بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''{{درشت|امام جواد؛}}''' محمد بن‌علی بن‌موسی و امام نهم شیعیان دوازده‌امامی.<ref group="دیدگاه">نکات قابل توجه
'''<big>محمدتقی؛</big>''' محمد بن‌علی بن‌موسی و امام نهم شیعیان دوازده‌امامی.<ref group="دیدگاه">نکات قابل توجه


1. به نظرم مدخل مثل موارد قبلی باید اسم امام باشد. محمدتقی؛  
1. به نظرم مدخل مثل موارد قبلی باید اسم امام باشد. محمدتقی؛  
خط ۹: خط ۹:
4. متن مقاله نیازمند بازنگری است که در خود متن کامنت ماندم. 5. مقاله حاوی قلم فرسایی است که باید اصلاح شود. متن مقاله باید به نحوی نگارش شود که یک کلمه آن قابل حذف و تغییر نباشد.  </ref>
4. متن مقاله نیازمند بازنگری است که در خود متن کامنت ماندم. 5. مقاله حاوی قلم فرسایی است که باید اصلاح شود. متن مقاله باید به نحوی نگارش شود که یک کلمه آن قابل حذف و تغییر نباشد.  </ref>


محمد بن علی بن موسی (۱۹۵–۲۲۰ قمری)، نهمین امام شیعیان، با القاب مشهوری همچون جواد و تقی و کنیه ابوجعفر ثانی شناخته می‌شود. او در سن هفت سالگی پس از پدرش، [[امام رضا]]، عهده‌دار [[امامت]] شد. آغاز امامت در خردسالی، پرسش‌هایی را در بستر جریان‌های فکری آن زمان به وجود آورد. رویکرد امام در این دوره، که با خلفای عباسی مأمون و معتصم همزمان بود، بر حُسن خُلق، دوری از تنش سیاسی مستقیم، تصحیح باورهای کلامی مستند به [[قرآن]] و [[سنت]]، و برائت از افراط‌گرایی استوار بود. امام جواد از طریق مناظره با عالمان، به تبیین مبانی عقیدتی پرداخت. ایشان در سال ۲۲۰ق در [[بغداد]] به [[شهادت]] رسید و در کنار [[امام موسی کاظم]] در قبرستان قریش([[کاظمین]]) مدفون شد.
محمد بن علی بن موسی (۱۹۵–۲۲۰ قمری)، نهمین امام شیعیان، با القاب مشهوری همچون جواد و تقی و کنیه ابوجعفر ثانی شناخته می‌شود. او در سن هفت سالگی پس از پدرش، [[امام رضا]]، عهده‌دار [[امامت]] شد. آغاز امامت در خردسالی، پرسش‌هایی را در بستر جریان‌های فکری آن زمان به وجود آورد. رویکرد وی در این دوره، که با خلفای عباسی مأمون و معتصم همزمان بود، بر حُسن خُلق، دوری از تنش سیاسی مستقیم، تصحیح باورهای کلامی مستند به [[قرآن]] و [[سنت]]، و برائت از افراط‌گرایی استوار بود. امام جواد از طریق مناظره با عالمان، به تبیین مبانی عقیدتی پرداخت. ایشان در سال ۲۲۰ق در [[بغداد]] به [[شهادت]] رسید و در کنار [[امام موسی کاظم]] در قبرستان قریش([[کاظمین]]) مدفون شد.


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
امام جواد در سال ۱۹۵ق در شهر [[مدینه]] به دنیا آمد.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> اطلاعات مربوط به زندگی ایشان، به‌دلیل شرایط سیاسی حکومت عباسی، سیاست [[تقیه]] و روش‌های پنهانی مبارزه، و همچنین طول عمر کوتاه ایشان، در منابع تاریخی محدود است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶–۴۷۷.</ref> دربارهٔ روز و ماه تولد ایشان اختلاف نظر وجود دارد؛<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر اساس نظر مشهور، ۱۰ [[رجب]] است،<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۸۰۵–۸۰۴؛ نعیبی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴۰.</ref> اما برخی منابع آن را در ۱۹ [[رمضان]] ذکر می‌کنند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۹.</ref>
محمدتقی در سال ۱۹۵ق در شهر [[مدینه]] به دنیا آمد.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> اطلاعات مربوط به زندگی ایشان، به‌دلیل شرایط سیاسی حکومت عباسی، سیاست [[تقیه]] و روش‌های پنهانی مبارزه، و همچنین طول عمر کوتاه ایشان، در منابع تاریخی محدود است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶–۴۷۷.</ref> دربارهٔ روز و ماه تولد ایشان اختلاف نظر وجود دارد؛<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر اساس نظر مشهور، ۱۰ [[رجب]] است،<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۸۰۵–۸۰۴؛ نعیبی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴۰.</ref> اما برخی منابع آن را در ۱۹ [[رمضان]] ذکر می‌کنند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۹.</ref>


