حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
| نام = صفویه | | نام = صفویه | ||
| نامهای دیگر = سلسله صفویان | | نامهای دیگر = سلسله صفویان | ||
| نوع حکومت = | | نوع حکومت = | ||
| دودمان = خاندان صفوی | | دودمان = خاندان صفوی | ||
| بنیانگذار = شاه اسماعیل اول | | بنیانگذار = شاه اسماعیل اول | ||
| آخرین فرمانروا = | | آخرین فرمانروا = | ||
| عنوان فرمانروا = | | عنوان فرمانروا = | ||
| آغاز حکومت = ۹۰۷ق | | آغاز حکومت = ۹۰۷ق | ||
| پایان حکومت = ۱۱۳۵ق | | پایان حکومت = ۱۱۳۵ق | ||
| مدت حکومت = | | مدت حکومت = | ||
| پایتخت = [[تبریز]] | | پایتخت = [[تبریز]] | ||
| پایتختهای پیشین = | | پایتختهای پیشین = | ||
| شهرهای مهم = [[اصفهان]]{{سخ}}[[اردبیل]]{{سخ}}[[شیراز]]{{سخ}}[[قم]]{{سخ}}[[نجف]]{{سخ}}[[کرمان]] | | شهرهای مهم = [[اصفهان]]{{سخ}}[[اردبیل]]{{سخ}}[[شیراز]]{{سخ}}[[قم]]{{سخ}}[[نجف]]{{سخ}}[[کرمان]] | ||
| زبان رسمی = [[زبان فارسی]] | | زبان رسمی = [[زبان فارسی]] | ||
| زبانهای رایج = | | زبانهای رایج = | ||
| دین رسمی = [[تشیع]] | | دین رسمی = [[تشیع]] | ||
| مذهب رسمی = [[تشیع]] | | مذهب رسمی = [[تشیع]] | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
}} | }} | ||
{{درشت|'''صفویه؛'''}} سلسهٔ حکومت مقتدری که مذهب شیعه را در ایران، رسمیت بخشید. | |||
صفویه، | صفویه، سلسلهٔ حکومتی بود که در دورهٔ حساس تاریخی و سیاسی [[به]] قدرت رسید و با پیریزی استقلال سیاسی کشور و رسمیتبخشیدن به مذهب [[شیعه]]، حیات دوبارهای به ایران بخشید و زمینهٔ شکلگیری وحدت ملی ایرانیان را فراهم ساخت. صفویه با ترویج اندیشه شیعی، موجب تحول عمیق در سبک [[زندگی]] ایرانیان شد که آثار آن تا هنوز باقی است. ایران در دوران صفویه، شاهد رونق اقتصادی، گسترش [[وقف]] و احداث بناهای عامالمنفعه، اهتمام به حفظ تراث فرهنگی، نگارش هزاران نسخه آثار مکتوب و سر برآوردن عالمان و فیلسوفانی مانند [[ملاصدرا (صدرالمتألهین)|ملاصدرا]] بود. | ||
==خاندان صفوی== | == خاندان صفوی == | ||
پادشاهان صفوی بهدلیل انتساب [[به]] «[[شیخ صفیالدین اردبیلی|شیخ صَفیالدّین اَردبیلی]]» ( | پادشاهان صفوی بهدلیل انتساب [[به]] «[[شیخ صفیالدین اردبیلی|شیخ صَفیالدّین اَردبیلی]]» (۶۵۰–۷۳۵ق)، عارف و شاعر قرن هشتم هجری و نیای شاه اسماعیل اول مؤسس سلسله صفویان، به این نام شهرت پیدا کردهاند.<ref>حقیقت، عارفان بزرگ ایرانی در بلندای فکر انسانی، 1383ش، ج۱، ص۵۹۱.</ref> نَسَب این خاندان بر اساس برخی منابع، با ۱۹ واسطه به امام کاظم، امام هفتم شیعیان، میرسد؛<ref>خواند میر، تاریخ حبیب السیر، 1362ش، ج4، ص۴۰۹.</ref> اما برخی از پژوهشگران معاصر، در سیادت این خاندان و [[تشیع]] [[شیخ]] صفیالدین تردید کردهاند.<ref>تمیمداری، عرفان و ادب در عصر صفوی، ۱۳۸۹ش، ص۲۳.