کاشان: تفاوت میان نسخه‌ها

کاشان، از شهرستان‌های استان [[اصفهان]] با مرکزیت کاشان است که در قسمت شمال استان اصفهان قرار دارد. این شهر در ایران به «دارالمؤمنین» و شهر «گل و گلاب» معروف است. همچنین، برخی آن را شهر خانه‌های تاریخی و پایتخت فرش جهان می‌نامند. ۱۷۰۰ اثر تاریخی در این خطه از ایران، وجود دارد که ۳۳۳ اثر آن به ثبت ملی و [[باغ فین]] در  کاشان نیز به ثبت [[میراث جهانی یونسکو در ایران]] رسیده است.

==همسایگان کاشان==

شهرستان کاشان، از سمت شمال به شهرستان کهک (استان قم)، از سمت شرق با شهرستان آران و بیدگل، و از شمال شرقی با دشت کویر، از جنوب با شهرستان‌های [[نطنز]] و برخوار و میمه و از غرب نیز با شهرستان دلیجان (استان مرکزی) همسایگی دارد.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383ش؛ اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، 1383ش.</ref>  شهر کاشان، از غرب و جنوب به «ارتفاعات اردهال» به بلندی ۳۴۶۳ متر و «کرگز» به بلندی ۳۵۸۸ متر،<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص966.</ref>  و از شمال و شرق به جلگه‌ای می‌رسد که به دشت کویر منتهی می‌گردد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کاشان، سایت واژه‌یاب.]</ref>

==موقعیت جغرافیایی کاشان==

شهر کاشان در فاصله‌ی ۲۰۰ کیلومتری از مرکز استان اصفهان و در فاصله‌ی ۲۵۰ کیلومتری از [[تهران]]، پایتخت [[ایران]]، قرار دارد. کاشان، از طریق [[راه‌آهن ایران|راه‌آهن]] و آزادراه به تهران متصل شده است.<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری)،  1380ش، ص25 و 133 و 134.</ref>  این شهر، در شمال استان اصفهان و در شمال کوهستان کرکس نطنز و شرق [[دشت کویر|کویر]] مرکزی ایران قرار دارد. رونق کشاورزی در این منطقه نیز متأثر از شرایط [[آب]] و هوایی کویری و کوهستانی است. از جمله مناطق کویری کاشان می‌توان به «راوند»، «ابوزیدآباد»، «نوش‌آباد»، «سفیدشهر»، «یزدل» «خزاق» و «مشکات» و از جمله مناطق کوهستانی این شهر نیز می‌توان به «قمصر»، «قهرود»، «کامو»، «نیاسر»، «برزک»، «مرق» و «نشلج» اشاره کرد.  

ارتفاع شهر کاشان نسبت به سطح دریا، در حدود ۹۵۰ متر است. آب و هوای شهرستان کاشان، مانند سایر نقاط مرکزی ایران، نسبت به سطح ارتفاع آن، متفاوت و متغیر است. در قسمت‌های مرتفع، آب و هوای سردسیر و در دامنه‌ها، آب و هوای معتدل وجود دارد. در مناطق حاشیه‌ی کویر نیز، آب و هوای این شهرستان، گرمسیری است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کاشان، سایت واژه‌یاب.]</ref>   

==طبیعت کاشان==

در شهرستان کاشان، در مجموع، دو سلسله جبال وجود دارد. اولین رشته کوه، دنباله‌ی ارتفاعات مرکزی ایران است که از وسط این شهرستان گذشته و به ارتفاعات اردستان نائین وصل می‌شود. این رشته کوه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی این شهرستان کشیده شده و دهستان‌ها و شهرهای متعددی در دامنه‌های آن، به وجود آمده‌اند، مانند: [[نطنز]]، قمصر، اردهال، نراق، جوشقان و میمه. رشته کوه دوم نیز تقریبا به‌صورت موازی با رشته کوه اول، در سمت غرب میمه و دلیجان قرار گرفته است. راه شوسه‌ی [[اصفهان]] به [[تهران]]، مابین همین دو رشته کوه واقع شده است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه کاشان، سایت واژه‌یاب.]</ref><br>رودخانه‌های موجود در شهرستان کاشان نیز اغلب فصلی بوده و برای همیشه جریان ندارند. برخی از این رودخانه‌ها مانند رودخانه‌های نابر، قمصر، قهرود و گپرکن از جمله رودخانه‌های تقریبا دائمی این شهرستان محسوب می‌شوند. چشمه‌های سلیمانیه، نیاسر، نابر و جوشقان نیز از معروف‌ترین منابع آبی در کاشان هستند.

