بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
اتحادیه اروپا (EU) (به انگلیسی: European Union) بهعنوان یک نهاد فراملی، | اتحادیه اروپا (EU) (به انگلیسی: European Union) بهعنوان یک نهاد فراملی، متشکل از ۲۷ کشور است و در قاره اروپا قرار دارند.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | ||
'''کشورهای عضو:''' آلمان (پرجمعیتترین عضو) اتریش، اسپانیا، استونی، اسلواکی، اسلوونی، ایتالیا، ایرلند، بلژیک، بلغارستان، پرتغال، دانمارک، رومانی، جمهوری چک، سوئد، فرانسه (بزرگترین عضو از نظر مساحت)، فنلاند، قبرس، لتونی، لوکزامبورگ، لهستان، لیتوانی، مالت، مجارستان، هلند، یونان و کرواسی.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|ق۱۱|ک=وبسایت دوچهولی فارسی|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | '''کشورهای عضو:''' آلمان (پرجمعیتترین عضو) اتریش، اسپانیا، استونی، اسلواکی، اسلوونی، ایتالیا، ایرلند، بلژیک، بلغارستان، پرتغال، دانمارک، رومانی، جمهوری چک، سوئد، فرانسه (بزرگترین عضو از نظر مساحت)، فنلاند، قبرس، لتونی، لوکزامبورگ، لهستان، لیتوانی، مالت، مجارستان، هلند، یونان و کرواسی.'''<ref>{{پک/بن|ق۲|ک=همشهری آنلاین|ف=مجله اتحادیه اروپا (EU)}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|ق۱۱|ک=وبسایت دوچهولی فارسی|ف=اتحادیه اروپا}}</ref> | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
== زمینههای شکلگیری == | == زمینههای شکلگیری == | ||
به نظر محققان زمینههای شکلگیری اتحادیه اروپا مبتنی بر اشتراکات نسبی در حوزههای فرهنگی، اقتصادی و سیاسی است. در بعد فرهنگی، اشتراک در دین، زبانهای ریشهدار در خانواده هندواروپایی، نژاد، هنر، ادبیات و نوع نگرش نسبت به مسائل انسانی از جمله حقوق بشر، از عوامل مؤثر در شکلگیری هویت مشترک اروپایی محسوب میشود. در حوزه اقتصاد، تجربه سیستم فئودالیته در طی ۱۴ قرن، سرمایهداری صنعتی در قرون اخیر و تأکید بر اقتصاد آزاد یا اقتصاد بازار در حالحاضر، از زمینههای اشتراک اقتصادی کشورهای اروپایی به شمار میرود. همچنین در نظامهای سیاسی، اشتراک در تجربۀ اشکال مختلف حکومتی از جمله امپراتوری، سلطنتی، پارلمانی و لیبرال دموکراسی، بسترهای مشترکی را برای همگرایی سیاسی فراهم آورده است.<ref>{{پک|ذاکریان امیری|۱۳۷۸|ک=مجله دین و ارتباطات|ف=فرآیند اتحاد اروپا|ص=۸۸-۸۹}}</ref><ref name=":02">{{پک|رنجکش|آقایی مزرجی|۱۳۹۶|ک=سیاست جهانی|ف=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی | |||
مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> بازیگران قدرتمند منطقهای و فرامنطقهای نیز در هدایت پروسۀ همگرایی نقش کلیدی ایفا کردند. برای مثال فرانسه با اتکا به وزن سیاسی خود، موتور محرک | مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> بازیگران قدرتمند منطقهای و فرامنطقهای نیز در هدایت پروسۀ همگرایی نقش کلیدی ایفا کردند. برای مثال فرانسه با اتکا به وزن سیاسی خود، موتور محرک این اتحاد بود و طرح شومان با ابتکار ژان مونه برای اشتراک منابع زغال و فولاد با آلمان، سنگبنای ساختار فراملی اروپا شد. همچنین این کشور در شکلگیری بازار مشترک، سیستم پولی و معاهدههای تاسیسی نقش محوری داشت. پس از امضای معاهده الیزه در ۱۹۶۳م محور بن–پاریس به ستون فقرات همگرایی تبدیل شد و آلمان غربی با پذیرش رهبری اقتصادی، نقش مجری اصلی توسعه و یکپارچگی پولی را بر عهده گرفت. در سطح فرامنطقهای نیز ایالات متحده آمریکا از طریق طرح مارشال و مقابله با نفوذ کمونیسم، از مراحل اولیۀ شکلگیری بازار مشترک حمایت کرد.<ref name=":022">{{پک|رنجکش|آقایی مزرجی|۱۳۹۶|ک=سیاستنامه|ف=کاربست نظریه ریتبرگردر فرآیند شکل گیری سازمان های بین المللی | ||
مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> | مورد پژوهی: اتحادیه اروپا|ص=۸۵-۸۸}}</ref> | ||
== | == اهداف و ارزشها == | ||
اتحادیه اروپا به موجب معاهدات بنیادین و بهویژه ماده ۲ و ۳ معاهده لیسبون و منشور حقوق اساسی، چارچوبی از اهداف و ارزشها را برای هدایت سیاستهای خود تدوین کرده است. این چارچوب، مبانی هویتی و کارکردی این نهاد فراملی را شکل میدهد و در ذیل به تفکیک آمده است:<ref>{{پک/بن|ف۳۰|ک=European Union|ف=Aims and values|زبان=en}}</ref> | |||
=== اهداف === | |||
* ایجاد بازار داخلی و اتحادیه گمرکی؛ | |||
* تضمین حرکت آزاد شهروندان، کالا، خدمات و سرمایه در مرزهای داخلی؛ | |||
* حفظ صلح، امنیت و ثبات در قاره اروپا؛ | |||
* همکاری در حوزههای عدالت، امور داخلی و سیاست خارجی؛ | |||
* ارتقای پیشرفت علمی و فناوری؛ | |||
* دستیابی به توسعه پایدار مبتنی بر رشد اقتصادی متوازن و ثبات قیمتها؛ | |||
* حفاظت و بهبود کیفیت محیط زیست؛ | |||
* مبارزه با طرد اجتماعی و تبعیض؛ | |||
* ترویج عدالت اجتماعی، برابری جنسیتی و حمایت از حقوق کودک؛ | |||
* تقویت همبستگی اقتصادی، اجتماعی و سرزمینی میان کشورهای عضو؛ | |||
* احترام به تنوع فرهنگی و زبانی؛ | |||
* ایجاد اتحادیه اقتصادی و پولی با واحد پول یورو؛ | |||
* کمک به صلح و امنیت جهانی، توسعه پایدار زمین، تجارت آزاد و منصفانه، ریشهکنی فقر و حمایت از حقوق بشر در عرصه بینالملل؛ | |||
* پایبندی دقیق به حقوق بینالملل.<ref>{{پک/بن|ف۳۰|ک=European Union|ف=Aims and values|زبان=en}}</ref> | |||
=== ارزشها === | |||
* کرامت انسانی: سلبناپذیر و قابل احترام و حمایت، به عنوان اساس حقوق اساسی؛ | |||
* آزادی: شامل آزادی رفتوآمد، اندیشه، مذهب، اجتماع، بیان و اطلاعات؛ | |||
* دموکراسی: مبتنی بر نمایندگی و حقوق سیاسی شهروندان در انتخابات؛ | |||
* برابری: حقوق برابر در برابر قانون و اصل برابری زنان و مردان در تمامی سیاستها؛ | |||
* حاکمیت قانون: استواری بر معاهدات و نظارت قوه قضائیه مستقل و دیوان دادگستری اروپا؛ | |||
* حقوق بشر: حمایت از عدم تبعیض، حریم خصوصی، دادههای شخصی و دسترسی به عدالت.<ref>{{پک/بن|ف۳۰|ک=European Union|ف=Aims and values|زبان=en}}</ref> | |||
== ساختار؛ نهادها و ارکان == | |||
اتحادیه اروپا دارای ساختار نهادی پیچیدهای است که هر یک از نهادهای آن نقشی مشخص در فرایند قانونگذاری، اجرا، نظارت و هدایت سیاستهای مشترک ایفا میکنند. در جدول زیر، مهمترین نهادها و ارکان اتحادیه به همراه وظایف و جایگاه ساختاری آنها آمده است: | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|'''نام نهاد / رکن''' | |'''نام نهاد / رکن''' | ||
| خط ۱۲۰: | خط ۱۵۰: | ||
