| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
== تاریخچه غزنی == | == تاریخچه غزنی == | ||
غزنی از کهنترین سکونتگاههای بشری در افغانستان محسوب میشود و آثار کشفشده از دشت «ناوُر» این ولایت، با قدمت بیش از ۱۰۰ هزار سال، گواهی بر حضور انسان در دورهٔ پارینهسنگی است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3168884/_____-____-__-_____-__-___-__-_______-_____-____ «ولایت غزنی، از سنایی تا یکی از کهنترین مناطق جهان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> در سدهٔ ششم پیش از میلاد، این منطقه به قلمرو هخامنشیان پیوست و در دورهٔ اسکندر مقدونی (۳۲۹ پیش از میلاد) بهعنوان «اسکندریه در اُپیانا» بازسازی شد. تا سدهٔ هفتم میلادی، غزنی یکی از کانونهای مهم بودایی در آسیای مرکزی بود که با ورود اسلام، تحولات فرهنگی و دینی جدیدی را تجربه کرد.<ref>[https://www.infoplease.com/encyclopedia/places/asia/afghanistan/ghazni "Ghazni", infoplease Website]</ref> | غزنی از کهنترین سکونتگاههای بشری در افغانستان محسوب میشود و آثار کشفشده از دشت «ناوُر» این ولایت، با قدمت بیش از ۱۰۰ هزار سال، گواهی بر حضور انسان در دورهٔ پارینهسنگی است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3168884/_____-____-__-_____-__-___-__-_______-_____-____ «ولایت غزنی، از سنایی تا یکی از کهنترین مناطق جهان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> در سدهٔ ششم پیش از میلاد، این منطقه به قلمرو هخامنشیان پیوست و در دورهٔ اسکندر مقدونی (۳۲۹ پیش از میلاد) بهعنوان «اسکندریه در اُپیانا» بازسازی شد. تا سدهٔ هفتم میلادی، غزنی یکی از کانونهای مهم بودایی در آسیای مرکزی بود که با ورود اسلام، تحولات فرهنگی و دینی جدیدی را تجربه کرد.<ref>[https://www.infoplease.com/encyclopedia/places/asia/afghanistan/ghazni "Ghazni", infoplease Website]</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۴: | ||
غزنی در سدهٔ چهارم هجری بهعنوان پایتخت سلسلهٔ غزنویان انتخاب شد و به اوج شکوفایی فرهنگی و تمدنی رسید. سلطان محمود غزنوی با حمایت از شاعران، دانشمندان و هنرمندان، این شهر را به مهمترین مرکز ادبیات [[زبان فارسی|فارسی]] تبدیل کرد که به عروس شهرها معروف شد. حضور چهرههایی مانند [[فردوسی]]، [[ابوریحان بیرونی]]، [[ابوالفضل بیهقی|بیهقی]] و [[سنایی|سنایی غزنوی]]، غزنی را به نماد تعالی فرهنگی تبدیل کرد. شکوفایی ادبیات فارسی، تولید [[شاهنامه|شاهنامهٔ فرودسی]]، سبک [[معماری ایرانی|معماری]] ترکیبی ایرانی-هندی، ساخت [[مسجد|مساجد]] باشکوه و توسعه فضای شهری از دستاوردهای این دوره بود.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۲۸.</ref> | غزنی در سدهٔ چهارم هجری بهعنوان پایتخت سلسلهٔ غزنویان انتخاب شد و به اوج شکوفایی فرهنگی و تمدنی رسید. سلطان محمود غزنوی با حمایت از شاعران، دانشمندان و هنرمندان، این شهر را به مهمترین مرکز ادبیات [[زبان فارسی|فارسی]] تبدیل کرد که به عروس شهرها معروف شد. حضور چهرههایی مانند [[فردوسی]]، [[ابوریحان بیرونی]]، [[ابوالفضل بیهقی|بیهقی]] و [[سنایی|سنایی غزنوی]]، غزنی را به نماد تعالی فرهنگی تبدیل کرد. شکوفایی ادبیات فارسی، تولید [[شاهنامه|شاهنامهٔ فرودسی]]، سبک [[معماری ایرانی|معماری]] ترکیبی ایرانی-هندی، ساخت [[مسجد|مساجد]] باشکوه و توسعه فضای شهری از دستاوردهای این دوره بود.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۲۸.</ref> | ||
