موزه هنرهای معاصر تهران: تفاوت میان نسخه‌ها

== تاریخچه و شکل‌گیری موزه ==

موزهٔ هنرهای معاصر تهران در سال ۱۳۵۶ش افتتاح شد. ایدهٔ تأسیس این مجموعهٔ فرهنگی در چارچوب سیاست‌های فرهنگی دههٔ ۱۳۵۰ش و با حمایت فرح پهلوی شکل گرفت. هدف از ایجاد این موزه، معرفی هنر مدرن و معاصر جهان و فراهم‌کردن زمینه‌ای برای ارتباط میان هنر ایران و جریان‌های بین‌المللی بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/515411/fa اسماعیلی قشلاقی و بمانیان، «معیارهای اصالت و اعتبار آثار معماری معاصر (نمونۀ موردی: موزۀ هنرهای معاصر تهران)»، 1400ش، ص12.]</ref>

این موزه در ابتدا با بودجه‌ای قابل توجه اقدام به خرید آثار شاخصی از هنرمندان برجستهٔ قرن نوزدهم و بیستم اروپا و آمریکا کرد. این اقدام منجر به شکل‌گیری مجموعه‌ای شد که منابع مختلف آن را به عنوان یکی از غنی‌ترین مجموعه‌های هنر مدرن غرب در خارج از اروپا و ایالات متحده معرفی کرده‌اند. پس از انقلاب اسلامی ایران، فعالیت‌های موزه تحت تأثیر شرایط سیاسی و فرهنگی قرار گرفت و بخشی از آثار غربی برای مدت زمانی در مخازن نگهداری شدند. با این حال، موزه به فعالیت خود ادامه داد و تمرکز را بر هنر معاصر ایران معطوف کرد. در دهه‌های بعدی، تعدادی از آثار غربی در قالب نمایشگاه‌های دوره‌ای به نمایش درآمدند.<ref>[https://aoapedia.ir/موزه-هنرهای-معاصر-اثر-کامران-دیبا/ «موزۀ هنرهای معاصر تهران اثر کامران دیبا»، وب‌سایت هنر معماری.]</ref>

موزه هنرهای معاصر تهران در ضلع غربی پارک لاله و در نزدیکی خیابان کارگر شمالی واقع شده است. این موقعیت مکانی باعث ایجاد ارتباط فضایی و بصری بین ساختمان موزه و فضای سبز اطراف شده و موزه را به یکی از مراکز فرهنگی مهم در شهر تهران تبدیل کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص74-75.]</ref> بخشی از محوطهٔ بیرونی موزه به باغ مجسمه اختصاص دارد که در آن آثار حجمی هنرمندان ایرانی و بین‌المللی در فضای باز به نمایش گذاشته شده‌اند. این باغ به‌عنوان مکمل فضای داخلی موزه عمل کرده و نقش مهمی در تجربهٔ بازدیدکنندگان دارد.<ref>بانی مسعود، معماری معاصر ایران؛ در تکاپوی بین سنت و مدرنیته، 1390ش، ص328.</ref>

 

ترکیب معماری شاخص، مجموعه آثار ارزشمند و تداوم فعالیت‌های فرهنگی، موزه هنرهای معاصر تهران را به یکی از مراکز مهم در معرفی و حفظ هنر مدرن و معاصر در ایران تبدیل کرده است. برخی معتقدند این موزه جایگاه ویژه‌ای در میان موزه‌های هنری منطقه و جهان دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص80.]</ref>

طراحی ساختمان موزهٔ هنرهای معاصر تهران بر عهدهٔ کامران دیبا، معمار ایرانی، بوده است. این پروژه که طراحی و اجرای آن حدود نه سال به‌طول انجامید، یکی از مهم‌ترین آثار دیبا به‌شمار می‌آید. بنای موزه در زمینی به مساحت حدود ۵ هزار مترمربع احداث شده و به‌عنوان یک نمونه از تلفیق معماری مدرن با عناصر معماری سنتی ایران محسوب می‌شود. در طراحی بنا، فرم‌هایی الهام‌گرفته از بادگیرها، هشتی، چهارسو و گذرگاه‌های معماری سنتی ایران در کنار اصول معماری مدرن به‌کار رفته‌اند. همچنین طرح موزه تحت تأثیر آثار معمارانی مانند لوئی کان،<ref>معمار استونی-تبار آمریکایی.</ref> لوکوربوزیه،<ref>معمار، طراح، شهرساز، نقاش و نویسنده سوئیسی.</ref> فرانک لوید رایت<ref>مشهورترین معمار تاریخ آمریکا.</ref> و خوسپ لوئیس سرت<ref>معمار و طراح شهری اسپانیایی.</ref> قرار دارد. بر اساس برخی منابع، دیبا در این مجموعه تلاش کرده با ارجاع به معماری مدرن قرن بیستم و هم‌زمان با بهره‌گیری از الگوهای بومی، بنایی مدرن اما همخوان با ریشه‌های فرهنگی و اقلیمی ایران ایجاد کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص75.]</ref>

بر اساس مشاهدات رسانه‌ها، طرح معماری موزه هنرهای معاصر تهران شامل مجموعه‌ای از حجم‌های مختلف است که نسبت به محور اصلی خیابان با زاویه‌ای چرخیده‌اند. بر روی این حجم‌ها، نورگیرهایی با ابعاد متفاوت قرار گرفته‌اند. به جز نورگیر ورودی، بیشتر این نورگیرها به سمت شمال‌شرق جهت‌دار شده‌اند تا از ورود نور مستقیم خورشید به داخل بنا جلوگیری شود. فضاهای بستهٔ موزه به شکل یک حلقه سازمان‌دهی شده‌اند که از هفت حجم اصلی تشکیل شده‌اند. مسیر حرکت بازدیدکنندگان از سرسرای مرکزی، گالری شماره یک آغاز شده و با گذر از گالری‌های متوالی، بازدیدکنندگان به تدریج در عمق زمین حرکت می‌کنند و در نهایت به سطح اولیه بازمی‌گردند. دسترسی بین فضاها از طریق رمپ‌ها<ref>سطح شیب‌دار.</ref> امکان‌پذیر است.<ref>[https://aoapedia.ir/موزه-هنرهای-معاصر-اثر-کامران-دیبا/ «موزۀ هنرهای معاصر تهران اثر کامران دیبا»، وب‌سایت هنر معماری.].</ref>