==محصولات کاشان==

در این شهر، [[صنایع دستی]] و به‌ویژه صنعت فرش از رونقی چشم‌گیر برخودار است. معیشت بسیاری از مردم روستانشین و [[شهرنشینی|شهرنشین]] این دیار، از [[قالی بافی|قالی‌بافی]] تأمین می‌گردد.<ref>[https://firoozehcarpet.ir/psot/3366/ رزم‌حسینی، «70 درصد فرش ماشینی کشور در کاشان تولید می‌شود»، فرش فیروزه.]</ref>  قالی دست‌باف کاشان به‌عنوان میراثی جهانی در [[یونسکو]] نیز به ثبت رسیده است.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-skills-of-carpet-weaving-in-kashan-00383 “Traditional skills of carpet weaving in Kashan”, UNESCO, 2010.] </ref><br>

   

شهر کاشان، از دیرباز به ساختن یک نوع آجر معروف به کاشی (یا کاشانی) معروف بوده است. این نام، امروزه، تنها بر آجرهای آبی و سبزرنگی که در تزئینات مساجد و مقابر استفاده می‌شود، اطلاق می‌شود. از دیگر تولیدات این منطقه، می‌توان به شعربافی، مخمل‌بافی، [[گلیم‌بافی]]، زیلوبافی، زری‌بافی، [[ابریشم‌بافی]] و مسگری اشاره کرد. <br>

باتوجه به آب و هوای متفاوت شهر کاشان، میوه‌هایی همچون چغاله بادام، گوجه سبز، زردآلو و قیصی در این شهر زودتر از سایر نقاط ایران به‌ثمر می‌رسند و در نتیجه به‌صورت میوه‌های نوبرانه وارد [[بازار]] میوه‌ی ایران می‌شوند. همچنین، کاشان، با ۲۷۰۰ هکتار مزرعه تولید گل محمدی، به‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده گل محمدی و بزرگ‌ترین تولیدکننده [[گلاب گیری|گلاب]] (بیش از ۱۵ هزار تن در سال) در ایران شناخته شده است.  

===نام‌های تاریخی و ریشه آن===

===پیشینه کهن: از پارینه‌سنگی تا تمدن سیلک===

کهن‌ترین آثار کشف‌شده، در کنار چشمه‌های نیاسر، قدمت این منطقه را به دوران پارینه‌سنگی، بیش از چهل هزار سال پیش، نسبت می‌دهند.<ref>بیگلری، گزارش بررسی مقدماتی محوطه‌های پارینه‌سنگی منطقه کاشان،1382ش، ص151ـ168.</ref>  آثار تمدن انسان امروزین در «تپه‌های تروارتن سفیدآب» این شهرستان کشف شده است.<ref>Shidrang, A Typo-technological Study of an Upper Paleolithic Collection from Sefid-Ab, Central Iran2009, pp. 47–56. </ref><br>سیَلک، کهن‌ترین زیگورات، والاترین نوع نیایشگاه برای خدایان، در جهان است که نشان از فرهنگ یکجانشینی انسان‌ها در هزاران سال گذشته، در کاشان دارد. این محوطه‌ی باستانی، قدمتی بیش از ۵ تا ۸ هزار سال دارد. این مکان تاریخی در منطقه‌ی فلات [[ایران]] قرار دارد که اسنادی از دوران [[مادها]] در آن یافت شده است. با حضور آریایی‌ها در این منطقه، تمدن مردمان در تپه‌های سیلک از بین رفت. آثاری همچون ظروف لوله‌دار بلند با طرح‌هایی از اسب و خورشید، جنگ‌افزارهای آهنی و شمشیر و نیزه‌های بلند، از آن دوران به یادگار مانده است. کاشان، در دوران مادها و سایر دوران‌های باستانی پس از آن، حاوی تمدن بشری بوده است.<ref>گیرشمن، سیلک کاشان، 1379ش.</ref>

===فراز و نشیب‌های تاریخی: از صدر اسلام تا دوره قاجار===

در مکتوبات سال‌های اولیه‌ی پس از ظهور [[اسلام]] در ایران، از کاشان به‌عنوان شهری کوچک یاد شده که بعدتر با توسعه در فلات ایران و موقعیت مرکزی این شهر، در مسیر ارتباطاتی ایران قرار گرفته و این شهر را به مرکز صنعتی مهمی تبدیل کرد. این شهر، در دوران حمله مغول، ویران شد اما پس از آن، در دوره [[صفویه|صفویان]]، مورد بازسازی و توجه قرار گرفت. کاشان تا اواخر دوران [[قاجاریه|قاجار]] از موقعیتی خوب برخوردار بود، اما در اثر آشوب‌های قاجاریان و ناتوانی در رقابت با نساجی اروپا، به‌شدت رو به زوال نهاد.<ref>Xavier, “KASHAN ii. HISTORICAL GEOGRAPHY,” 2012, XVI/1, pp. 2-5, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/kashan-ii-historical-geography. </ref>

