بدون خلاصۀ ویرایش |
پالایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلندآوازهترین شاعر زن ایرانی ملقب به اختر شعر ادب. | {{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلندآوازهترین شاعر زن ایرانی ملقب به اختر شعر ادب. | ||
پروین اعتصامی | پروین اعتصامی که در ۱۲۸۵ در تبریز چشم به جهان گشود، با دیوانی سرشار از حکمت، عدالتخواهی و عاطفه، نام خود را در تاریخ ادب فارسی جاودانه کرد. او از کودکی با قالبهای کلاسیک شعر آشنا شد و با سرودن مناظرههای نغز میان انسان و حیوان یا اشیا، سبکی بدیع و تأثیرگذار پدید آورد. روحیهٔ ظلمستیز او نهتنها در اشعارش، که در نپذیرفتن مدال دولتی و پیشنهاد تدریس در دربار نیز تجلی یافت. دیوانش با ۵۶۰۶ بیت، که [[محمدتقی بهار|ملکالشعرا بهار]] بر آن مقدمه نوشت، آیینهٔ تمامنمای رنج محرومان، نکوهش بیعدالتی و ستایش علم و اخلاق است. پروین اعتصامی از برجستهترین شاعران زن ایران و از مفاخر ادبیات معاصر فارسی است و روز [[۲۵ اسفند]] بهعنوان [[روز بزرگداشت پروین اعتصامی]] نامگذاری شده و [[جایزه ادبی پروین اعتصامی|جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی]]، هدیهای است به بانوانی که در مسیر اعتلای فرهنگ و ادب فارسی گام برمیدارند. | ||
== زندگینامه == | == زندگینامه == | ||
پروین (رخشنده) اعتصامی در [[۲۵ اسفند]] ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد.<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، 1333ش، ص۶.</ref> پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصامالملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانوادههای فرهنگی آن دوره بودند.<ref>چاوش اکبری، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، 1378ش، ص۴۲۲.</ref> او سالهای نخست زندگی را در [[تبریز]] سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، همزمان با راهیابی پدرش به [[مجلس شورای ملی]] بهعنوان نمایندهٔ تبریز، همراه [[خانواده]] به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس آمریکایی تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بیتا، ص۱۲–۱۳.</ref> | پروین (رخشنده) اعتصامی در [[۲۵ اسفند]] ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد.<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، 1333ش، ص۶.</ref> پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصامالملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانوادههای فرهنگی آن دوره بودند.<ref>چاوش اکبری، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، 1378ش، ص۴۲۲.</ref> او سالهای نخست زندگی را در [[تبریز]] سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، همزمان با راهیابی پدرش به [[مجلس شورای ملی]] بهعنوان نمایندهٔ تبریز، همراه [[خانواده]] به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس آمریکایی تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بیتا، ص۱۲–۱۳.</ref> | ||
پروین از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیتهایی چون [[ملکالشعرا بهار]]، [[علیاکبر دهخدا]]، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار میشد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> او در [[تیر (ماه)|تیر]] ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود [[ازدواج]] کرد، اما این پیوند تنها چند ماه دوام یافت. برخی علت این [[طلاق|جدایی]] را ناسازگاری اخلاق نظامی همسرش با روح لطیف و آزاد پروین دانستهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعهای بود که با این بیت آغاز میشود:<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین»، 1355ش، ص7.</ref> | پروین از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیتهایی چون [[ملکالشعرا بهار]]، [[علیاکبر دهخدا]]، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار میشد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> او در [[تیر (ماه)|تیر]] ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود [[ازدواج]] کرد، اما این پیوند تنها چند ماه دوام یافت. برخی علت این [[طلاق|جدایی]] را ناسازگاری اخلاق نظامی همسرش با روح لطیف و آزاد پروین دانستهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعهای بود که با این بیت آغاز میشود:<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین»، 1355ش، ص7.</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن=ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟ \\ جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}} | ||
{{شعر جدید|متن=ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟ \\ جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟}} | |||
