| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
===بازتاب مادر در ادبیات اساطیری=== | ===بازتاب مادر در ادبیات اساطیری=== | ||
ادبیات اساطیری از جنبه الوهی شامل «ایزدبانوان مادر» شده و از بعد غیر الوهی ناظر به «مادران اساطیری» است: برخی محققین؛ پرستش ایزدبانوان را همزمان با | ادبیات اساطیری از جنبه الوهی شامل «ایزدبانوان مادر» شده و از بعد غیر الوهی ناظر به «مادران اساطیری» است: برخی محققین؛ پرستش ایزدبانوان را همزمان با ساختار اجتماعی مادرسالاری در جوامع نخستین میدانند که تا هـزارهٔ سـوم قبل از میلاد رواج داشته است.<ref>ع[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf زیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص4.]</ref> به باور مری دیلی؛ مسیحیت با تبدیل کیش خدای مؤنث به پرستش خدای پدر، در واقع فرافکنی ایدئولوژی مردسالارانه بر قلمرو الوهیت انجام داد.<ref>[https://m-mahdi.net/posts/326-%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%88%D هاشمی، «مقایسه تطبیقی «منزلت زن» در الهیات فمینیستی ودکترین مهدویت»، وبسایت مرکز پژوهشهای تخصصی امام مهدی (عج).]</ref> به گزارش پژوهشگران، در عصر باستان ایزدبانوانی مورد پرستش قرار میگرفتند که میتوانند نمودهای از بازنمایی مادر در فرهنگ آن دوران تلقی شود؛ برای نمونه در مصر باستان، ایزدبانو ایزیس بهعنوان مادر هستی تقدیس میشد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom ﺟﻮاﻫﺮي، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید ﺑﺮ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﺎﺳﺘﺎنﺷﻨﺎﺳﺎنة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص104-102.]</ref> یونانیان، الهههایی چون هرا و دمتر را میپرستیدند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1397592 «لیست کاملی از خدایان و الهههای یونانی»، وبسایت راسخون.]</ref> چینیها معتقد بودند که مرد باید در خانه، بر روى زمین با همسرش درآمیزد تا «مادر زمین» او را بارور کرده و ارواح نیاکان مادرى در جنین حلول کنند؛<ref> [https://tahoor.com/fa/article/view/113701 «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وبسایت طهور.] </ref> در ایران باستان نیز آناهیتا، بهعنوان مادر هستی ستایش میشد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140616144014-9945-12.pdf زمانی، «پوشش زن در ایران باستان»، 1391ش، ص59.]</ref> | ||
از جنبه غیر الوهی، در اساطیر یونانی، دو سیمای متضاد از مادر بازنمایی شده است؛ سیمای نخست؛ مادرانی بیرحماند که برای انتقام از همسر خویش، از قربانی کردن فرزندان خود نیز دریغ نمیکنند که نمونه این سیما در روایت مدیا بازتاب یافته است. سیمای دوم، تصویر مادر فداکار است که برای نجات فرزند خـود تلاش میکند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.]</ref> در اساطیر ایرانی؛ | از جنبه غیر الوهی، در اساطیر یونانی، دو سیمای متضاد از مادر بازنمایی شده است؛ سیمای نخست؛ مادرانی بیرحماند که برای انتقام از همسر خویش، از قربانی کردن فرزندان خود نیز دریغ نمیکنند که نمونه این سیما در روایت مدیا بازتاب یافته است. سیمای دوم، تصویر مادر فداکار است که برای نجات فرزند خـود تلاش میکند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.]</ref> در اساطیر ایرانی؛ مادران، اغلب با ویژگیهای مثبت اسطورهسازی شدهاند؛<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1399466 آموزگار، «آیتهای مهربانی در اساطیر ایران»، وبسایت راسخون.]</ref> در این نظام اساطیری؛ زیبایی، زایندگی و خانهداری از ویژگیهای اصلی زن مطلوب شمرده میشوند؛<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0032\u0039\u0032\u0033\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.]</ref> لذا زن بدسرشت همچون سودابه، بسامد اندکی در این بازنمایی دارد. در مقابل غالب مادران اسطورهای، به خردمندی متصفاند؛ آنان با ایفای نقش صلحجویی، میکوشند از بروز درگیری در خانواد جلوگیری کنند. نمونه آن را میتوان در تراژدیهای سیاوش و افراسیاب و گشتاسب و اسفندیار و کوشش فرنگیس و کتـایون در جلوگیری و مدیریت آن تقابل مشاهده کرد.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref> | ||
===بازتاب مادر در شعر فارسی === | ===بازتاب مادر در شعر فارسی === | ||
مضمون ستایش مادر یکی از بنمایههای پایدار در شعر و نثر فارسی است و اغلب با مفاهیمی چون مهر، صبر و ایثار پیوند میخورد. این مضمون در آثار شاعران بازتاب گستردهای یافته است؛ از جمله: سنایی غزنوی، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نمودی از محبت عاریتی دانسته و با استفاده از این استعاره، تمایز میان این دو نوع محبت در عرفان را نشان میدهد؛ عطار نیز مادر را نماد اصالت و دایه را نمودی سایه تلقی کرده و رسیدن به خورشید را گذشتن از سایه میداند؛ پروین اعتصامی به اهمیت جایگاه مادر در خانواده و جامعهپذیری دختر بهعنوان مادر فردا، اشاره دارد؛<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> فروغ فرخزاد در شعری با محوریت فقدان مادر، احساس تنهایی ناشی از این دست دادن را بازتاب میدهد<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژهای به وسعت هستی»، وبسایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref> و مهدیسهیلی در بیتی که در فرهنگ عامه نیز رواج یافته است، نگاه مادر را برتر از تمام داراییهای مادی توصیف میکند: «مرا گر دولت عالم ببخشند- برابر با نگاه مادرم نیست».<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/558938/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نقش و جایگاه مادر در ادبیات ایران»، وبسایت جامجمآنلاین، 1392ش.]</ref> | مضمون ستایش مادر یکی از بنمایههای پایدار در شعر و نثر فارسی است و اغلب با مفاهیمی چون مهر، صبر و ایثار پیوند میخورد. این مضمون در آثار شاعران بازتاب گستردهای یافته است؛ از جمله: سنایی غزنوی، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نمودی از محبت عاریتی دانسته و با استفاده از این استعاره، تمایز میان این دو نوع محبت در عرفان را نشان میدهد؛ عطار نیز مادر را نماد اصالت و دایه را نمودی سایه تلقی کرده و رسیدن به خورشید را گذشتن از سایه میداند؛ پروین اعتصامی به اهمیت جایگاه مادر در خانواده و جامعهپذیری دختر بهعنوان مادر فردا، اشاره دارد؛<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> فروغ فرخزاد در شعری با محوریت فقدان مادر، احساس تنهایی ناشی از این دست دادن را بازتاب میدهد<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژهای به وسعت هستی»، وبسایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref> و مهدیسهیلی در بیتی که در فرهنگ عامه نیز رواج یافته است، نگاه مادر را برتر از تمام داراییهای مادی توصیف میکند: «مرا گر دولت عالم ببخشند- برابر با نگاه مادرم نیست».<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/558938/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نقش و جایگاه مادر در ادبیات ایران»، وبسایت جامجمآنلاین، 1392ش.]</ref> | ||