</ref> شیخ صفیالدین اردبیلی در سال ۶۵۰ق در روستای «کلخوران»، واقع در شمالغربی [[اردبیل]] به دنیا آمد.<ref>صفری، اردبیل در گذرگاه تاریخ، ۱۳۷۰ش، ص60.</ref> شیخ صفی در [[شیراز]] و شهرهای اطراف آن به دیدار مشایخ صوفیه همت گماشت و سپس به حلقه مریدان «شیخ زاهد» در [[گیلان]] پیوست. وی با اثرپذیری از [[معنویت]] و سلوک عملی شیخ زاهد، «طریقت صفویه» را تأسیس کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216803/شیخِ-صفویه---مجتبی-شهرآبادی شهرآبادی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مکتب عرفانی شیخ صفی در زمان حیات وی از اردبیل تا آناتولی شرقی و سوریه گسترش یافت<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ۱۳۷۲ش، ص711-715.</ref> و در زمان جانشینی فرزند وی «صدرالدین» ادامه یافت.<ref>مهاجر، الهجرة العاملیة الی ایران فی العصر الصفوی، ۱۴۱۰ق، ص20.</ref> پس از او «خواجهعلی» نفوذ زیاد پیدا کرد<ref>شکری، عالم آرای صفوی، ۱۳۵۰ش، ص۲۳–۲۶.</ref> و سپس فرزند وی، به نام جنید به رهبری این سلسله رسید.<ref>حسینی قزوینی، لب تواریخ، ۱۳۱۴ش، ص۲۳۸.</ref> | ||
بعد از آنکه نزدیک به چهار پشت از زمان شیخ صفیالدین گذشت، یکی از نوادگان او به نام «شیخحیدر» | بعد از آنکه نزدیک به چهار پشت از زمان شیخ صفیالدین گذشت، یکی از نوادگان او به نام «شیخحیدر» علاوه بر جنبهٔ مرشدی در عرفان، به کارهای سیاسی و نظامی روی آورد و پسر سوم او اسماعیل رویهٔ سیاسی و نظامی [[پدر]] را در پیش گرفت و در تابستان ۹۰۷ق در [[تبریز]] تاجگذاری کرد و به شاه اسماعیل معروف شد.<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ۱۳۷۲ش، ص25.</ref> او در رأس مریدان خود به همراه هفت هزار قزلباش، نیروهای آق قویونلو را در ناحیه شرور شکست داد<ref>مزاوی، پیدایش دولت صفوی، ۱۳۶۳ش، ص۲۶۶.</ref> و وارد [[تبریز (شهر)|تبریز]] شد و تشیع را بهعنوان مذهب رسمی اعلام کرد. به گفتهٔ پژوهشگران قبایل روملو، استاجلو، تکلو، شاملو، ذوالقدر، قاجار، افشار و نیز ترکمانان در تشکیل حکومت صفویه نقش بنیادین ایفا کردند.<ref>سومر، نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعهٔ دولت صفوی، ۱۳۷۱ش، ص۱۷۱.</ref> این سلسله از ۹۰۷ق تا ۱۱۳۵ق بر ایران حکومت کردند.<ref>استنلی، تاریخ طبقات سلاطین اسلام، 1363ش، ص228-230.</ref> | ||
==نظامسازی بر بنیان آموزههای مذهبی شیعه== | == نظامسازی بر بنیان آموزههای مذهبی شیعه == | ||
ایران امروز از نظر سبک [[زندگی]] بر همان پایهای استوار است که پادشاهان صفویه بنا نهادند. در عصر صفویه، دانش کلام بهعنوان زیربنا و دانش فقه بهعنوان روبنای اندیشه شیعی، مبنای نظام حکومتی صفویه بود و آنها به گسترش دانش فقه و کلام شیعی، اهتمام بسیار داشتند. از سوی دیگر، ایران اسلامی بهخلاف | ایران امروز از نظر سبک [[زندگی]] بر همان پایهای استوار است که پادشاهان صفویه بنا نهادند. در عصر صفویه، دانش کلام بهعنوان زیربنا و دانش فقه بهعنوان روبنای اندیشه شیعی، مبنای نظام حکومتی صفویه بود و آنها به گسترش دانش فقه و کلام شیعی، اهتمام بسیار داشتند. از سوی دیگر، ایران اسلامی بهخلاف ۹ قرن نخست هجری، در دورهٔ صفویه استقلال سیاسی خود را بازیافت و هویت ایرانی بهعنوان «[[مسلمان]] شعیه فارسیزبان» بازتعریف شد که بر بیشتر ایرانیان تطبیق میکرد.