او همزمان با تحصیلات متوسطه، به زبان انگلیسی تسلط یافت و با اندیشههای غربی آشنا شد. پروین در تمام دوران تحصیل، از دانشآموزان ممتاز بود و پساز پایان تحصیل، حدود دو سال به تدریس ادبیات فارسی و انگلیسی پرداخت. او در جشن فارغالتحصیلی خود، خطابهای با عنوان زن و تاریخ، قرائت کرد که در آن، به مقایسهٔ وضعیت زنان در شرق و غرب پرداخت و بر نقش تعلیم و تربیت در بهبود جایگاه زنان تأکید کرد.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهرههای درخشان، 1391ش، ص18ـ19.</ref> | او همزمان با تحصیلات متوسطه، به زبان انگلیسی تسلط یافت و با اندیشههای غربی آشنا شد. پروین در تمام دوران تحصیل، از دانشآموزان ممتاز بود و پساز پایان تحصیل، حدود دو سال به تدریس ادبیات فارسی و انگلیسی پرداخت. او در جشن فارغالتحصیلی خود، خطابهای با عنوان زن و تاریخ، قرائت کرد که در آن، به مقایسهٔ وضعیت زنان در شرق و غرب پرداخت و بر نقش تعلیم و تربیت در بهبود جایگاه زنان تأکید کرد.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهرههای درخشان، 1391ش، ص18ـ19.</ref> | ||
== شخصیت و اندیشه == | == شخصیت و اندیشه == | ||
پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلمستیز داشت. او حتی پساز شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ [[پدر]]، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 165، وبسایت گنجور.]</ref> | پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلمستیز داشت. او حتی پساز شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ [[پدر]]، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 165، وبسایت گنجور.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن=پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل \\ تیشهای بود که شد باعث ویرانی من}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}} | ||
{{شعر جدید|متن=پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل \\ تیشهای بود که شد باعث ویرانی من}} | |||
پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت [[رضاشاه]] خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که روحیهٔ ضداستبدادی او را نشان میداد.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگینامه و دانلود کتابهای پروین اعتصامی»، وبسایت کتابراه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بیشرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیرهبخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهرههای درخشان، 1391ش، ص22ـ23.</ref> | پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت [[رضاشاه]] خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که روحیهٔ ضداستبدادی او را نشان میداد.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگینامه و دانلود کتابهای پروین اعتصامی»، وبسایت کتابراه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بیشرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیرهبخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهرههای درخشان، 1391ش، ص22ـ23.</ref> | ||
| خط ۴۰: | خط ۳۸: | ||
== دیدگاهها دربارهٔ پروین اعتصامی == | == دیدگاهها دربارهٔ پروین اعتصامی == | ||
پروین اعتصامی میان بزرگترین شاعران ایران جایگاهی ویژه دارد: | پروین اعتصامی میان بزرگترین شاعران ایران جایگاهی ویژه دارد: | ||
* ملکالشعرای | * [[محمدتقی بهار|ملکالشعرای بهار]]، دیوان او را گلدستهای از ازهار نوشکفته خواند و بر آن مقدمه نوشت. وی پروین را از نوادر روزگار و شایستهٔ هزاران تمجید معرفی کرده است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بیتا، ص۱۳.</ref> | ||
* محمد قزوینی قصاید او را همتراز ناصرخسرو دانست و او را رابعهٔ دهر نامید. | * محمد قزوینی قصاید او را همتراز [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] دانست و او را رابعهٔ دهر نامید. | ||
* محمدرضا شفیعی کدکنی نیز او را مستقلترین شاعر دورهٔ پساز مشروطیت معرفی کرد و حضور او را یکی از بزرگترین وقایع ادبی در تاریخ شعر فارسی برشمرد که بر بسیاری از شاعران پساز خود تأثیر نهاد. | * [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] نیز او را مستقلترین شاعر دورهٔ پساز مشروطیت معرفی کرد و حضور او را یکی از بزرگترین وقایع ادبی در تاریخ شعر فارسی برشمرد که بر بسیاری از شاعران پساز خود تأثیر نهاد. | ||
* محمدعلی اسلامی ندوشن او را بزرگترین شاعر زن در ادب فارسی | * [[محمدعلی اسلامی ندوشن]] او را بزرگترین شاعر زن در ادب فارسی میشمارد. | ||
* [[محمد معین]] | * نادر نادرپور وی را نخستین زن ایرانی میداند که به معنای واقعی کلمه شاعر بوده است. | ||
* ندیمی از او بهعنوان بزرگترین شاعرهٔ سبک کلاسیک در [[زبان فارسی]] یاد میکند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وبسایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
* [[محمد معین]] دربارهٔ پروین اعتصامی چنین گفته است: «اندیشههای پروین نو و سرشار از نکات اجتماعی، اخلاقی و انتقادی است؛ تمثیلهای لطیف، اندرزهای حکیمانه و تأملات عمیق او، هر خوانندهای را به شگفتی وامیدارد. او در بیشتر آثار خود همچون مادری مهربان با فرزندان خویش سخن میگوید؛ واقعبینیاش موجب شده است که تلخیهای زندگی را نیک درک کند و بهدرستی به مخاطب عرضه کند.»<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگینامه پروین اعتصامی-شاعر»، وبسایت پرورش فکر.]</ref> | |||
