رضا عسکری (بحث | مشارکت‌ها)
رضا عسکری (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۱۵: خط ۱۵:
== انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی ==
== انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی ==
در فرهنگ اسلامی-ایرانی، بر اساس متون دینی و سیره عملی، می‌توان گونه‌های اصلی هجرت را به شرح ذیل دسته‌بندی نمود:
در فرهنگ اسلامی-ایرانی، بر اساس متون دینی و سیره عملی، می‌توان گونه‌های اصلی هجرت را به شرح ذیل دسته‌بندی نمود:
# '''هجرت مکانی (ظاهری):''' این هجرت، همان جابه‌جایی فیزیکی از سرزمینی به سرزمین دیگر است که با اهدافی متعالی صورت می‌پذیرد. نمونه اعلای آن، هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه دانسته شده است که به‌عنوان مبدأ تاریخ اسلامی انتخاب شد و نشان‌دهندۀ محوریت این مفهوم در شکل‌دهی به تمدن اسلامی است. این هجرت، آغازی برای تشکیل جامعه‌ای نوین و تحکیم پایه‌های حکومت دینی بود.
# '''هجرت مکانی (ظاهری):''' هجرت مکانی به جابه‌جایی فیزیکی از یک سرزمین به سرزمین دیگر اشاره دارد که معمولاً با اهداف خاصی انجام می‌شود. هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه به عنوان یک نمونه مهم از هجرت مکانی شناخته می‌شود. این رویداد به‌عنوان نقطه شروع تاریخ اسلام تلقی شده و از نظر تاریخی، نقش مهمی در شکل‌گیری تمدن اسلامی داشته است و منجر به تشکیل یک جامعه جدید و تقویت ساختارهای حکومتی در آن دوره شد.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت معنوی (باطنی):''' این والاترین نوع هجرت، حرکتی درونی است که مؤمن را از «ظلمت» به «نور»، از کفر به ایمان و از گناه به طاعت رهنمون می‌سازد. در این نگاه، مهاجر واقعی کسی است که از گناهان و تمایلات نفسانی دوری گزیند. این هجرت، پیش‌نیاز و همراه ضروری هجرت مکانی موفق است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت معنوی (باطنی):''' بر اساس آموزه‌های دینی، این نوع هجرت، حرکتی درونی است که انسان مؤمن را از «ظلمت» به «نور»، از کفر به ایمان و از گناه به طاعت رهنمون می‌سازد. در این نگاه، مهاجر واقعی کسی است که از گناهان و تمایلات نفسانی دوری گزیند. این هجرت، پیش‌نیاز و همراه ضروری هجرت مکانی موفق است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت برای کسب دانش:''' در این نوع، هجرت به‌عنوان وسیله‌ای برای تعمیق معرفت دینی و کسب دانش مورد تأکید قرار گرفته است. دستور به «طلب علم ولو در چین» نشان‌دهنده اهمیتی است که فرهنگ اسلامی-ایرانی برای پیوند علم‌آموزی با حرکتی فرامحلی قائل است.<ref>نصیری، «دربارهٔ حدیث مشهور اطلبوا العلم ولو بالصین»، 1389ش، ص۷۹.</ref>
# '''هجرت برای کسب دانش:''' این نوع هجرت، به تلاش برای یادگیری و گسترش معرفت دینی و علمی اشاره دارد. در فرهنگ اسلامی-ایرانی، دستور به «طلب علم ولو در چین» نشان‌دهندۀ ارزش قائل شدن برای علم‌آموزی و آمادگی برای سفر به سرزمین‌های دور برای کسب دانش است.<ref>نصیری، «دربارهٔ حدیث مشهور اطلبوا العلم ولو بالصین»، 1389ش، ص۷۹.</ref>
# '''هجرت برای حفظ دین:''' هنگامی که انجام فرایض دینی در محیطی ممکن نباشد، هجرت به منطقه‌ای امن به‌عنوان وظیفه‌ای دینی مطرح می‌شود. این نوع هجرت، مکانیزمی برای صیانت از سرمایۀ ایمانی فرد و جامعه است.
# '''هجرت برای حفظ دین:''' در منابع دینی، هنگامی که انجام فرایض دینی در محیطی ممکن نباشد، هجرت به منطقه‌ای امن به‌عنوان وظیفه‌ای دینی مطرح می‌شود. این نوع هجرت، مکانیزمی برای صیانت از سرمایۀ ایمانی فرد و جامعه است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت از ستم و گناه:''' رهایی از محیط ظلم و فساد، یا دوری جستن از فضای آلوده به گناه، از دیگر انگیزه‌های مشروع هجرت است. این امر، بیانگر نگاه فعالانۀ دین اسلام به تغییر شرایط نامساعد و تلاش برای زندگی در فضایی سالم‌تر است.
# '''هجرت از ستم و گناه:''' رهایی از محیط ظلم و فساد، یا دوری جستن از فضای آلوده به گناه، از دیگر انگیزه‌های مطرح شده برای هجرت در متون دینی است. از دیدگاه برخی کارشناسان دینی، این امر، بیانگر نگاه فعالانۀ دین اسلام به تغییر شرایط نامساعد و تلاش برای زندگی در فضایی سالم‌تر است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم همانند سخن حضرت ابراهیم، بیانگر آن است که نیت غایی و جهت کلیه حرکات و مهاجرت‌های مؤمن، باید رسیدن به رضایت و رسیدن به پروردگار باشد.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>
# '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم بر اهمیت رسیدن به رضایت الهی و تقرب به خداوند تأکید دارد و نشان می‌دهد که تمامی اعمال و اقدامات، از جمله هجرت، باید با هدف نزدیک شدن به خداوند انجام شوند، همانطور که در آموزه‌های دینی و در سخنان پیامبرانی مثل مانند ابراهیم بیان شده است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>


== ویژگی‌های مهاجر در فرهنگ اسلامی-ایرانی ==
== ویژگی‌های مهاجر در فرهنگ اسلامی-ایرانی ==