دولت غزنوی با ایجاد ساختارهای مدیریتی متمرکز، امنیت و رفاه اجتماعی را تأمین کرد. سیاستهایی مانند معافیتهای مالیاتی، احداث سازههای عمومی و حمایت از تولیدات هنری، سبب ارتقای سبک زندگی شهروندان شد. هنرهای متنوعی شامل خوشنویسی، تذهیب، فلزکاری و معماری در این دوره به شکوفایی رسید. تجدید حیات فرهنگی که از دورهٔ سامانیان در بخارا آغاز شده بود، به غزنه نیز انتقال یافت و سلاطین غزنوی را به شکوفایی هرچه بیشتر این شهر ترغیب نمود. ثروت حاصل از فتوحات نظامی، زمینهٔ تبدیل غزنه به یک کلانشهر فرهنگی را فراهم کرد. سلاطین غزنوی با اشتیاق فراوان به زیباسازی پایتخت خود پرداختند که نتیجهٔ آن احداث [[مسجد|مساجد]] باشکوه، باغهای گسترده، کاخهای متعدد و رشد چشمگیر هنرهایی همچون [[نقاشی]] بود. این تحولات باعث شد غزنه به یکی از برجستهترین شهرهای عصر خود تبدیل شود. پیش از تشکیل حکومت غزنویان، معماری در غزنه که تحت ادارهٔ حاکمان محلی بود، مورد توجه چندانی قرار نداشت. اما با به قدرت رسیدن این سلسله، معماری به یکی از اولویتهای اصلی تبدیل شد. احداث عمارتهای متعدد و باشکوه، چهرهٔ شهر را از یک منطقهٔ حاشیهای به یک پایتخت بزرگ و تأثیرگذار تغییر داد. این تحولات نه تنها در کالبد شهر، بلکه در سبک زندگی ساکنان آن نیز تأثیر گذاشت و غزنه را به مرکزی برای تجلی هنر و معماری پیشرفته تبدیل کرد.<ref>آرین، «جایگاه شهر غزنی در دوره اسلامی»، 1404ش، ص۵۹–۶۰.</ref> | |||
دولت غزنوی با ایجاد ساختارهای مدیریتی متمرکز، امنیت و رفاه اجتماعی را تأمین کرد. سیاستهایی مانند معافیتهای مالیاتی، احداث سازههای عمومی و حمایت از تولیدات هنری، سبب ارتقای سبک زندگی شهروندان شد. هنرهای متنوعی شامل خوشنویسی، تذهیب، فلزکاری و معماری در این دوره به شکوفایی رسید.<ref>آرین، «جایگاه شهر غزنی در دوره اسلامی»، 1404ش، ص۵۹–۶۰.</ref> | |||
غزنی با پرورش شاعران و ادیبان برجسته، [[زبان فارسی در هند|زبان فارسی]] را بهعنوان حامل اصلی فرهنگ اسلامی در شبهقارهٔ هند تثبیت کرد. این فرایند نه تنها بر ادبیات، بلکه بر معماری، هنرهای تجسمی و حتی الگوهای مصرف و پوشش در سرزمینهای تحت نفوذ غزنویان تأثیر گذاشت. سبک زندگی مبتنی بر آموزههای اسلامی-ایرانی از طریق شبکههای تجاری و فرهنگی از غزنی به دیگر مناطق صادر شد. این شهر در اوج شکوفایی خود، نمونهای بارز از [[همزیستی]] مسالمتآمیز اقوام و مذاهب مختلف بود. سبک زندگی در غزنی تاریخی نشان میدهد که چگونه فرهنگ اسلامی در تعامل با سنتهای محلی توانست الگویی منعطف و پایدار ایجاد کند. این تعامل فرهنگی نه تنها در تولید آثار علمی و ادبی، بلکه در شکلگیری نهادهای اجتماعی، معماری شهری و حتی [[آداب]] روزمره زندگی تأثیر عمیقی برجای گذاشت.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5645796/نقش-غزنین-در-گسترش-فرهنگ-و-تمدن-اسلامی «نقش غزنین در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | |||
غزنی با پرورش شاعران و ادیبان برجسته، [[زبان فارسی در هند|زبان فارسی]] را بهعنوان حامل اصلی فرهنگ اسلامی در شبهقارهٔ هند تثبیت کرد. این فرایند نه تنها بر ادبیات، بلکه بر معماری، هنرهای تجسمی و حتی الگوهای مصرف و پوشش در سرزمینهای تحت نفوذ غزنویان تأثیر گذاشت. سبک زندگی مبتنی بر آموزههای اسلامی-ایرانی از طریق شبکههای تجاری و فرهنگی از غزنی به دیگر مناطق صادر شد. | |||
این شهر در اوج شکوفایی خود، نمونهای بارز از [[همزیستی]] مسالمتآمیز اقوام و مذاهب مختلف بود. سبک زندگی در غزنی تاریخی نشان میدهد که چگونه فرهنگ اسلامی در تعامل با سنتهای محلی توانست الگویی منعطف و پایدار ایجاد کند. این تعامل فرهنگی نه تنها در تولید آثار علمی و ادبی، بلکه در شکلگیری نهادهای اجتماعی، معماری شهری و حتی [[آداب]] روزمره زندگی تأثیر عمیقی برجای گذاشت.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5645796/نقش-غزنین-در-گسترش-فرهنگ-و-تمدن-اسلامی «نقش غزنین در گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | |||
== جغرافیا و جمعیت غزنی == | == جغرافیا و جمعیت غزنی == | ||
