مشارکت اجتماعی زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۴۷: / خط ۴۷: @@
 برخی دیدگاه‌ها نقش زن را عمدتاً به خانه و خانواده محدود می‌کنند، در حالی که دیدگاه‌های دیگر میان مسئولیت‌های خانوادگی و مشارکت اجتماعی زنان تعارضی نمی‌بینند و بر نقش اجتماعی آنان در کنار مسئولیت‌های خانوادگی تأکید دارند.<ref>خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ص300.</ref> در برخی دیدگاه‌های فقهی، فعالیت اجتماعی زنان باید با مسئولیت‌های خانوادگی هماهنگ باشد. بر این اساس، پس از ازدواج، رعایت حقوق زناشویی همسر و حفظ مصالح خانواده مهم دانسته شده است؛ همچنین مادری، هرچند در این دیدگاه واجب شرعی تلقی نمی‌شود، از اولویت‌های مهم زندگی خانوادگی زنان به‌شمار می‌رود.<ref>علاسوند، زن در اسلام، 1390ش، ص261.</ref> در دیدگاه اسلامی، زن مسئولیت مهمی در مدیریت خانواده و تربیت فرزندان دارد<ref>[https://farsi.khamenei.ir/mobile-content?id=39134 خامنه‌ای، «دیدار مداحان اهل‌بیت با رهبر انقلاب»، 17 اسفند 1396ش.]</ref> و فعالیت اجتماعی او باید با مسئولیت‌های خانوادگی و توانایی‌هایش تناسب داشته و در جهت منافع عمومی، رشد دانش و مهارت و بهبود وضعیت جامعه باشد.<ref>علاسوند، زن در اسلام، 1390ش، ص258.</ref>
+== مشارکت اجتماعی زنان در ایران ==
+=== دورهٔ مشروطه ===
+حضور اجتماعی زنان در ایران پیشینه‌ای طولانی دارد، اما در [[دوره مشروطه]] در قالب فعالیت‌های سیاسی، اجتماعی و انجمنی گسترش یافت. با وجود مشارکت برخی زنان در جنبش مشروطه،<ref>[https://dolat.ir/detail/174722 مروتی، «مرورى بر جايگاه زنان قبل و بعد از انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref> قانون اساسی مشروطه حقوق سیاسی مشخصی برای زنان در نظر نگرفت و وضعیت حقوقی آنان در مقایسه با دوره پیش از مشروطه تغییر اساسی نکرد. در این دوره، بخشی از زنان از طریق خانواده و در پیوند با فعالیت‌های سیاسی پدران یا همسران خود در عرصه اجتماعی حضور داشتند. از دوره مشروطه به بعد، انجمن‌ها و تشکل‌هایی با هدف پیگیری مسائل و حقوق زنان شکل گرفتند که از جمله آنها می‌توان به [[انجمن مخدرات وطن]] و [[جمعیت نسوان‌ وطن‌خواه|جمعیت نسوان وطن‌خواه]] اشاره کرد. با این حال، دامنه عضویت و میزان ارتباط این تشکل‌ها با عموم زنان جامعه محدود بود و به‌باور محققان، مطالبات آنها با خواسته‌های بخش‌های مختلف زنان ایران در آن دوره سازگار نبوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99525/%D8%B2%D9%86%D8%8C_%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D9%88_%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C محمدی، «زن، هویت و انقلاب اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+=== دورهٔ پهلوی ===
+در دوره رضاشاه پلهوی، نام هيچ زنى به عنوان مدير سياسى در ايران ثبت نشد، اما در دوره محمدرضا پهلوى، اولين گروه از زنان در انتخابات [[مجلس شورای ملی|مجلس]] [[مجلس شورای ملی|شورای ملی]] سال 1342ش به صورت كانديداهای «كنگره آزاد زنان و آزاد مردان» به مجلس راه يافتند. در همین دوران، [[فرخ‌رو پارسای|فرخ‌رو پارسا]] اولين و البته تنها وزير زن ايرانى بوده است. برخى مورخان سياسى معتقدند زنانى اجازه حضور در دو مجلس سنا و شوراى ملى راه می‌یافتند كه با سياست‌هاى حاكم منطبق و همسو بودند. بسيارى از اين زنان از همسران و بستگان رجال و متنفذين يا امراى ارتش محسوب می‌شدند.<ref>[https://dolat.ir/detail/174722 مروتی، «مرورى بر جايگاه زنان قبل و بعد از انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.]</ref> بر اساس برخی پژوهش‌های منتشرشده دربارهٔ مشارکت اجتماعی زنان، در دورهٔ پهلوی، بخش قابل‌توجهی از زنان از دسترسی به آگاهی‌های سیاسی و اجتماعی کافی برخوردار نبودند و سیاست‌های فرهنگی حکومت به ترویج الگوهایی از [[مصرف‌گرایی]] و [[تجمل‌گرایی]] متهم شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6450/9532/114723/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86#_ednref31 اسحاقی، «موانع، راهبردها و آسیب های مشارکت اجتماعی زنان»، 1383ش.]</ref> در همین پژوهش‌ها، برخی اقدامات حکومت در زمینهٔ حقوق و مشارکت اجتماعی زنان نیز بیشتر جنبهٔ تبلیغاتی دانسته شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6450/9532/114723/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86#_ednref31 اسحاقی، «موانع، راهبردها و آسیب های مشارکت اجتماعی زنان»، 1383ش.]</ref>