پدر امام جواد، [[علی بن موسی]]، ملقب به امام رضا بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۱.</ref> مادرش، سَبیکه نوبیه، از اهالی نَوْبه (واقع در حبشه آفریقا) بود<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> و از کنیزان امام رضا به‌شمار می‌رفت.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱.</ref> در منابع مختلف، از وی با نام‌های گوناگونی از جمله دُرّه، ریحانه و مرّیسه نام برده شده‌ است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ حسینی شیرازی، امهات المؤمنین، ۱۴۲۵ق، ص۲۸۵.</ref> امام رضا نیز او را خیزران نامیده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ک لینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> برخی منابع نسب مادر امام جواد را به خاندان ماریه قبطیه، همسر [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، نسبت داده‌اند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref>
پدر امام جواد، [[علی بن موسی]]، ملقب به امام رضا بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۱.</ref> مادرش، سَبیکه نوبیه، از اهالی نَوْبه (واقع در حبشه آفریقا) بود<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> و از کنیزان پدرشان به‌شمار می‌رفت.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱.</ref> در منابع مختلف، از وی با نام‌های گوناگونی از جمله دُرّه، ریحانه و مرّیسه نام برده شده‌ است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ حسینی شیرازی، امهات المؤمنین، ۱۴۲۵ق، ص۲۸۵.</ref> امام رضا نیز او را خیزران نامیده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ک لینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> برخی منابع نسب مادر او را به خاندان ماریه قبطیه، همسر [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، نسبت داده‌اند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref>