<ref>جعفریان، صفویه در عرصهٔ دین، فرهنگ و سیاست، 1379ش، ج1، ص13.</ref> در سبک زندگی ایرانیان، مذهب شیعه، جایگاه ویژهای یافت و این در حالی بود که پیش از دولت صفوی، [[دین|مذهب]] در ایران مجموعهای آمیخته از سه گرایش تسنن، تصوف و تشیع بود و به لحاظ تودهای، سراسر ایران تحت سلطهٔ خانقاهها قرار داشت. همچنین دولت بهطور غالب سنی بود و فقه و قضاوت نیز تحت سیطرهٔ عالمان اهلسنت بود و به جز چند شهر محدود، خبری از فقه و فکر و [[آداب]] و رسوم شیعی وجود نداشت. رسمیت مذهب تشیع در دوره صفوی، با فلسفهٔ سیاسی خاص این مذهب، همراه بود.<ref>جعفریان، صفویه در عرصهٔ دین، فرهنگ و سیاست، 1379ش، ج1، ص12-15.</ref> | ||
==نقشآفرینی عالمان دین در حکومت صفویه== | == نقشآفرینی عالمان دین در حکومت صفویه == | ||
در عصر صفوی، عموم علمای [[شیعه]] با حکومت در سطوح مختلف همکاری میکردند؛ حتی عدهای از علمای «جبلعامل» [[لبنان]] از جمله «[[شیخ بهایی]]»، برای همکاری با دولت نوپای صفویان به ایران [[مهاجرت]] کردند.<ref>مهاجر، الهجرة العاملیة الی ایران فی العصر الصفوی، ۱۴۱۰ق، ص121.</ref> | در عصر صفوی، عموم علمای [[شیعه]] با حکومت در سطوح مختلف همکاری میکردند؛ حتی عدهای از علمای «جبلعامل» [[لبنان]] از جمله «[[شیخ بهایی]]»، برای همکاری با دولت نوپای صفویان به ایران [[مهاجرت]] کردند.<ref>مهاجر، الهجرة العاملیة الی ایران فی العصر الصفوی، ۱۴۱۰ق، ص121.</ref> | ||
در نبرد [[چالدران]] میان شاهاسماعیل صفوی و شاهسلیم عثمانی، چند تن از علما از جمله سیدمحمد کمونه، میرسیدشریف استرآبادی<ref> آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، 1430ق، ج۷، ص۱۰۴ و 232.</ref> و سیدعبدالباقی کرمانی،<ref>امینی، شهداء الفضیله، ۱۴۰۲ق، ص108-109.</ref> به [[شهادت]] رسیدند. همچنین عالمان [[دین]] در جایگاه شیخالاسلام<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۳۳۶.</ref> به حل و فصل امور و تشکیلات دینی و امور قضایی و وقفنامهها و حل بحرانهای اجتماعی میپرداختند.<ref> | در نبرد [[چالدران]] میان شاهاسماعیل صفوی و شاهسلیم عثمانی، چند تن از علما از جمله سیدمحمد کمونه، میرسیدشریف استرآبادی<ref>آقابزرگ طهرانی، طبقات اعلام الشیعه، 1430ق، ج۷، ص۱۰۴ و 232.</ref> و سیدعبدالباقی کرمانی،<ref>امینی، شهداء الفضیله، ۱۴۰۲ق، ص108-109.</ref> به [[شهادت]] رسیدند. همچنین عالمان [[دین]] در جایگاه شیخالاسلام<ref>شاردن، سفرنامه شاردن، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۱۳۳۶.