حافظ: تفاوت میان نسخه‌ها

حافظ یا حافظ شیرازی، تخلص شاعرانهٔ خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی است که به لسان‌الغیب، ترجُمان‌الاسرار، لسان‌العرفا و ناظم‌الاولیا<ref>سجادی، «حافظ»، دایرةالمعارف اسلامی، 1390ش، ج19، ص586.</ref> نیز معروف است. او، از مشهورترین شاعران [[زبان فارسی|فارسی‌زبان]] قرن هشتم هجری است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/حافظ+شیرازی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حافظ شیرازی، سایت واژه‌یاب.]</ref>

حافظ، در لغت به‌معنای حفظ‌کننده، نگهبان و همچنین ویژگی کسی است که تمام یا بخشی از [[قرآن]] را حفظ کرده است.<ref>[https://vajehyab.com/amid/حافظ عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه حافظ، سایت واژه‌یاب.]</ref>

کمال‌الدین یا بهاءالدین محمد، پدر حافظ بود که برخی منابع او را از اهالی کوپای [[اصفهان]] و برخی دیگر، او را از [[تویسرکان]] می‌دانند که به [[شیراز]] رهسپار شده و از راه تجارت، امرار معاش می‌کرده است.<ref>معین، حافظ شیرین سخن، 1375ش، ص107-108.</ref>

شمس‌الدین، سومین پسر خانواده بود که در شیراز متولد شد. او، در کودکی پدر خود را از دست داد و [[مادر]]، سرپرستی شمس‌الدین را به یکی از اهالی محل سپرد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص17.</ref> شمس‌الدین پس از مدتی، مربی خود را ترک کرد<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1068.</ref> و در یک نانوایی، مشغول به‌کار شد. او، اوقات فراغت خود را در مکتبی که در نزدیکی نانوایی بود، می‌گذراند. در مکتب‌خانه، شمس‌الدین، تعداد بسیاری از سوره‌های قرآن را حفظ و همچنین گلستان سعدی را بارها دوره کرد. او در همان کودکی، به سرودن شعر روی آورد. در سن ۹ سالگی نیز قرآن را حفظ کرد و به‌همین دلیل، از همان زمان ملقب به حافظ شد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص21.</ref> حافظ، به کسب علم بسیار علاقه‌مند بود و برای آن، تلاش بسیاری کرد.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، 1355ش، ج3، ب2، ص1066.</ref>

برخی از منابع اعلام کرده‌اند که حافظ، در ۱۷ سالگی با دختری به‌نام «دُردانه» [[ازدواج]] می‌کند و ثمرهٔ ازدواج آنها، دو فرزند بوده که هردوی آنها، در کودکی می‌میرند. حافظ، در پی این غم بزرگ، به [[یزد]] می‌رود، اما در آنجا با بی‌مهری حاکم شهر روبه‌رو شده و به شیراز برمی‌گردد.<ref>نامنی، فرهنگِ نابِ حافظ، چ1، 1378ش، ص22-29.</ref> او، پس از مدتی عاشق دختری به‌نام «شاخ نبات» می‌شود و با او ازدواج می‌کند.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1071.</ref>

حافظ، بر زبان و ادبیات عرب، همانند زبان فارسی تسلطی ویژه داشت و این را می‌توان از اشعار او، موسیقی کلام و معنا و محتوای غزل‌های حافظ، به آسانی درک کرد.<ref>معین، حافظ شیرین سخن، 1375ش، ص127-129.</ref> متخصصان بر این باورند که حافظ در سُرایش شعرهای خود متأثر از بزرگانی همچون [[فردوسی]]، [[نظامی]]، [[سعدی]]، خاجوی کرمانی و [[کمال خجندی]] در میان فارسی‌زبانان<ref>خطیب رهبر، دیوان غزلیات حافظ شیرازی، 1363ش، ص29-30.</ref> و متنبی، ابوفراس و ابوالعلاء معرّی در میان شاعران عرب بوده است.<ref>زرین‌کوب، با کاروان حلّه، 1376ش، ص279.</ref> برخی از اشعار حافظ نیز پاسخی است به ابیاتی از مولوی، سعدی، همام، اوحدی، خواجو و شاعرانی دیگر.<ref>صفا، تاریخ ادبیات در ایران، چ2، 1355ش، ج3، ب2، ص1072-1073.</ref>