== نسب، کنیه و القاب ==
== نسب، کنیه و القاب ==
امام محمدتقی از نوادگان پیامبر اسلام، با شش واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام ایشان، محمد و کنیه‌های آن امام نیز ابوعبدالله،<ref>ابن‌جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۱۸ق، ص۳۲۱.</ref> ابوعلی<ref>عطاردی، مسند الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۰ق، ص۱۶.</ref> و اباجعفر ثانی<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ابن‌طولون، الائمه الاثناعشر، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.</ref> است. در کتب روایی برای جلوگیری از اشتباه با امام باقر که ابوجعفر اول نامیده می‌شود، از امام جواد با عنوان اباجعفر ثانی یاد می‌کنند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۸۵۷.</ref> القاب مشهور آن امام، جواد، تقی و ابن‌الرضا است.<ref>مجلسی، جلاء العیون، ۱۳۸۲ش، ص۹۵۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> در [[دعای توسل]] نیز، با لقب جواد مورد خطاب قرار گرفته است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۵ق، ۱۸۵.</ref> در برخی منابع با عنوان جواد الائمه نیز شناخته می‌شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۰۳–۱۰۲.</ref> برخی معتقدند این صفت او را از دیگران متمایز می‌سازد.<ref>خنجی اصفهانی، وسیلة الخادم، ۱۳۷۵ش، ص۲۵۳.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله زَکی، مُتّقی، رضی، قانع، مختار،<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۳–۱۲ و ص۱۶.</ref> مرتضی و مُنتَجَب،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> متوکل،<ref>قرشی، حیاه الإمام محمد الجواد (ع)، ۱۴۱۸ق، ص۲۴.</ref> صابر، صادق، غَیظُ المُلْحِدین، قُرّةُ عَینِ المُؤمنین،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۵۰.</ref> قانع، نجیب و هادی<ref>خزعلی، موسوعه الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۷–۲۵.</ref> برای آن امام ذکر شده که میان [[شیعیان]] و [[اهل‌سنت]] شهرت دارد.<ref>تقی‌زاده داوری، تصویر امامان شیعه در دائره‌المعارف اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۳۸۰.</ref>
امام محمدتقی از نوادگان پیامبر اسلام، با شش واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام ایشان، محمد و کنیه‌های وی نیز ابوعبدالله،<ref>ابن‌جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۱۸ق، ص۳۲۱.</ref> ابوعلی<ref>عطاردی، مسند الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۰ق، ص۱۶.</ref> و اباجعفر ثانی<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ابن‌طولون، الائمه الاثناعشر، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.</ref> است. در کتب روایی برای جلوگیری از اشتباه با امام باقر که ابوجعفر اول نامیده می‌شود، از امام جواد با عنوان اباجعفر ثانی یاد می‌کنند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۸۵۷.</ref> القاب مشهور وی، جواد، تقی و ابن‌الرضا است.<ref>مجلسی، جلاء العیون، ۱۳۸۲ش، ص۹۵۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> در [[دعای توسل]] نیز، با لقب جواد مورد خطاب قرار گرفته است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۵ق، ۱۸۵.</ref> در برخی منابع با عنوان جواد الائمه نیز شناخته می‌شود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۰۳–۱۰۲.</ref> برخی معتقدند این صفت او را از دیگران متمایز می‌سازد.<ref>خنجی اصفهانی، وسیلة الخادم، ۱۳۷۵ش، ص۲۵۳.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله زَکی، مُتّقی، رضی، قانع، مختار،<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۳–۱۲ و ص۱۶.</ref> مرتضی و مُنتَجَب،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> متوکل،<ref>قرشی، حیاه الإمام محمد الجواد (ع)، ۱۴۱۸ق، ص۲۴.</ref> صابر، صادق، غَیظُ المُلْحِدین، قُرّةُ عَینِ المُؤمنین،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۵۰.</ref> قانع، نجیب و هادی<ref>خزعلی، موسوعه الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۷–۲۵.</ref> برای امام جواد ذکر شده که میان [[شیعیان]] و [[اهل‌سنت]] شهرت دارد.<ref>تقی‌زاده داوری، تصویر امامان شیعه در دائره‌المعارف اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۳۸۰.</ref>


== همسر و فرزندان ==
== همسر و فرزندان ==
ازدواج امام جواد با امّ‌فضل، دختر مأمون عباسی، در سال ۲۰۲ق<ref>ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۲۹۵.</ref> یا ۲۱۵ق<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.</ref> به درخواست مأمون انجام شد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۸.</ref> انگیزه‌های مأمون از این ازدواج بر اساس گزارش‌های منابع تاریخی و روایی شامل ترکیبی از عوامل سیاسی مانند کنترل امام، جلب رضایت [[علویان|فرزندان امام علی]]، آگاهی به فضایل علمی و اخلاقی امام، ذکر شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۵۸.</ref> این ازدواج با مخالفت برخی از افراد درباریان عباسی مواجه شد؛ زیرا از انتقال خلافت عباسیان به فرزندان امام علی می‌ترسیدند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> امام<ref group="دیدگاه">در کل متن از لفظ امام خیلی زیاد استفاده شده است؛ به نحوی که بی طرفی متن را زیر سوال برده است. در کل متن اصلاح شود</ref> [[مهریه]] را معادل مهریه [[فاطمه زهرا]]، یعنی ۵۰۰ درهم، تعیین کرد و از این [[ازدواج]] فرزندی نداشت.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ش، ج۴، ص۳۸۰.</ref>
ازدواج محمدتقی با امّ‌فضل، دختر مأمون عباسی، در سال ۲۰۲ق<ref>ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۲۹۵.</ref> یا ۲۱۵ق<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.</ref> به درخواست مأمون انجام شد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۸.</ref> انگیزه‌های مأمون از این ازدواج بر اساس گزارش‌های منابع تاریخی و روایی شامل ترکیبی از عوامل سیاسی مانند کنترل، جلب رضایت [[علویان|فرزندان امام علی]]، آگاهی به فضایل علمی و اخلاقی امام، ذکر شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۵۸.</ref> این ازدواج با مخالفت برخی از افراد درباریان عباسی مواجه شد؛ زیرا از انتقال خلافت عباسیان به فرزندان امام علی می‌ترسیدند.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> محمدتقی [[مهریه]] را معادل مهریه [[فاطمه زهرا]]، یعنی ۵۰۰ درهم، تعیین کرد و از این [[ازدواج]] فرزندی نداشت.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ش، ج۴، ص۳۸۰.</ref>