</ref> به حل و فصل امور و تشکیلات دینی و امور قضایی و وقفنامهها و حل بحرانهای اجتماعی میپرداختند.<ref>خداوردی، منصب شیخالاسلام و نقش وی در امور سیاسی اجتماعی کرمان در دورهٔ متاخر صفوی، ۱۳۹۴ش، ص۵۳–۵۴.</ref> [[امام خمینی]] که نظریهٔ ولایت فقیه را در حکمرانی جامعهٔ [[مسلمان]] نهادینه کرد، همکاری علما با صفویان را معلول عوامل فرهنگی و اجتماعی و شرایط حاکم بر جامعه آن روز میداند. وی با بیان پیشتازی روحانیت در نهضتهای مردمی، دوری و نزدیکی عالمان دین به حکومتها را در چارچوب راهبرد کلان آنها برای حراست از اسلام دانسته است.<ref>مجموعه سخنرانیهای امامخمینی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۲۹۴–۲۹۵.</ref> او ورود عالمانی مانند محقق کرکی، شیخ بهایی و محمدباقر مجلسی به عرصه همکاری با حکومت را بهجهت ترویج و تثبیت مکتب تشیع میداند.<ref>جموعه سخنرانیهای امامخمینی، ۱۳۷۳ش، ج۱، ص۲۹۴–۲۹۵. امام خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۳، ص۲۴۰.</ref> | ||
==آثار و پیامدهای حکومت صفوی== | == آثار و پیامدهای حکومت صفوی == | ||
=== ۱. رشد و گسترش حوزههای علمیه === | |||
در زمان صفویه حوزههای علمیهٔ شیعه رشد و گسترش چشمگیر پیدا کرد و حوزهٔ علمیهٔ اصفهان، خراسان، قم، نجف و مناطق دیگر در این دوران آباد شد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4767 «حوزۀ علمیۀ قم، مستحصل حوزههای شیعه در طول تاریخ»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> برای مثال [[مدرسه فیضیه]] [[قم]] که در تاریخ تشیع بهویژه در دوران انقلاب اسلامی ایران، منشأ تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زیادی بوده، از بناهای شاهطهماسب اول و متعلق به سال ۹۳۴ق است.<ref>ناصرالشریعه، تاریخ قم، ۱۳۸۳ش، ص۲۴۰.</ref> گسترش [[حوزههای علمیه]] زمینهٔ ظهور عالمان و فقهای بزرگ ایرانی را نیز فراهم آورد؛ بهطوری که بعد از صفویه، حدود نود درصد علما و فقهای شیعه را ایرانیان تشکیل دادهاند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=4767 «حوزۀ علمیۀ قم، مستحصل حوزههای شیعه در طول تاریخ»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | |||
=== | === ۲. ترجمهٔ متون دینی به فارسی === | ||
ادبیات شیعی و میراث دینی آن اعم از متون روایی، فقهی، کلامی، فلسفی و اخلاقی تا پیش از دورهٔ صفویه بهطور عمده به [[زبان عربی]] نگارش مییافت، اما در زمان صفویه که تشیع در ایران بهصورت مذهب رسمی درآمد ضرورت فارسیکردن متون مذهبی شیعه در اقدامات فرهنگی دولت قرار گرفت و هزاران اثر جدید به فارسی تولید و بسیاری از متون عربی به فارسی ترجمه شد.<ref>جعفریان، صفویه در عرصهٔ دین، فرهنگ و سیاست، 1379ش، ج3، ص1097.</ref> | |||
=== | === ۳. حفظ و ترویج زبان فارسی === | ||
