| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
بازتعریف ارزشهای نقش خانهداری پس از [[جنگ جهانی دوم]] شتاب گرفت، هنگامهای که نیاز به نیروی کار در غرب، ارزش اقتصادی اشتغال را در تقابل با ارزش غیرمادی این نقش مانند ایجاد آرامش و تربیت قرار داد.<ref>مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1369ش، ص225.</ref> | بازتعریف ارزشهای نقش خانهداری پس از [[جنگ جهانی دوم]] شتاب گرفت، هنگامهای که نیاز به نیروی کار در غرب، ارزش اقتصادی اشتغال را در تقابل با ارزش غیرمادی این نقش مانند ایجاد آرامش و تربیت قرار داد.<ref>مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1369ش، ص225.</ref> | ||
امروزه تقابل نگرشها ادامه دارد | امروزه تقابل نگرشها ادامه دارد و زنان با محوریت ارزش انتخاب، حق تصمیمگیری بین نقش خانهدار، شاغل یا هردو را مطالبه میکنند. درحالیکه بسیاری مردان خواهان حفظ ارزشهای سنتی این نقش در کنار پذیرش ارزش مشارکت اقتصادی زنان هستند.<ref>ابوالحسنی و همکاران، «فهم مردان و زنان از نقش خانه داری»، ۱۴۰۴ش.</ref> | ||
== دیدگاههای نظری == | == دیدگاههای نظری == | ||
برخی نظریههای جامعهشناختی، اگرچه مستقیماً موضوع خانهداری را بررسی نکردهاند، اما با تحلیل تقسیم کار جنسیتی در خانواده، چارچوبی برای فهم این نقش فراهم میکنند:<ref>Primeau, “A Woman´s Place: Unpaid work in the Home”, 1992, p.981.</ref> | |||
=== کارکردگرایی === | |||
نخستین تحلیل توسط [[تالکوت پارسونز]] بیان شد. این دیدگاه با تفکیک نقشهای جنسیتی مانند ابزاری برای مرد و اظهاری برای زن، به تثبیت خانهداری بهعنوان نقش اصلی و طبیعیشده زنان در حوزه خصوصی انجامید.<ref>شیری و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربه زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ۱۴۰۴ش، ص۹۵.</ref> پارسونز معتقد بود حفظ این جدایی برای اجتناب از تنش میان حوزه عمومی و خصوصی ضروری است.<ref>بر، جنیست و روانشناسی اجتماعی، ۱۳۸۳ش، ص۱۲۴.</ref> | |||
=== تحلیل تاریخی-تکنولوژیک === | |||
در اندیشه اسلامی، خانواده واحد اصلی برای تحقق آرامش است.<ref>امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۰.</ref> در [[فقه|فقه اسلامی]]، خانهداری تکلیف واجب زن نیست، بلکه فعالیتی انتخابی است که امکان دریافت دستمزد در قبال آن (اجرتالمثل) وجود دارد.<ref>بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷-۱۶۶.</ref> فعالیتهایی مانند آشپزی و فرزندپروری در شمار وظایف مشترک محسوب میشوند.<ref>احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.</ref> برخلاف رویکرد فمینیستی که بر محاسبه مادی تأکید دارد، اسلام بر انتخاب آزادانه و کانون محبت خانواده تأکید میورزد.<ref>شریفی و همکاران، «عدالتسنجی شغل خانهداری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.</ref> | این رویکرد نشان میدهد که چگونه صنعتی شدن با تفکیک قلمرو عمومی و خصوصی، ایفای نقش خانهداری را به کاری عمدتاً زنانه درون خانه تبدیل کرد.<ref>Primeau, “A Woman´s Place: Unpaid work in the Home”, 1992, p.983.</ref> | ||
=== فمنیستی === | |||
نظریه [[فمینیسم|فمینیستی]] خانهداری را مسئلهای تعیینکننده در روابط جنسیتی میداند.<ref>شیری و همکاران، «کار و خانه: پدیدارشناسی تجربۀ زیسته و روایت زنان شاغل از کار خانگی»، ۱۴۰۴ش، ص۹۶.</ref> جامعهشناسانی چون آن اکلی و مارگارت بنستون با تأثیر از [[کارل مارکس]]، کار خانگی را در نظام سرمایهداری بیارزش شمرده و آن را ابزاری برای سرکوب زنان میدانند.<ref>هام، فرهنگ نظریههای فمنیستی، ۱۳۸۲ش، ص۲۱۲.</ref> کتاب «زن خانهدار» اثر ان اکلی از نخستین مطالعات در این زمینه است.<ref>بدریمنش و صادقی فسایی، «مطالعه تفسیری نقش خانهداری»، ۱۳۹۴ش، ص۶۱.</ref> | |||
== خانهداری از دیدگاه فقه == | |||