همسر دیگر امام، سمانه مغربیه بود که بر پایه منابع تاریخی، تمام فرزندان امام از این همسر متولد شده‌اند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> در منابع مختلف از دو پسر امام به نام‌های علی و [[موسی مُبَرقَع]] یاد شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> نام‌های دختران در منابع با اختلاف ذکر شده‌اند. بر اساس گزارش [[شیخ مفید]]، دو دختر به نام‌های فاطمه و امامه ذکر شده‌اند<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> و در منابع دیگر نام‌هایی چون حکیمه، خدیجه و امّ‌کلثوم نیز ثبت شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref>
نام همسر دیگر، سمانه مغربیه بود که بر پایه منابع تاریخی، تمام فرزندان از این همسر متولد شده‌اند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> در منابع مختلف از دو پسر به نام‌های علی و [[موسی مُبَرقَع]] یاد شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> نام‌های دختران در منابع با اختلاف ذکر شده‌اند. بر اساس گزارش [[شیخ مفید]]، دو دختر به نام‌های فاطمه و امامه ذکر شده‌اند<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> و در منابع دیگر نام‌هایی چون حکیمه، خدیجه و امّ‌کلثوم نیز ثبت شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref>


== امامت امام جواد ==
== امامت امام جواد ==
امامت امام جواد در سال ۲۰۳ق آغاز و ۱۷ سال به طول انجامید<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> و همزمان با خلافت مأمون و معتصم عباسی بود.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۳۰.</ref> دوره امامت امام جواد با چالش‌ها و شبهاتی از سوی گروه‌های مختلف روبرو شد.
امامت امام جواد در سال ۲۰۳ق آغاز و ۱۷ سال به طول انجامید<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> و همزمان با خلافت مأمون و معتصم عباسی بود.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۳۰.</ref> دوره امامت او با چالش‌ها و شبهاتی از سوی گروه‌های مختلف روبرو شد.
* '''[[واقفیه]]:''' گروهی از شیعیان که بر امامت [[امام کاظم]] تأکید داشتند و پس از شهادت ایشان، امامت امام رضا و امام جواد را نپذیرفتند.
* '''[[واقفیه]]:''' گروهی از شیعیان که بر امامت [[امام کاظم]] تأکید داشتند و پس از شهادت ایشان، امامت امام رضا و امام جواد را نپذیرفتند.
* '''گروهی از اصحاب امام رضا:''' گروهی از اصحاب امام رضا، با توجه به سن کم امام جواد پس از [[شهادت امام رضا]]، در مورد مشروعیت امامت ایشان دچار تردید شدند.
* '''گروهی از اصحاب امام رضا:''' گروهی از اصحاب امام رضا، با توجه به سن کم محمدتقی پس از [[شهادت امام رضا]]، در مورد مشروعیت امامت ایشان دچار تردید شدند.
* '''مخالفان و دشمنان:''' از جمله [[بنی‌امیه]] و [[بنی‌عباس]] که هرگونه [[مشروعیت]] را از خاندان پیامبر اسلام سلب می‌کردند و به امامت امام جواد اعتراض داشتند.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونه‌های تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۵۸-۱۵۶.]</ref>
* '''مخالفان و دشمنان:''' از جمله [[بنی‌امیه]] و [[بنی‌عباس]] که هرگونه [[مشروعیت]] را از خاندان پیامبر اسلام سلب می‌کردند و به امامت امام جواد اعتراض داشتند.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونه‌های تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۵۸-۱۵۶.]</ref>