|رکن مشورتی.<ref>{{پک/بن|ق۱|ک=وبسایت عصر ایران|ف=نگاهی به اتحادیۀ اروپا}}</ref><ref>{{پک|دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی|۱۳۸۷|ک=اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر|ص=۲۷۷|ج=}}</ref> | |رکن مشورتی.<ref>{{پک/بن|ق۱|ک=وبسایت عصر ایران|ف=نگاهی به اتحادیۀ اروپا}}</ref><ref>{{پک|دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی|۱۳۸۷|ک=اتحادیه اروپا: از بنیانهای نظری تا وضعیت حاضر|ص=۲۷۷|ج=}}</ref> | ||
|} | |} | ||
== جمعیت، وسعت و مرزهای باز == | == جمعیت، وسعت و مرزهای باز == | ||
جمعیت اتحادیه اروپا نزدیک به ۴۵۰ میلیون نفر است که معادل ۵٫۵ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهد. پیشبینیهای جمعیتی حاکی از رشد تدریجی تا | جمعیت اتحادیه اروپا نزدیک به ۴۵۰ میلیون نفر است که معادل ۵٫۵ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهد. پیشبینیهای جمعیتی حاکی از رشد تدریجی تا ۲۰۲۶م و سپس کاهش به ۴۲۰ میلیون نفر تا سال ۲۱۰۰م میباشد.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | ||
وسعت جغرافیایی اتحادیه ۴ میلیون کیلومتر مربع است که آلمان پرجمعیتترین، فرانسه وسیعترین و مالت کوچکترین کشور از نظر جمعیت و مساحت محسوب میشوند. | وسعت جغرافیایی اتحادیه ۴ میلیون کیلومتر مربع است که آلمان پرجمعیتترین، فرانسه وسیعترین و مالت کوچکترین کشور از نظر جمعیت و مساحت محسوب میشوند. ۳۹درصد از جمعیت در شهرها، ۳۶درصد در حومه و ۲۵درصد در مناطق روستایی سکونت دارند. منطقه شنگن از ۱۹۸۵م با حذف کنترلهای مرزی، حرکت آزاد شهروندان را امکانپذیر ساخته است. تمامی کشورهای عضو به جز قبرس و ایرلند عضو این منطقه هستند و بلغارستان و رومانی در مارس ۲۰۲۴م به آن پیوستهاند؛ همچنین چهار کشور غیرعضو ایسلند، نروژ، سوئیس و لیختناشتاین نیز در این منطقه مشارکت دارند.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | ||
== زبان رسمی == | == زبان رسمی == | ||
| خط ۱۷۱: | خط ۱۶۵: | ||
اتحادیه اروپا با جذب ۴۰درصد از گردشگران بینالمللی، بزرگترین مقصد گردشگری جهان محسوب میشود و اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و آلمان از پربازدیدترین مقاصد هستند و سالانه بیش از ۴۳۰ میلیون شب اقامت در هر یک از این چهار کشور ثبت میشود. ساکنان اتحادیه سالانه نزدیک به ۱٫۲ میلیارد سفر گردشگری برای اهداف شخصی یا تجاری در داخل کشور خود یا به سایر کشورهای عضو انجام میدهند که این امر با مرزهای باز تسهیل شده است.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | اتحادیه اروپا با جذب ۴۰درصد از گردشگران بینالمللی، بزرگترین مقصد گردشگری جهان محسوب میشود و اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و آلمان از پربازدیدترین مقاصد هستند و سالانه بیش از ۴۳۰ میلیون شب اقامت در هر یک از این چهار کشور ثبت میشود. ساکنان اتحادیه سالانه نزدیک به ۱٫۲ میلیارد سفر گردشگری برای اهداف شخصی یا تجاری در داخل کشور خود یا به سایر کشورهای عضو انجام میدهند که این امر با مرزهای باز تسهیل شده است.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | ||
== آموزش | == آموزش == | ||