در اندیشه اسلامی، خانواده واحد اصلی برای تحقق آرامش است.<ref>امینفر، «بررسی نگرش زنان جوان»، ۱۳۹۳ش، ص۱۳۰.</ref> در [[فقه|فقه اسلامی]]، خانهداری تکلیف واجب زن نیست، بلکه فعالیتی انتخابی است که امکان دریافت دستمزد در قبال آن (اجرتالمثل) وجود دارد.<ref>بجنوردی، القواعد الفقهیه، ۱۴۱۹ق، ص۱۶۷-۱۶۶.</ref> فعالیتهایی مانند آشپزی و فرزندپروری در شمار وظایف مشترک محسوب میشوند.<ref>احمدیه، «حق اجرتالمثل و نحله در یک بررسی حقوقی»، 1383ش، ص۲۹۸.</ref> برخلاف رویکرد فمینیستی که بر محاسبه مادی تأکید دارد، اسلام بر انتخاب آزادانه و کانون محبت خانواده تأکید میورزد.<ref>شریفی و همکاران، «عدالتسنجی شغل خانهداری»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۶.</ref> | |||
== خانهداری در عصر نوین == | |||
در گذشته، زنان علاه بر کار خانه، در فعالیتهایی مانند کشاورزی و دامپروری نیز حضور داشتند اما نقش اصلی آنان در چارچوب خانهداری، همسری و مادری تعریف میشد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_86175.html غمامی و علوی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، ۱۳۹۷ش، ص۳۰.]</ref> انقلاب صنعتی با تفکیک محل کار از خانه، دورهای جدید را رقم زد که به تدریج به خروج زنان از خانه و اشتغال در عرصه عمومی انجامید.<ref>لگیت، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، ۱۳۹۴ش، ص۲۱۲-۲۰۹.</ref> جنبشهای فمینیستی نیز با شعار برابریخواهی، این روند را شتاب بخشیدند. با این حال، اشتغال بیرون از خانه به معنای کاهش مسئولیتهای سنتی زنان نبود و پدیده «بار دوگانه» یا تعارض بین نقش شغلی و خانوادگی را ایجاد کرد.<ref>آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، 1393ش، ص288.</ref> این تجربه دشوار، همراه با بازاندیشی درباره اولویتهای زندگی، در برخی جوامع به تمایلی برای بازگشت به کانون خانواده انجامید. در واکنش، برخی کشورها با رسمیت بخشیدن به خانهداری بهعنوان یک شغل، حمایتهایی مانند برخورداری از خدمات بیمه درمانی و تأمین اجتماعی، دریافت حقوق از دولت برای دوران مراقبت از کودکان خردسال خود، سهیم بودن در حق بیمه بازنشستگی همسران خود، بستههای حمایتی کالایی و نیز اجرای ایده کارـ خانواده در برخی کشورهای صنعتی مانند کار پارهوقت و تسهیلات دیگر را برای زنان خانهدار یا شاغل فراهم کردند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_135057.html حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶-۱۵۷.]</ref> | در گذشته، زنان علاه بر کار خانه، در فعالیتهایی مانند کشاورزی و دامپروری نیز حضور داشتند اما نقش اصلی آنان در چارچوب خانهداری، همسری و مادری تعریف میشد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_86175.html غمامی و علوی، «الگوی اسلامی امنیت اقتصادی زنان خانهدار»، ۱۳۹۷ش، ص۳۰.]</ref> انقلاب صنعتی با تفکیک محل کار از خانه، دورهای جدید را رقم زد که به تدریج به خروج زنان از خانه و اشتغال در عرصه عمومی انجامید.<ref>لگیت، زنان در روزگارشان: تاریخ فمینیسم در غرب، ۱۳۹۴ش، ص۲۱۲-۲۰۹.</ref> جنبشهای فمینیستی نیز با شعار برابریخواهی، این روند را شتاب بخشیدند. با این حال، اشتغال بیرون از خانه به معنای کاهش مسئولیتهای سنتی زنان نبود و پدیده «بار دوگانه» یا تعارض بین نقش شغلی و خانوادگی را ایجاد کرد.<ref>آبوت و والاس، جامعهشناسی زنان، 1393ش، ص288.</ref> این تجربه دشوار، همراه با بازاندیشی درباره اولویتهای زندگی، در برخی جوامع به تمایلی برای بازگشت به کانون خانواده انجامید. در واکنش، برخی کشورها با رسمیت بخشیدن به خانهداری بهعنوان یک شغل، حمایتهایی مانند برخورداری از خدمات بیمه درمانی و تأمین اجتماعی، دریافت حقوق از دولت برای دوران مراقبت از کودکان خردسال خود، سهیم بودن در حق بیمه بازنشستگی همسران خود، بستههای حمایتی کالایی و نیز اجرای ایده کارـ خانواده در برخی کشورهای صنعتی مانند کار پارهوقت و تسهیلات دیگر را برای زنان خانهدار یا شاغل فراهم کردند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_135057.html حسینی اکبرنژاد، «ارزشگذاری کار خانگی زنان در اسلام و رویه نهادهای بینالمللی»، ۱۳۹۹ش، ص۱۶۶-۱۵۷.]</ref> | ||
== خانهداری در سبک زندگی اسلامی-ایرانی == | == خانهداری در سبک زندگی اسلامی-ایرانی == | ||