فارسی در دوره صفوی، زبان رسمی دیوانی بوده و مکاتبات داخلی و خارجی دستگاه حکومت، اسناد و قبالههای رسمی، دیوانهای شعری، کتب تاریخ و سایر آثار و منابع عمومی به زبان فارسی نگارش یافتهاند. همچنین رواج شاهنامهخوانی، جذب و دعوت شاهنامهخوانان و ساختن محل برای این محافل و ترجمة آثار عربی به زبان فارسی، نشاندهندة اهتمام دستگاه حکومتی به [[زبان فارسی]] است.<ref>گودرزی، «موقعیت زبان و ادبیات فارسی در ایران عصر صفویه و رابطة آن با زبان رسمی و ملی»،1390ش، ص77.</ref> | |||
=== | === ۴. شکوفایی شعر و ادبیات فارسی === | ||
فارسی در دوره | پژوهشگران دوران صفویه را از دو جهت، اوج شکوفایی [[شعر فارسی]] میدانند؛ نخست اینکه در این دوره، شعر سبک هندی رایج شده و اوج گرفته است که جزء قطعات درخشان تاریخ شعر فارسی محسوب میشود. جهت دیگر کمیت شاعران در این دوره است؛ در این دو قرن در ایران، هند، افغانستان و ماوراءالنهر هزاران شاعر ظهور کردند که در بین آنها شاعران برجستهای مانند صائب تبریزی، کلیم، محمدجان قدسی و نظیری نیشابوری وجود دارند. کارشناسان از لحاظ کمیت فقط دوران بعد از [[انقلاب اسلامی ایران]] را با دوران صفویه قابل مقایسه میدانند.<ref>«بینظیر بودن دوره دویست ساله رواج سبک هندی در ادوار تاریخ شعری ما از بعضی جهات»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.</ref> برای مثال نصرآبادی در «تذکره نصرآبادی»، فقط در شهر [[اصفهان]] به هزار شاعر اشاره کرده و شرح حال آنها را نوشته است. به نظر کارشناسان بعد از حافظ، هیچ غزلسرایی به عظمت [[صائب تبریزی]] در دوران صفویه نیامده و بعد از رودکی، هیچ شاعری به تعداد صائب شعر نگفته است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.]</ref> | ||
=== | === ۵. تدوین و نشر احادیث اهلبیت === | ||
بستر شکوفایی، تدوین و نشر احادیث ائمه بعد از ۵ قرن رکود، در دورهٔ صفویه فراهم شد که به نوشتهٔ پژوهشگران، فقط با دورهٔ صاحبان کتب اربعه قابل مقایسه است؛ علمای شیعه در این دوره تحت تأثیر شرایط اجتماعی و فرهنگی جدید، به تدوین آثار جامع حدیثی، شرحنویسی بر متون کهن روایی، تألیف تفاسیر و ترجمهٔ احادیث روی آوردند. در این دوره، گفتمان حدیثی گسترش یافت و آثار متعددی در حوزه حدیث و علوم مرتبط به آن تولید شد. این گفتمان حدیثی در درازمدت باعث نهضت علمی در عرصههای گوناگون، بازخوانی جوانب مختلف میراث حدیثی پیشینیان و تدوین جوامع ثانویه حدیثی شیعه شد. محققان عوامل این انقلاب بزرگ فرهنگی را مقابله با عثمانیان و پاسخگویی به شبهات ضد شیعی و اسلامی، حضور علمای شیعه در حکومت صفوی و تصدی بعضی مقامات دولتی، ظهور اخباریگری و چالش میان گرایشهای گوناگون فکری و [[احساس]] نیاز عالمان شیعه به بسط معارف اهل بیت به زبان فارسی میدانند.<ref>مهدویراد و فقهیزاده «جریانشناسی تدوین و نشر حدیث در روزگار صفویان»، 1385ش، ص127.</ref> | |||
=== | === ۶. گسترش علوم عقلی و تجربی === | ||