+=== دوران انقلاب اسلامی ===
+پس‌از آن، زنان در جریان [[انقلاب اسلامی ایران]] در فعالیت‌های مختلف سیاسی و اعتراضی مشارکت داشتند. این فعالیت‌ها، بنا بر گزارش‌های موجود، از تشکیل و حضور در جلسات سیاسی و توزیع اعلامیه تا تحمل زندان و شکنجه، شرکت در تظاهرات و حضور در درگیری‌های خیابانی را دربرمی‌گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6450/9532/114723/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86#_ednref31 اسحاقی، «موانع، راهبردها و آسیب های مشارکت اجتماعی زنان»، 1383ش.]</ref>  بعداز انقلاب اسلامی، قانون اساسی [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]]، حقوق سیاسی زنان از جمله حق رأی و مشارکت در انتخابات را به رسمیت شناخت. زنان از نخستین دورهٔ انتخابات پس از انقلاب اسلامی در انتخابات شرکت کردند و امکان نامزدی و انتخاب‌شدن در نهادهای سیاسی نیز برای آنان فراهم شد. بر اساس آمارهای ارائه‌شده در این گزارش، سهم زنان از جمعیت دانشجویی، نرخ باسوادی زنان، شمار زنان شاغل در آموزش‌وپرورش و تعداد پزشکان و اعضای هیئت علمی زن افزایش یافت. در عرصهٔ سیاسی و مدیریتی نیز زنان به [[مجلس شورای اسلامی]]، دولت در پست‌های معاونت و وزارت، فرمانداری و برخی هیئت‌های دیپلماتیک راه یافتند.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/kRqBv «انقلاب در مشارکت اجتماعی زنان»، وب‎‌سایت موسسه همشهری.]</ref> حضور و مشارکت زنان در جنگ ایران و عراق نیز از نمونه‌های دیگر مشارکت اجتماعی زنان دانسته شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6450/9532/114723/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%8C_%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A8_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86#_ednref31 اسحاقی، «موانع، راهبردها و آسیب های مشارکت اجتماعی زنان»، 1383ش.]</ref>
+در برخی مطالعات افزایش دسترسی زنان به آموزش عالی و حضور آنان در مشاغل تخصصی، از عوامل مؤثر در تغییر الگوی مشارکت اجتماعی آنان دانسته شده است. برخی دیدگاه‌ها این تحول را در چارچوب فرهنگ ایرانی ـ اسلامی تبیین می‌کنند. بر اساس این دیدگاه، مشارکت اجتماعی زنان در ایران امتداد برخی سنت‌های فرهنگی و دینی در زمینه فعالیت‌های اجتماعی و خیرخواهانه است و گسترش آموزش عالی و تخصصی‌شدن فعالیت‌ها، دامنه و شکل این مشارکت را تغییر داده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404091912817/%D8%B2%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 شیخی، «زن مسلمان ایرانی؛ الگوی نوین مشارکت اجتماعی در جهان اسلام»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> برخی تحیلیل‌گران بر این باورند که هرچند مشارکت اجتماعی زنان در حوزه‌هایی مانند آموزش، سلامت، اشتغال، خانواده و مشارکت سیاسی افزایش داشته است است؛ اما مشارکت اقتصادی و حضور زنان در برخی سطوح تصمیم‌گیری سیاسی و مدیریتی همچنان محدودتر از مردان است.<ref>[https://isr.ut.ac.ir/fa/w/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B9 زارع، «تحلیل وضعیت اجتماعی زنان در ایران»، موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران.]</ref> بر پایه برخی پژوهش‌ها، درک درست از مشارکت زنان در ایران نیازمند عبور از نگاه‌های کلیشه‌ای و مقایسه‌ با الگوهای غربی است<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_2487_ae6f97c2b4e0616ca84a3b837f53d4ff.pdf صادقی و دیگران، «فراتحلیل چهاردهه پژوهش در حوزه مشارکت زنان»، 1395ش، ص38.]</ref> و بر پرهیز از قضاوت‌های سیاسی و قرائت تک‌بعدی درباره مشارکت اجتماعی زنان تأکید دارند.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_2487_ae6f97c2b4e0616ca84a3b837f53d4ff.pdf صادقی و دیگران، «فراتحلیل چهاردهه پژوهش در حوزه مشارکت زنان»، 1395ش، ص58-60.]</ref>
 == پانویس ==