| خط ۳: | خط ۳: | ||
هجرت، بهمعنای انتقال از سرزمینی به سرزمین دیگر است و در حوزۀ دینی، به کنار گذاشتن محل سکونت بهمنظور صیانت از باورهای دینی و جان تعریف میشود. این مفهوم، از آموزههای اسلامی به شمار میآید و بهعنوان یکی از شیوههای توسعه و گسترش دین اسلام در جوامع غیرمسلمان نیز شناخته شده است. | هجرت، بهمعنای انتقال از سرزمینی به سرزمین دیگر است و در حوزۀ دینی، به کنار گذاشتن محل سکونت بهمنظور صیانت از باورهای دینی و جان تعریف میشود. این مفهوم، از آموزههای اسلامی به شمار میآید و بهعنوان یکی از شیوههای توسعه و گسترش دین اسلام در جوامع غیرمسلمان نیز شناخته شده است. | ||
اهداف اصلی هجرت شامل حفظ دین و جان، کسب دانش، تقویت و ترویج معارف دینی و رهایی از ستم و معصیت است. از نمونههای شاخص در تاریخ اسلام، مهاجرت گروهی از مسلمانان به حبشه و همچنین هجرت پیامبر اسلام همراه با یاران از مکه به مدینه بوده که مبدأ تاریخ اسلام نیز قرار داده شده است. همچنین | اهداف اصلی هجرت شامل حفظ دین و جان، کسب دانش، تقویت و ترویج معارف دینی و رهایی از ستم و معصیت است. از نمونههای شاخص در تاریخ اسلام، مهاجرت گروهی از مسلمانان به حبشه و همچنین هجرت پیامبر اسلام همراه با یاران از مکه به مدینه بوده که مبدأ تاریخ اسلام نیز قرار داده شده است. همچنین هجرت امام علی به کوفه و عزیمت امام رضا به خراسان، از جمله هجرتهای رهبران دینی و تمدنساز محسوب میشود. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
== انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی == | == انواع هجرت در فرهنگ اسلامی-ایرانی == | ||
در فرهنگ اسلامی-ایرانی، بر اساس متون دینی و | در فرهنگ اسلامی-ایرانی، بر اساس متون دینی و سیرۀ عملی، میتوان گونههای اصلی هجرت را به شرح ذیل دستهبندی کرد: | ||
# '''هجرت مکانی (ظاهری):''' هجرت مکانی به جابهجایی فیزیکی از یک سرزمین به سرزمین دیگر اشاره دارد که | # '''هجرت مکانی (ظاهری):''' هجرت مکانی به جابهجایی فیزیکی از یک سرزمین به سرزمین دیگر اشاره دارد که بهطور معمول با اهداف خاصی انجام میشود. هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه بهعنوان یک نمونۀ مهم از هجرت مکانی شناخته میشود. این رویداد بهعنوان نقطه شروع تاریخ اسلام تلقی شده و از نظر تاریخی، نقش مهمی در شکلگیری تمدن اسلامی داشته است و منجر به تشکیل یک جامعۀ جدید و تقویت ساختارهای حکومتی در آن دوره شد.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
# '''هجرت معنوی (باطنی):''' بر اساس آموزههای دینی، این نوع هجرت، حرکتی درونی است که انسان مؤمن را | # '''هجرت معنوی (باطنی):''' بر اساس آموزههای دینی، این نوع هجرت، حرکتی درونی است که انسان مؤمن را از گناه به طاعت رهنمون میسازد. در این نگاه، مهاجر واقعی کسی است که از تمایلات نفسانی دوری گزیند. این هجرت، پیشنیاز و همراه ضروری هجرت مکانی موفق است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
# '''هجرت برای کسب دانش:''' این نوع هجرت، به تلاش برای یادگیری و گسترش معرفت دینی و علمی اشاره دارد. در فرهنگ اسلامی-ایرانی، دستور به «طلب علم ولو در چین» نشاندهندۀ ارزش | # '''هجرت برای کسب دانش:''' این نوع هجرت، به تلاش برای یادگیری و گسترش معرفت دینی و علمی اشاره دارد. در فرهنگ اسلامی-ایرانی، دستور به «طلب علم ولو در چین» نشاندهندۀ ارزش قائلشدن برای علمآموزی و آمادگی برای سفر به سرزمینهای دور برای کسب دانش است.<ref>نصیری، «دربارهٔ حدیث مشهور اطلبوا العلم ولو بالصین»، 1389ش، ص۷۹.</ref> | ||
# '''هجرت برای حفظ دین:''' در منابع دینی، هنگامی که انجام فرایض دینی در محیطی ممکن نباشد، هجرت به منطقهای امن بهعنوان وظیفهای دینی مطرح میشود. این نوع هجرت، | # '''هجرت برای حفظ دین:''' در منابع دینی، هنگامی که انجام فرایض دینی در محیطی ممکن نباشد، هجرت به منطقهای امن بهعنوان وظیفهای دینی مطرح میشود. این نوع هجرت، روشی برای صیانت از سرمایۀ ایمانی فرد و جامعه است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
# '''هجرت از ستم و گناه:''' رهایی | # '''هجرت از ستم و گناه:''' رهایی از فضای آلوده به گناه، از دیگر انگیزههای مطرح شده برای هجرت در متون دینی است. از دیدگاه برخی کارشناسان دینی، این امر، بیانگر نگاه فعالانۀ دین اسلام به تغییر شرایط نامساعد و تلاش برای زندگی در فضایی سالمتر است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
# '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم بر اهمیت رسیدن به رضایت الهی | # '''هجرت به سوی خدا:''' این مفهوم بر اهمیت رسیدن به رضایت الهی تأکید دارد و نشان میدهد که تمامی اعمال، از جمله هجرت، باید با هدف نزدیکشدن به خداوند انجام شوند، همانطور که در آموزههای دینی و در سخنان پیامبرانی مانند ابراهیم بیان شده است.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref> | ||
== ویژگیهای مهاجر در فرهنگ اسلامی-ایرانی == | == ویژگیهای مهاجر در فرهنگ اسلامی-ایرانی == | ||