در عصر صفویه، دانش فلسفه و حکمت، رشد چشمگیر پیدا کرد و در حالی که اندیشهٔ فلسفی، در جهان اسلام افول کرده بود، فیلسوفانی بهنام مانند ملاصدرا، میرداماد و میرفندرسکی چراغ حکمت و فلسفه را در ایران برافروختند و شاگردان بسیاری پروراندند که از جملهٔ آنها میتوان به شمسای گیلانی، شیخ حسین تنکابنی، فیاض لاهیجی، ملارجبعلی تبریزی، رفیعای نایینی، محمدباقر سبزواری، ملامحسن فیض کاشانی و آقاحسین خوانساری نام برد.<ref>مخلصی، «برگی از حکمت و فلسفه در ایران»، ۱۳۷۷ش، ص۱۲۹.</ref> | |||
همچنین ایران در عصر صفوی بهدلیل جنگهای پیدرپی با عثمانی، در زمینه علوم نظامی، توپخانه و سلاحهای آتشین پیشرفت نسبی داشت. نظامیان صفوی با فنآوری تسلیحاتی آشنا شدند و از [[کشورهای اروپایی]] سلاحهای مدرن وارد کردند؛ اما عصر صفوی از نظر علوم تجربی در مقسه با اروپا بسیار ضعیف بود؛ در این زمان در اروپا میکروسکوپ، دماسنج، دوربین نجومی و ماشین بخار اختراع شد، اما در ایران به دلیل تقابل صفویان با عثمانی، اختراعی صورت نگرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/262870/مطالعه-وضعیت-علم-در-عصر-صفوی-حمید-رزاقی-بخػ- رزاقی، «مطالعه وضعیت علم در عصر صفوی»، وبسایت دانشنامۀ بزرگ جهان اسلام.]</ref> | |||
== | == هنر و معماری == | ||
دوران صفویه، دوران شکوفایی معماری و هنرهای اسلامی ایران بوده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3917 «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> بناهایی بزرگ مانند کاخهای عالیقاپو، چهلستون، هشتبهشت و تالار اشرف در سراسر ایران بهویژه اصفهان ساخته شد که دیواره آنها از کاشیهای خوش آبورنگ پوشیده شده و میان مجموع آنها با [[نقاشی]] هنرمندان معروف آن دوره پیوند ایجاد شده است. میدان امام ([[میدان نقش جهان (اصفهان)|میدان نقش جهان]]) در اصفهان، نماد شکوه و عظمت تاریخ و معماری دوران صفویه محسوب میشود که علاوه بر ثبت ملی، به ثبت جهانی رسیده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83251608/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%83%D9%88%D9%87-%D9%88-%D8%B9%D8%B8%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%85%D «میدان امام اصفهان نماد شکوه و عظمت تاریخ و معماری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مساجد زیاد با اصول معماری اسلامی در این دوره ساخته شده که برای نمونه «[[مسجد]] امام» و «[[مسجد شیخ لطفالله]]» در کنار میدان امام اصفهان از نظر معماری، کاشیکاری، حجاری و عظمت [[گنبد]] و منارههای بلند آن، از شاهکارهای دوران صفویه است. کاخ چهلستون، با ۲۰ ستون چوبی بلند در ایوان و تالار آیینه با سقف منقوش و زراندود، منبتکاری، گچبری و نقاشیهای عالی، یکی از مشهورترین کاخهای این دوره است. در این دوره همچنین کاروانسراهای بزرگی در سراسر ایران و بهصورت غالب از آجر و گاهی ازسنگ ساخته شده است که بهعنوان نمونه میتوان