== یادمانها == | == یادمانها == | ||
* روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، بهعنوان [[روز بزرگداشت پروین اعتصامی]] در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیستوپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref> | * روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، بهعنوان [[روز بزرگداشت پروین اعتصامی]] در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیستوپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref> | ||
* در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشتهایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/970274/بزرگداشت-پروین-اعتصامی-در-قرقیزستان-برگزار-می-شود «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[جایزه ادبی پروین اعتصامی|جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی]] از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا میشود. این جایزه با هدف پاسداشت مقام شاعر نامدار ایران، پروین اعتصامی و نیز شکوفایی استعدادهای ادبی بانوان، گسترش زبان فارسی در سطح بینالملل، ایجاد پیوندهای ادبی میان ملل بهویژه در جهان اسلام و معرفی و تقدیر از زنان دانشور و ادیب در عرصهٔ ادب فارسی تأسیس شده است.<ref>[http://old.alef.ir/vdcgtw9xuak9wz4.rpra.html?233047 «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آلاحمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف.]</ref> | * در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشتهایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/970274/بزرگداشت-پروین-اعتصامی-در-قرقیزستان-برگزار-می-شود «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[جایزه ادبی پروین اعتصامی|جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی]] از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا میشود. این جایزه با هدف پاسداشت مقام شاعر نامدار ایران، پروین اعتصامی و نیز شکوفایی استعدادهای ادبی بانوان، گسترش زبان فارسی در سطح بینالملل، ایجاد پیوندهای ادبی میان ملل بهویژه در جهان اسلام و معرفی و تقدیر از زنان دانشور و ادیب در عرصهٔ ادب فارسی تأسیس شده است.<ref>[http://old.alef.ir/vdcgtw9xuak9wz4.rpra.html?233047 «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آلاحمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف.]</ref> | ||
* منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ [[۲۸ اسفند]] ۱۳۸۵ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این خانه به موزه تبدیل شده و مجسمهای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/زندگینامه-پروین-اعتصامی/ «زندگینامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وبسایت هفتونیم.]</ref> | * منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ [[۲۸ اسفند]] ۱۳۸۵ش در فهرست [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسید. این خانه به [[موزه]] تبدیل شده و مجسمهای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/زندگینامه-پروین-اعتصامی/ «زندگینامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وبسایت هفتونیم.]</ref> | ||
== درگذشت == | == درگذشت == | ||
پروین اعتصامی در نیمهشب [[۱۶ فروردین]] ۱۳۲۰ش، بر اثر بیماری حصبه، در [[تهران]] درگذشت. پیکر او به [[قم]] منتقل شد و در کنار پدرش، در جوار [[حضرت معصومه#حرم فاطمه معصومه|حرم حضرت فاطمه معصومه]]، به خاک سپرده شد.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگینامه پروین اعتصامی-شاعر»، وبسایت پرورش فکر.]</ref> بر سنگ قبر او، شعری که خود برای مزارش سروده بود، حک شده است:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh166 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 166، وبسایت گنجور.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن= این که خاک سیهش بالین است \\ اختر چرخ ادب، پروین است}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}} | |||
{{شعر جدید|متن= این که خاک سیهش بالین است \\ اختر چرخ ادب، پروین است}} | |||
=== حاشیههای پس از مرگ === | === حاشیههای پس از مرگ === | ||
پساز درگذشت پروین، دولت رضاشاه هیچ گونه مراسم رسمی یا بزرگداشتی برای وی برگزار نکرد. همچنین مدیر [[کانون بانوان]] که تنها نهاد رسمی مرتبط با زنان در آن دوره بود، از برگزاری مجلس یادبود برای پروین در آن نهاد خودداری کرد. این بیتوجهی رسمی، در تضاد با جایگاه ادبیِ شناختهشدهٔ پروین، فاصلهٔ او با دستگاه قدرت را نشان میداد. | پساز درگذشت پروین، دولت رضاشاه هیچ گونه مراسم رسمی یا بزرگداشتی برای وی برگزار نکرد. همچنین مدیر [[کانون بانوان]] که تنها نهاد رسمی مرتبط با زنان در آن دوره بود، از برگزاری مجلس یادبود برای پروین در آن نهاد خودداری کرد. این بیتوجهی رسمی، در تضاد با جایگاه ادبیِ شناختهشدهٔ پروین، فاصلهٔ او با دستگاه قدرت را نشان میداد. | ||
