رفعت حسن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{جعبه اطلاعات افراد

| تصویر            = رفعت حسن.jpg

| زیرنویس تصویر    = رفعت حسن

| image_alt        = رفعت حسن

| فایل پادکست      =  

| حجم فایلپادکست    =  

| تاریخ پادکست      =  

| زیرنویس عنوان    =  

| نام خانوادگی      = حسن

| زادهٔ              = ۱ ژانویه ۱۹۴۳{{سخ}}لاهور، پاکستان

| ناپدید شدن       =  

| درگذشت            =

| علت مرگ          =  

| مدفن              =  

| محل زندگی         = لوئیزویل، کنتاکی، ایالات متحده آمریکا

| ملیت              = پاکستانی

| دیگر نام‌ها        =  

| تحصیلات            = دکتری زبان انگلیسی و فلسفه

| محل تحصیل        = کالج سنت‌مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان

| آثار              = حقوق بشر دینی در چشم‌انداز جهانی: دیدگاه‌های دینی{{سخ}}فمینیسم در اسلام (در فمینیسم و دین جهانی){{سخ}}آزادی انسان در کنف حمایت قرآن کریم{{سخ}}دیدگاه قرآن در مورد کثرت‌گرایی دینی{{سخ}}«سقوط» زن و مرد: یک دیدگاه الهیاتی قرآنی، در الهیات اسلامی: آرای زنان متکلم مسلمان

| منصب              = استاد مطالعات دینی

| دوره              =  

| پس از             =  

| پیش از            =

| همسر             =  

| فرزندان          = یک دختر

| مادر             =  

| خویشاوندان        = حکیم احمد شجاع (پدربزرگ مادری)

| جوایز            =  

| افتخارات          =  

| درجه نظامی       =  

رفعت حسن، نظریه‌پرداز [[فمینیسم اسلامی]] و از نخستین کسانی است که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت. او استاد بازنشستهٔ مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است و به‌عنوان رهبر فمینیست‌های مسلمان در ایالات متحده شناخته می‌شود. رفعت حسن در چارچوب [[الهیات فمینیستی]] استدلال می‌کند که متن قرآن، گویای برابری جنسیتی است، اما تفاسیر مردسالارانه و سنت‌های فرهنگی موجب تبعیض علیه زنان شده‌اند. او با نقد خوانش‌های سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار مشارکت زنان در فرایند تفسیر می‌شود. این در حالی است که قرآن آشکارا به تفاوت‌های جنسی و جنسیتی زن و مرد اشاره کرده است و انگاره تساوی مطلق زن و مرد، از سوی اسلام‌شناسان و قرآن‌پژوهان، گونه‌ای از تفسیر به‌رأی تلقی می‌شود.

رفعت حسن (زادهٔ ۱ ژانویه ۱۹۴۳) در لاهور در پاکستان و در یک [[خانواده]] [[سید]] [[مسلمان]]، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش در چارچوب سنت فرهنگی رایج، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین، [[ازدواج]] کنند. در مقابل، مادرش که فرزند شاعر و دانشمندی به نام حکیم احمد شجاع، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an”  2024, Page 131- 150.]</ref> او در یک مدرسه مذهبی انگلیکان و سپس در کالج سنت‌مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان به تحصیل زبان انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن در سال ۱۹۶۸م از رساله دکتری خود با موضوعی دربارهٔ [[اقبال لاهوری]] دفاع کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>

رفعت حسن از ۱۹۶۶م تا ۱۹۶۷م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صداوسیمای پاکستان از ۱۹۶۹م تا ۱۹۷۲م فعالیت کرد. وی در ۱۹۷۲م با دخترش به ایالات متحدهٔ آمریکا [[مهاجرت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original]</ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد. حسن از اولین کسانی بود که برچسب [[فمینیسم اسلامی]] را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.]</ref>

رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین [[حقوق بشر]] می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ ناروا است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند [[حق حیات]]، حق کرامت، عدالت، آزادی و [[علم‌آموزی]]، ذاتی انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است； حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرتِ بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابهٔ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن برده‌داری را عملاً منسوخ کرده و آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و آزادی بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>حسن، «حقوق بشر در قرآن»، 1395ش، ص10-12.</ref>

رفعت حسن، با اثرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به [[الهیات فمینیستی]] در قرآن را ارائه می‌دهد. هستهٔ مرکزی دیدگاه او این ادعا است که قرآن ذاتاً با [[فمینیسم]] در تعارض نیست، بلکه آموزه‌های آن در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را منشور کبیر [[حقوق بشر]] می‌خواند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref> از منظر وی، نابرابری‌های کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگ‌ها و تفاسیر [[مردسالاری|مردسالارانه]] دارد. به عقیدهٔ او، غیبت تاریخی زنان از فرایند تفسیر و علوم دینی، منجر به حاکمیت خوانش‌های یک‌سویه و تبعیض‌آمیز شده است. راه‌حل او، [[توانمندسازی زنان]] از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه [[تفسیر قرآن]] است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، قرائت‌های اصیل مساوات‌طلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص5-15.</ref>

او سه انگاره را مبنای فرودست‌انگاری زنان معرفی می‌کند: تابعیت [[زن]] در آفرینش، مسئولیت حوا در هبوط آدم و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگاره‌ها، استدلال می‌کند که قرآن برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref>

* مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه می‌گیرد； در حالی که قرآن در برخی احکام مانند ارث، [[شهادت]] یا قضاوت تفاوت‌هایی را میان آنان مقرر داشته است؛ بنابراین برابری مطلق در همه شئون با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref>

* استدلال‌های حسن به‌طور عمده متکی بر سنت تفسیری اهل‌سنت است و از نقدهای درون‌مذهبی [[شیعه]] نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرام‌آمیز [[شیعه]] دربارهٔ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یک‌سویه جلوه می‌دهد.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص21.</ref>

* منتقدان دارای رویکرد سنتی، رویکرد حسن و دیگر فمینیست‌های مسلمان را مصداق تفسیربه‌رأی و تحمیل پیش‌فرض‌های مدرن بر متن دینی می‌دانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمی‌توان صرفاً با انگیزه برابری‌خواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره می‌کنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشت‌هایی متفاوت از فمینیست‌ها داشته‌اند و برخی تفاوت‌های حقوقی در قرآن را مبتنی بر تفاوت‌های طبیعی زن و مرد دانسته‌اند.<ref>امین، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، 1361ش، ج‏4، ص63.</ref>

* امین، سیده نصرت، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.

* بدره، محسن و دیگران، «چشم‌انداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۷، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.

* حسن، رفعت، «حقوق بشر در قرآن»، مجلهٔ اندیشهٔ اصلاح، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۵ش.

* حسن‌نیا، علی و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، مجلهٔ فلسفه دین، دوره ۱۶، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۸ش.  

* Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>

* "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''. Retrieved 16 November 2015.

* "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008. {{پایان چپ‌چین}} {{پایان منابع}}