===رویدادهای مهم کاشان در عصر ناصرالدین شاه===

شهر کاشان، در طول ۵۰ سال سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، با سه اتفاق مهم روبه‌رو شد: ۱. عزل، تبعید و در نهایت قتل میرزاتقی خان [[امیرکبیر]]؛ ۲. تأسیس شرکت اسلامیه (تولید منسوجات ایرانی)؛ ۳. مسئله آیین بابی (بیانی)ها و فعالیت آن‌ها در کاشان.<ref>رجبی, کاشان در زمان ناصرالدین شاه و مشروطیت، 1385ش، ص85-95.</ref><br>

==گردشگری کاشان==

احداث و توسعه‌ی مراکز صنعتی، تأسیس مراکز آموزشی دولتی و غیردولتی، راه‌اندازی مراکز فرهنگی، خدماتی و امکانات شهری، در کنار آثار تاریخی متعدد و منابع طبیعی زیبا در این خطه، این شهر و شهرستان را به مقصدی برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است. از جمله آثار تاریخی در کاشان می‌توان به مسجد آقابزرگ، خانه طباطبایی، خانه بروجردی‌ها، باغ تاریخی و زیبای [[باغ فین]] کاشان (قتلگاه [[امیرکبیر]])، مقبره ابولؤلؤ، خانه عباسیان، [[مناره]] زین‌الدین، آرامگاه سلطان عطابخش، مسجد عمادی، قلعه جلالی، [[حمام سلطان امیراحمد]]، کاروانسرای امین‌الدوله <ref>Haeri, “KASHAN v. ARCHITECTURE (2) HISTORICAL MONUMENTS,” 2012, XVI/1, pp. 12-21, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/kashan-v2-historical-monuments.</ref> و نیز بازار بزرگ و تاریخی این شهر اشاره کرد.<br>

در برخی از روستاهای این شهرستان، مراسم‌های سنتی مانند [[گلاب گیری|گلاب‌گیری]] در جریان است که سالانه، بازدیدکننده‌های بسیاری را به این شهر می‌کشاند.<ref>سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، جغرافیای استان اصفهان، 1381ش، ص82-92.</ref>  این مراسم معمولا از اوایل [[اردیبهشت]] شروع و تا اواخر [[خرداد]] ماه ادامه دارد. مراسم قالی‌شویی نیز از دیگر [[آداب]] و رسوم دیرینه‌ی مردم کاشان است که در [[جمعه]] دوم مهرماه در هر سال برگزار می‌شود.

==جمعیت شهر کاشان==  

جمعیت شهر کاشان، براساس سرشماری سال ۱۳۷۵ش، در حدود ۲۰۱۳۷۲ بوده که به حدود ۲۴۴۸۷۷ تن در سال ۱۳۸۵ش رسیده است.  جمعیت این شهر در سرشماری ۱۳۹۵ش، به ۳۰۴۴۸۷ تن رسید.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور، 1382ش، ص55-58.</ref> در حدود ۹۰ درصد از جمعیت شهرستان کاشان در شهر کاشان زندگی می‌کنند. مردم این سرزمین، از نژاد فارس بوده و [[زبان فارسی|فارسی‌زبان]] هستند که با گویش کاشانی صحبت می‌کنند.

==خوراک مردم کاشان==  

از خوراکی‌های سنتی مردم کاشان می‌توان به غذاهایی همچون گوشت لوبیا، شفته، [[کوفته]] [[چغندر]]، گوشت عدس [[بادمجان]] و [[خورش قیمه|قیمه]] ریزه و آبگوشت لوبیا<ref>[https://www.tishineh.com/touritem/2776/%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D9%84%D9%88%D8%A8%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF «آبگوشت لوبیا سفید»، سایت تیشینه، تاریخ بازدید: 1 دی 1400ش.]</ref>  اشاره کرد. کلوچه، [[باقلوا]]، [[حلوا ارده]] و ارده شیره نیز از شیرینی‌های مخصوص این شهر است. عرقیات کاشان نیز مانند گلاب، عرق بیدمشک، عرق نعنا، عرق کاسنی، عرق خارشتر، عرق هل و سایر انواع عرقی‌جات نیز در این شهر تولید شده و در تهیه‌ی غذاها و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شوند.