در [[۱۸ فروردین]] ۱۳۲۰ش، فرمانداری قم در پاسخ به تلگراف رمز وزارت کشور با موضوع حمل جنازه دختر اعتصامالملک، پاسخی محرمانه ارسال کرد که محتوای آن تلویحاً نشاندهندهٔ حساسیت دستگاه امنیتی دولت نسبت به پروین و خانوادهٔ او بوده است. برخی معتقدند، این سند تاریخی، مؤید آن است که پروین نهتنها مورد توجه ویژهٔ دولت نبود، بلکه تحت نظارت و مراقبت نیز قرار داشته است. پساز درگذشت رضاشاه و تغییر فضای سیاسی کشور، دوستان و علاقهمندان پروین اعتصامی در فروردین ۱۳۲۱ش، نخستین سالگرد درگذشت او را با برپایی مجلس یادبودی گرامی داشتند. در این مراسم، که در واقع نخستین بزرگداشت رسمی برای وی محسوب میشد، حاضران با سرودن اشعار و بیان خاطرات، به سکوت و بیاعتنایی دولت پهلوی در قبال این شاعر برجسته در دوران حیات و حتی پساز مرگش واکنش نشان دادند و بر لزوم بهرسمیتشناسی جایگاه ادبی پروین تأکید کردند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-جی-پلاس-70/1503680-پروین-اعتصامی-که-بود-چرا-وی-دعوت-رضاشاه-را-نپذیرفت-ویژگی-شعر-او-چه-بود «پروین اعتصامی که بود؟ چرا وی دعوت رضاشاه را نپذیرفت؟ ویژگی شعر او چه بود؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | در [[۱۸ فروردین]] ۱۳۲۰ش، فرمانداری قم در پاسخ به تلگراف رمز وزارت کشور با موضوع حمل جنازه دختر اعتصامالملک، پاسخی محرمانه ارسال کرد که محتوای آن تلویحاً نشاندهندهٔ حساسیت دستگاه امنیتی دولت نسبت به پروین و خانوادهٔ او بوده است. برخی معتقدند، این سند تاریخی، مؤید آن است که پروین نهتنها مورد توجه ویژهٔ دولت نبود، بلکه تحت نظارت و مراقبت نیز قرار داشته است. پساز درگذشت رضاشاه و تغییر فضای سیاسی کشور، دوستان و علاقهمندان پروین اعتصامی در [[فروردین]] ۱۳۲۱ش، نخستین سالگرد درگذشت او را با برپایی مجلس یادبودی گرامی داشتند. در این مراسم، که در واقع نخستین بزرگداشت رسمی برای وی محسوب میشد، حاضران با سرودن اشعار و بیان خاطرات، به سکوت و بیاعتنایی دولت پهلوی در قبال این شاعر برجسته در دوران حیات و حتی پساز مرگش واکنش نشان دادند و بر لزوم بهرسمیتشناسی جایگاه ادبی پروین تأکید کردند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-جی-پلاس-70/1503680-پروین-اعتصامی-که-بود-چرا-وی-دعوت-رضاشاه-را-نپذیرفت-ویژگی-شعر-او-چه-بود «پروین اعتصامی که بود؟ چرا وی دعوت رضاشاه را نپذیرفت؟ ویژگی شعر او چه بود؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران.]</ref> | ||
== نمونهای از اشعار == | == نمونهای از اشعار == | ||
شعر مست و هشیار<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh142 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 142، وبسایت گنجور.]</ref> از اشعار معروف پروین اعتصامی است. این قطعه یک مناظرهٔ تعلیمی است که در آن، محتسب (مأمور اجرای احکام دین) با مستی روبرو میشود و در خلال گفتوگویی طنزآمیز، فساد و ریاکاری جامعه به سخره گرفته میشود. نکتهٔ اصلی این مناظره، هشیاریِ درونیِ مست در برابر ظاهرِ خشک و متعصبِ محتسب است.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>{{شعر جدید|متن=محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت \\ مست گفت: ای دوست! این پیراهن است، افسار نیست! | شعر مست و هشیار<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh142 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 142، وبسایت گنجور.]</ref> از اشعار معروف پروین اعتصامی است. این قطعه یک مناظرهٔ تعلیمی است که در آن، محتسب (مأمور اجرای احکام دین) با مستی روبرو میشود و در خلال گفتوگویی طنزآمیز، فساد و ریاکاری جامعه به سخره گرفته میشود. نکتهٔ اصلی این مناظره، هشیاریِ درونیِ مست در برابر ظاهرِ خشک و متعصبِ محتسب است.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وبسایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت \\ مست گفت: ای دوست! این پیراهن است، افسار نیست! | |||
گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان میروی \\ گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست | گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان میروی \\ گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست | ||
گفت: میباید تو را تا خانهٔ قاضی برم \\ گفت: رو صبح آی، قاضی نیمهشب بیدار نیست | گفت: میباید تو را تا خانهٔ قاضی برم \\ گفت: رو صبح آی، قاضی نیمهشب بیدار نیست | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۱: | ||
گفت: می بسیار خوردی، زان چنین بیخود شدی \\ گفت: ای بیهودهگو، حرف کم و بسیار نیست | گفت: می بسیار خوردی، زان چنین بیخود شدی \\ گفت: ای بیهودهگو، حرف کم و بسیار نیست | ||
گفت: باید حد زند هشیار مردم، مست را \\ گفت: هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست}} | گفت: باید حد زند هشیار مردم، مست را \\ گفت: هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست}} | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