بر اساس منابع شیعه، امام رضا در طول زندگی خود، از طریق بشارت‌ها، نص‌ها و معرفی‌های مستقیم یا غیرمستقیم، امام جواد را به‌عنوان امام بعدی معرفی کرده است. این معرفی در مدینه و همچنین در [[طوس]]، در مکان‌های مختلف و در زمان‌های گوناگون، انجام شد. او در برابر منکران و مخالفان، از طریق قیافه‌شناسی، لعن و نفرین و اعلام [[کفر]] و [[شرک]] در مورد واقفیان و مخالفان، اقدام کرد. همچنین، شیعیان را در امور دینی و اجتماعی، به امام جواد ارجاع داده است. از سوی دیگر، برای پاسخ به شبهاتی که دربارهٔ امامت امام جواد مطرح شده بود، از دلایل قرآنی و عقلی استفاده کردند<ref group="دیدگاه">فاعل کیست؟ چرا جمع امده؟</ref>.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونه‌های تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷۷-۱۶۳.]</ref>
بر اساس منابع شیعه، امام رضا در طول زندگی خود، از طریق بشارت‌ها، نص‌ها و معرفی‌های مستقیم یا غیرمستقیم، محمدتقی را به‌عنوان امام بعدی معرفی کرده است. این معرفی در مدینه و همچنین در [[طوس]]، در مکان‌های مختلف و در زمان‌های گوناگون، انجام شد. او در برابر منکران و مخالفان، از طریق قیافه‌شناسی، لعن و نفرین و اعلام [[کفر]] و [[شرک]] در مورد واقفیان و مخالفان، اقدام کرد. همچنین، شیعیان را در امور دینی و اجتماعی، به او ارجاع داده است. از سوی دیگر، برای پاسخ به شبهاتی که دربارهٔ امامت محمدتقی مطرح شده بود، از دلایل قرآنی و عقلی استفاده کردند<ref group="دیدگاه">فاعل کیست؟ چرا جمع امده؟</ref>.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونه‌های تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷۷-۱۶۳.]</ref>


== اوضاع سیاسی عصر امام جواد ==
== اوضاع سیاسی عصر امام جواد ==
خط ۴۶: خط ۴۶:
امام جواد در سن نوجوانی و در حالی که کمتر از ده سال داشت،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸۴–۳۸۳ و ج۳، ص۴۵۶.</ref> در مواجهه با این جریان‌ها، به تبیین مبانی عقیدتی شیعه پرداخت. این تبیین شامل موضوعاتی مانند جبر و اختیار، قضا و قدر، خلق قرآن، حقانیت و عدم [[تحریف قرآن]] و [[توحید]] بود. ایشان به ویژه بر نقد گروه جبر و تفویض، تأکید داشتند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۳۱.</ref>
امام جواد در سن نوجوانی و در حالی که کمتر از ده سال داشت،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۸۴–۳۸۳ و ج۳، ص۴۵۶.</ref> در مواجهه با این جریان‌ها، به تبیین مبانی عقیدتی شیعه پرداخت. این تبیین شامل موضوعاتی مانند جبر و اختیار، قضا و قدر، خلق قرآن، حقانیت و عدم [[تحریف قرآن]] و [[توحید]] بود. ایشان به ویژه بر نقد گروه جبر و تفویض، تأکید داشتند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۳۱.</ref>


در این دوران، گروه‌های دینی دیگری نیز وجود داشتند، از جمله یهودیت، مسیحیت و مجوس. آنگونه که برخی منابع گزارش کرده‌اند، برخورد امام جواد با این گروه‌ها، با قاطعیت، سعه صدر، هدایت‌گرانه و به دور از [[خشونت]] بود.<ref>قطب‌الدین راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۲۲.</ref> علاوه بر این، جریان‌های غیردینی نیز در آن زمان حضور داشتند، از جمله [[زنادقه]] و [[دهریه]] که با انتشار افکاری که بر اساس آن‌ها توحید و اصول دین در معرض تردید قرار می‌گرفت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۰–۱۹۹.</ref>
در این دوران، گروه‌های دینی دیگری نیز وجود داشتند، از جمله یهودیت، مسیحیت و مجوس. آنگونه که برخی منابع گزارش کرده‌اند، برخورد وی با این گروه‌ها، با قاطعیت، سعه صدر، هدایت‌گرانه و به دور از [[خشونت]] بود.<ref>قطب‌الدین راوندی، الخرائج و الجرائح، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۴۲۲.</ref> علاوه بر این، جریان‌های غیردینی نیز در آن زمان حضور داشتند، از جمله [[زنادقه]] و [[دهریه]] که با انتشار افکاری که بر اساس آن‌ها توحید و اصول دین در معرض تردید قرار می‌گرفت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۰–۱۹۹.</ref>