سالانه بیش از ۴ میلیون فارغالتحصیل از دانشگاههای اتحادیه خارج میشوند که رشتههای کسبوکار، حقوق، بهداشت، مهندسی و ساختوساز از محبوبترین حوزههای تحصیلی هستند. برنامه تبادل دانشجویی اراسموس+ از سال ۱۹۸۷م با مشارکت ۳٬۲۰۰ دانشجو از ۱۱ کشور آغاز شد و تاکنون ۱۶ میلیون نفر در ۳۳ کشور درون و خارج از اتحادیه از این برنامه بهرهمند شدهاند.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | سالانه بیش از ۴ میلیون فارغالتحصیل از دانشگاههای اتحادیه خارج میشوند که رشتههای کسبوکار، حقوق، بهداشت، مهندسی و ساختوساز از محبوبترین حوزههای تحصیلی هستند. برنامه تبادل دانشجویی اراسموس+ از سال ۱۹۸۷م با مشارکت ۳٬۲۰۰ دانشجو از ۱۱ کشور آغاز شد و تاکنون ۱۶ میلیون نفر در ۳۳ کشور درون و خارج از اتحادیه از این برنامه بهرهمند شدهاند.<ref>{{پک/بن|ف۳۱|ک=European Union|ف=Facts and figures on the European Union|زبان=en}}</ref> | ||
=== زیربناهای هویتی و ساختاری | == روابط با جمهوری اسلامی ایران == | ||
روابط سیاسی اتحادیه اروپا و | '''زیربناهای هویتی و ساختاری:''' روابط سیاسی اتحادیه اروپا و ایران همواره تحت تأثیر تفاوتهای گفتمانی میان لیبرالدمکراسی سکولار و اسلامگرایی انقلابی و نیز تضاد در تعریف مفاهیمی چون حقوق بشر و تروریسم بوده است. علاوهبر این، تحریمها و رویکردهای ایالات متحده تأثیر مستقیمی بر جهتگیری اروپا در قبال جمهوری اسلامی ایران داشته است.<ref name=":0">{{پک|سیمبر|رحمتی|کشیشیان سیرکی|۱۴۰۰|ک=مطالعات بینالملل|ف=تاثیر هویت بر روابط جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اروپا (2003-2020)|ص=۸۲-۸۸}}</ref> | ||
'''سیر تحولات تاریخی:''' روابط دو طرف از ابتدای تأسیس اتحادیه اروپا با حادثه میکونوس آغاز شد و در دوره خاتمی با رویکرد تعاملگرایانه به اوج رسید. امضای برجام و سفر مسئول سیاست خارجی اروپا به تهران امیدها را زنده کرد، اما خروج آمریکا از برجام و عدم پایبندی عملی اروپا، روابط را دوباره به بنبست کشاند.<ref name=":023">{{پک|نوذری|آقایی|۱۴۰۲|ک=نگاه ایرانی به امور خارجی|ف=راهبردهای اتحادیه اروپا در قبال جمهوری اسلامی ایران: از انقلاب اسلامی تا کنون|ص=۱۶۲}}</ref> | |||
'''تدابیر تحریمی:''' اتحادیه اروپا از ۲۰۱۰ تحریمهایی در بخش انرژی، بانکداری، حملونقل و دفاع اعمال کرد که به مسدودسازی داراییهای بانک مرکزی انجامید. تحریمهای هدفمند دیگر نیز به بهانههای حقوق بشری و همکاریهای منطقهای علیه مقامات و نهادهای ایران اجرا شد که اوج آن قرار دادن نام سپاه در فهرست گروههای تروریستی بود.<ref>{{پک/بن|ق۹|ک=خبرگزاری فارس|ف=اروپا بر سر درج نام سپاه در فهرست موسوم به «تروریستی» به توافق رسید}}</ref> | |||
اتحادیه اروپا | |||
'''چالشهای امنیتی نوظهور:''' پرونده هستهای، توان موشکی و سیاستهای منطقهای همواره از نقاط چالشبرانگیز بودهاند. پس از ادعاهای همکاری تسلیحاتی ایران و روسیه در جنگ اوکراین، رویکرد اروپا از تعامل به فشار تغییر یافت و ایران به «چالشی راهبردی و امنیتی» تبدیل شد. همسویی اروپا با آمریکا و اسرائیل، نقش میانجیگرانه آن را تضعیف کرده است.<ref>{{پک/بن|ق۷|ک=خبرگزاری فرارو|ف=روابط اتحادیه اروپا و ایران؛ ۳۰ سال قهـر و آشتـی}}</ref><ref>{{پک/بن|ق۸|ک=خبرگزاری ایرنا|ف=سیاست اروپا در برابر ایران از تعامل به فشار سیاسی و اقتصادی تغییر یافت}}</ref> | |||