حافظ، در ۷۹۲ق، درگذشت. آرامگاه او، در یکی از باغ‌های [[شیراز]] به‌نام [[حافظیه]] قرار دارد. مقبرهٔ ساخته شده برای حافظ، به‌دستور ابوالقاسم بابر، پادشاه تیموری هند، بوده است. پس از مدتی، بازسازی این آرامگاه به‌دستور کریم‌خان زند، پادشاه سلسلهٔ زندیه صورت گرفت.<ref>خطیب رهبر، دیوان غزلیات حافظ شیرازی، 1363ش، ص30.</ref>

در تقویم رسمی ایرانیان، [[۲۰ مهر]] را به‌نام حافظ نامگذاری کرده‌اند. در این روز، همایشی به مناسبت گرامیداشت حافظ در [[شیراز]] برگزار می‌شود که  نتیجهٔ آن را در دفتری به‌نام «دفتر حافظ‌پژوهی» چاپ و منتشر می‌کنند.<ref>نیازکار، «یادروز حافظ» دانشنامه حافظ، 1397ش، ج4، ص2627-2625.</ref>

حافظ، از محبوب‌ترین شاعران [[زبان فارسی|فارسی‌زبان]] در میان مردم ایران است که از نشانه‌های این محبوبیت می‌توان به حضور [[دیوان حافظ]] در بیشتر خانه‌های ایرانیان اشاره کرد. محققان بر این باورند که پس از ورود صنعت چاپ در مشرق زمین، هیچ کتابی به اندازهٔ دیوان حافظ چاپ و انتشار نیافته است.<ref>ریاحی، گلگشت در شعر و اندیشة حافظ، 1368ش، ص12.</ref> بسیاری از ابیات سروده شده توسط حافظ، در ذهن و زبان مردم ایران جاری است مانند «غبار غم برود حال خوش شود حافظ»،<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh247 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 247، سایت گنجور].</ref> «مژده ای دل که مسیحا نفسی می‌آید»<ref>[https://ganjoor.net/hafez/montasab/sh11 حافظ، اشعار منتسب، شمارۀ 11، سایت گنجور.]</ref> و «گفتم غم تو دارم، گفتا غمت سرآید».<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh231 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 231، سایت گنجور.]</ref>

و برخی از این ابیات به [[ضرب‌المثل]]هایی رایج تبدیل شده‌اند، مانند:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh179 حافظ، غزلیات، غزل شمارۀ 179، سایت گنجور.]</ref>{{سخ}}

حافظ، از بزرگ‌ترین شعرای تاریخ ادبیات فارسی دانسته شده که اثرگذاری بسیاری بر شاعران [[زبان فارسی|فارسی‌زبان]] پس از خود داشته است. در سده‌های ۱۸ و ۱۹م، اشعار حافظ، به زبان‌های اروپایی ترجمه شده و در محافل ادبی غربی نیز راه یافت. آثاری از این امر را می‌توان در اشعار شاعر آمریکایی رالف والدو امرسون که از دلباختگان شعر حافظ بود، مشاهده کرد. [[دیوان حافظ]]، بیش از چهارصد مرتبه در ایران و کشورهای دیگر ترجمه و انتشار یافته است.<ref>[https://www.borna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1071744-تأثیر-حافظ-بر-ادبیات-فلسفه-غرب «تأثیر حافظ بر ادبیات و فلسفه غرب»، خبرگزاری برنا.]</ref>

پژوهشگران معتقدند که شعر حافظ، علاوه‌بر تأثیرگذاری بر شعر و قلم سایر فارسی‌سُرایان، بر علاقه‌مندی مردم دنیا به یادگیری [[زبان فارسی]] نیز بسیار تأثیرگذار بوده است. در حقیقت، حافظ، بهانه‌ای برای یادگیری زبان فارسی در روزگار پس از خود بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84501634/حافظ-بهانه-ای-برای-آموزش-فارسی-در-طول-زمان-ها-بوده-است «حافظ بهانه‌ای برای آموزش فارسی، در طول زمان‌ها بوده است»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>