برخی محققین تاریخ معتقدند امام جواد در برخورد با این گروه‌ها تدابیر خاصی را به‌کار گرفتند<ref group="دیدگاه">استفاده از فعل جمع و یا ضمیر اشاره جمع مثل ایشان برای فرد بیانگر احترام ست که با ویکی نگاری سنخیت ندارد. این مطلب را در کل متن اصلاح کنید.</ref>؛<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۲–۲۰۱.</ref> از جمله:
برخی محققین تاریخ معتقدند امام جواد در برخورد با این گروه‌ها تدابیر خاصی را به‌کار گرفتند<ref group="دیدگاه">استفاده از فعل جمع و یا ضمیر اشاره جمع مثل ایشان برای فرد بیانگر احترام ست که با ویکی نگاری سنخیت ندارد. این مطلب را در کل متن اصلاح کنید.</ref>؛<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_25230.html سلیمانی و همکاران، «تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام جواد علیه‌السلام»، ۱۴۰۰ش، ص۵]؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۰۲–۲۰۱.</ref> از جمله:
خط ۵۵: خط ۵۵:


=== مناظرات امام جواد ===
=== مناظرات امام جواد ===
امام جواد، مناظرات زیادی با بزرگان اهل سنت و معتزله در حوزه‌های فقهی و کلامی انجام داد.<ref>حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> این مناظرات در مورد موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، قرآن و احکام فقهی صورت گرفت. ایشان در این مناظرات علاوه بر پاسخ به شبهات مطرح شده در زمینه‌های اعتقادی، به دو جنبه رفتاری و استدلالی توجه داشتند. در این مناظرات، امام جواد از آیات قرآن، سیره پیامبر اسلام و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود استفاده کرد. ایشان از استدلال‌های عقلی، نقلی و گاهی از روش ترکیبی برای تبیین دیدگاه خود استفاده می‌کردند.<ref name=":0">مطهری، «روش‌شناسی مناظره‌های امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref>
مناظرات زیادی با بزرگان اهل سنت و معتزله در حوزه‌های فقهی و کلامی انجام داد.<ref>حرانی، تحف‌العقول عن آل‌الرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> این مناظرات در مورد موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، قرآن و احکام فقهی صورت گرفت. ایشان در این مناظرات علاوه بر پاسخ به شبهات مطرح شده در زمینه‌های اعتقادی، به دو جنبه رفتاری و استدلالی توجه داشتند. در این مناظرات، از آیات قرآن، سیره پیامبر اسلام و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود استفاده کرد. ایشان از استدلال‌های عقلی، نقلی و گاهی از روش ترکیبی برای تبیین دیدگاه خود استفاده می‌کرد.<ref name=":0">مطهری، «روش‌شناسی مناظره‌های امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref>


منابع تاریخی فهرستی از مناظرات امام جواد را گزارش کرده‌اند که برخی از آنها عبارتند از:
منابع تاریخی فهرستی از مناظرات امام جواد را گزارش کرده‌اند که برخی از آنها عبارتند از:
خط ۶۹: خط ۶۹:


== کرامات امام ==
== کرامات امام ==
در منابع تاریخی و روایی شیعه و اهل‌سنت، مجموعه‌ای از کرامات به امام جواد (ع)<ref group="دیدگاه">از تعابیر دعائیه استفاده نشود</ref> نسبت داده شده است که حاکی از جایگاه معنوی و علمی برجسته ایشان است<ref group="دیدگاه">لازم نیست که شما این عبارت را « حاکی از جایگاه معنوی و علمی برجسته ایشان است» ذکر کنید. با بیان کرامات خواننده باید به این برداشت برسد. </ref>.<ref>طبسی، «فضایل و کرامات امام جواد (ع) به روایت اهل‌سنت»، ۱۳۹۲ش، ص۴۷.</ref> برخی از این کرامات، عبارتند از: سخن گفتن در هنگام ولادت،<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۴.</ref> طی‌الارض از مدینه به [[خراسان]] برای خاکسپاری پیکر امام رضا،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵–۲۴۲.</ref> پاسخ‌های دقیق امام جواد در برابر سؤالات مأمون در سنین کودکی،<ref>خواندمیر، تاریخ حبیب‌السیر، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۲.</ref> بارور شدن درخت سدر،<ref>مالکی، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۹–۲۵۸.</ref> رهایی از زندان سامرا،<ref>میرخواند، روضه الصفا، ۱۲۳۳ش، ج۳، ص۵۴–۵۳.</ref> شفای بیماران،<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۰.</ref> استجابت دعا برای یاران،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> آگاهی از اسرار درونی افراد و پیشگویی خبر دادن از رویدادهای آینده<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵.</ref> و خبر امام از زمان وفات خویش.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۵۳.</ref>
در منابع تاریخی و روایی شیعه و اهل‌سنت، مجموعه‌ای از کرامات به وی نسبت داده شده است که حاکی از جایگاه معنوی و علمی برجسته ایشان است<ref group="دیدگاه">لازم نیست که شما این عبارت را « حاکی از جایگاه معنوی و علمی برجسته ایشان است» ذکر کنید. با بیان کرامات خواننده باید به این برداشت برسد. </ref>.<ref>طبسی، «فضایل و کرامات امام جواد (ع) به روایت اهل‌سنت»، ۱۳۹۲ش، ص۴۷.</ref> برخی از این کرامات، عبارتند از: سخن گفتن در هنگام ولادت،<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۴.</ref> طی‌الارض از مدینه به [[خراسان]] برای خاکسپاری پیکر امام رضا،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵–۲۴۲.</ref> پاسخ‌های دقیق امام جواد در برابر سؤالات مأمون در سنین کودکی،<ref>خواندمیر، تاریخ حبیب‌السیر، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۲.</ref> بارور شدن درخت سدر،<ref>مالکی، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۹–۲۵۸.</ref> رهایی از زندان سامرا،<ref>میرخواند، روضه الصفا، ۱۲۳۳ش، ج۳، ص۵۴–۵۳.</ref> شفای بیماران،<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۰.</ref> استجابت دعا برای یاران،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> آگاهی از اسرار درونی افراد و پیشگویی خبر دادن از رویدادهای آینده<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵.</ref> و خبر امام از زمان وفات خویش.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۵۳.</ref>


== زیارت<ref group="دیدگاه">خوب بود که در ذیل این بحث علاوه بر بحث روایی بحث اجتماعی هم می کردید. گزارشی از زیارت زایرین تهیه می کردید. </ref> ==
== زیارت<ref group="دیدگاه">خوب بود که در ذیل این بحث علاوه بر بحث روایی بحث اجتماعی هم می کردید. گزارشی از زیارت زایرین تهیه می کردید. </ref> ==
در منابع روایی، دو دسته روایات در مورد آثار زیارت امام جواد وجود دارد. دسته اول شامل روایاتی است که به‌طور مستقیم و مشخص در مورد زیارت این امام بیان شده‌اند. دسته دوم روایات، آثار زیارت معصومین را به‌طور کلی بیان می‌کند و شامل امام جواد نیز می‌شود.<ref>شریفی، «زیارت امام کاظم و امام جواد»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰–۹.</ref> بر اساس روایتی از امام هادی، زیارت قبر امام جواد پاداش و اجر بسیاری دارد.<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۴-۵۸۳؛ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۰۷.</ref>
در منابع روایی، دو دسته روایات در مورد آثار زیارت امام جواد وجود دارد. دسته اول شامل روایاتی است که به‌طور مستقیم و مشخص در مورد زیارت این امام بیان شده‌اند. دسته دوم روایات، آثار زیارت معصومین را به‌طور کلی بیان می‌کند و شامل او نیز می‌شود.<ref>شریفی، «زیارت امام کاظم و امام جواد»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰–۹.</ref> بر اساس روایتی از امام هادی، زیارت قبر امام جواد پاداش و اجر بسیاری دارد.<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۴-۵۸۳؛ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۰۷.</ref>


== توسل ==
== توسل ==