sid.ir/paper/1533911/fa|ژورنال=نشریهٔ هنرهای صناعی اسلامی|دوره=هشتم|شماره=یکم|صفحات=25-38|نام۲=جواد|نام خانوادگی۲=امین خندقی|نام۳=راحله|نام خانوادگی۳=فدوی}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=نوری|نام۱=مرجان|تاریخ=1403|عنوان=مطالعهٔ ساختار و نقوش سکهدوزی معاصر سیستان و بلوچستان|پیوند=https://sid.ir/paper/1533911/fa|ژورنال=نشریهٔ هنرهای صناعی اسلامی|دوره=هشتم|شماره=یکم|صفحات=25-38|نام۲=جواد|نام خانوادگی۲=امین خندقی|نام۳=راحله|نام خانوادگی۳=فدوی}} | ||