'''روابط تجاری:''' حجم تجارت ایران و اروپا در ۲۰۲۴م ۴.۶ میلیارد یورو بود که آلمان، ایتالیا و هلند شرکای اصلی هستند. در ۹ ماهه نخست ۲۰۲۵م تجارت به ۲.۸۲ میلیارد یورو رسید (۱۹٪ کاهش). سهم ایران از کل تجارت اروپا حدود ۰.۱٪ است که در مقایسه با ۲۷ میلیارد یورویی ۲۰۱۱م کاهش چشمگیری داشته است.<ref>{{پک/بن|ق۱۰|ک=وبسایت عصر ایران|ف=تمام تحریم های آمریکا، اتحادیه اروپا و شورای امنیت علیه ایران}}</ref><ref>{{پک/بن|ق۱۲|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=کدام کشورهای اروپایی بیشترین تجارت را با ایران دارند؟}}</ref><ref>{{پک/بن|ق۱۳|ک=وبسایت روزنامه دنیای اقتصاد|ف=تجارت ایران و اتحادیه اروپا در نه ماهه نخست ۲۰۲۵ + تجارت}}</ref> | |||
== روابط با آمریکا == | == روابط با آمریکا == | ||
| خط ۲۰۳: | خط ۱۹۱: | ||
=== چالشها === | === چالشها === | ||
در مقابل، کارشناسان و آسیبشناسان مسائل اروپا بر این باورند که این اتحادیه در مسیر یکپارچگی کامل با چالشها و شکافهای ساختاری متعددی مواجه است. از دیدگاه آنان، حفظ صلاحیتهای ملی و تمایلات واگرایانه در برخی پایتختها موجب بروز گسست در اتخاذ تصمیمات واحد در حوزه سیاست خارجی و امنیتی شده است. علاوهبر این، تحلیلگران به شکافهای پایدار اقتصادی میان شمال پیشرفته و جنوب در حال توسعه و نیز تفاوتهای ساختاری میان اعضای غربی و کشورهای تازه الحاقشده در مرکز و شرق اروپا اشاره میکنند. همچنین تعارضات میان آتلانتیکگرایی و کانتیننتالگرایی، دستهبندیهای سیاسی حاصل از رویکردهای متفاوت به بحرانهای بینالمللی (تحت عناوین اروپای قدیم و جدید)، تکثر گوناگون مذهبی و ایدئولوژیک و چالشهای ناشی از تنوع زبانی و هزینههای هنگفت اداری و ترجمه را از عمدهترین موانعی میدانند که مانع از تحقق یکپارچگی کامل اتحادیه اروپا میشود.<ref>{{پک|کریمی|۱۳۸۷|ک=مجله سیاست خارجی|ف=جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالشها|ص=۶۹۳-۶۹۵}}</ref> همچنین تلاشها برای تدوین قانون اساسی مشترک اروپا با رأی منفی فرانسه و هلند در همهپرسیهای سال | در مقابل، کارشناسان و آسیبشناسان مسائل اروپا بر این باورند که این اتحادیه در مسیر یکپارچگی کامل با چالشها و شکافهای ساختاری متعددی مواجه است. از دیدگاه آنان، حفظ صلاحیتهای ملی و تمایلات واگرایانه در برخی پایتختها موجب بروز گسست در اتخاذ تصمیمات واحد در حوزه سیاست خارجی و امنیتی شده است. علاوهبر این، تحلیلگران به شکافهای پایدار اقتصادی میان شمال پیشرفته و جنوب در حال توسعه و نیز تفاوتهای ساختاری میان اعضای غربی و کشورهای تازه الحاقشده در مرکز و شرق اروپا اشاره میکنند. همچنین تعارضات میان آتلانتیکگرایی و کانتیننتالگرایی، دستهبندیهای سیاسی حاصل از رویکردهای متفاوت به بحرانهای بینالمللی (تحت عناوین اروپای قدیم و جدید)، تکثر گوناگون مذهبی و ایدئولوژیک و چالشهای ناشی از تنوع زبانی و هزینههای هنگفت اداری و ترجمه را از عمدهترین موانعی میدانند که مانع از تحقق یکپارچگی کامل اتحادیه اروپا میشود.<ref>{{پک|کریمی|۱۳۸۷|ک=مجله سیاست خارجی|ف=جایگاه اتحادیه اروپا در نظام بین الملل در حال تکوین: موانع و چالشها|ص=۶۹۳-۶۹۵}}</ref> همچنین تلاشها برای تدوین قانون اساسی مشترک اروپا با رأی منفی فرانسه و هلند در همهپرسیهای سال ۲۰۰۵م به شکست انجامید و این امر نشاندهنده اختلافنظر عمیق میان دولتها و افکار عمومی کشورهای عضو درباره ماهیت و سطح یکپارچگی مطلوب اتحادیه است و تاکنون نیز چشمانداز روشنی برای آینده این روند ترسیم نشده است.'''<ref>{{پک/بن|ق۴|ک=وبسایت تابناک|ف=اتحادیه اروپا}}</ref>''' | ||
== نمادهای رسمی == | == نمادهای رسمی == | ||