از کاروانسرای «مهیار»، «مادرشاه» و «شیخ علیخان» در اصفهان و کاروانسرای «[[بیستون]]» در [[کرمانشاه]] را میتوان نام برد. در دوره صفویه همچنین تعداد زیادی پل ساخته شد که معماری این پلها از نظر [[زیبایی]] و شیوهٔ پلسازی شاهکار محسوب میشود. از جملهٔ آنها میتوان به پل «اللهوردی خان»، «[[سیوسه پل]]» و «[[پل خواجو]]» بر روی [[زایندهرود]] در اصفهان اشاره کرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/303638/هنر-و-معماری-دوران-صفویه-إصفهان-در-یک-نگاه «هنر و معماری دوران صفویه اصفهان در یک نگاه»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | |||
== | == قشربندی اجتماعی == | ||
دوران | قشربندی اجتماعی در دوران صفویه به شکل «هرم» توصیف شده است که پادشاه در رأس هرم و مردم عادی شامل دهقانان، صنعتگران، دکانداران و تجار کوچک در قاعدهٔ آن قرار میگرفتند. طبقهٔ اشراف (لشکری و کشوری) بین این دو طبقه و عدهای از عالمان دینی در سطحهای مختلف قرار داشتند. قشرهای مختلف مردم دارای اصناف و انجمنهای مذهبی و اجتماعی بودند بهگونهای که در هر شهر بزرگی، کسبه، بازرگانان، کارگران و سایر گروهها نمایندهای برای خود داشتند. در دوران صفوی، تلاش میشد تا در جامعهٔ ایرانی میان ترکمانان [[قزلباش]] و عالمان [[دین]] و بازاریان پیوند مستحکم ایجاد شود.<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ۱۳۷۲ش، ص124-145.</ref> | ||
== | == آیینها و مناسک == | ||
در دوران صفویه یکپارچگی ملی و مذهبی مردم ایران در خلال برگزاری آیینهای اجتماعی و مناسک دینی بیش از پیش و حتی در رویدادهای روزهمره نمود پیدا کرد که تا امروز ادامه دارد و موجب انسجام و اقتدار ملی شده است. برای مثال در این دوره [[جشن]] [[عید نوروز]] بهصورت باشکوه برگزار میشد و آیین [[عزاداری]] [[عاشورا]] و ایام محرم ابعاد تازه به خود گرفت و رشد و گسترش پیدا کرد. جشنها و عیدهای دیگری هم بودند که اگرچه به لحاظ شور و حال و آداب برگزاری به پای مناسکی چون [[نوروز]] یا عاشورا نمیرسیدند، اما نقش خود را در آیینهای انسجامبخش ملی به خوبی ایفا کردهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/177559/نقش-آیین-ها-و-مناسک-اجتماعی-در-بازسازی-جامس سپهری، «نقش آیینها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی؛ سایر جشنها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
== | == رونق اقتصادی == | ||
در دوران صفویه | اقتصاد [[ایران در دوران صفویه]] از ثبات نسبی برخوردار شد. اگرچه مردم مانند دورههای قبل به مشاغل کشاورزی، دامداری و [[تجارت]] مشغول بودند، اما با توجهی که پادشاهان از جمله شاهعباس اول به رونق اقتصاد داشتند، پیشرفت زیادی صورت گرفت.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/935391/Ù
ÙÙ
-ترÛÙ-ارکاÙ-اÙتصادÛ-اÛراÙ-در-دÙرÙ-صÙÙÛÙÙ «مهمترین ارکان اقتصادی ایران در دوره صفویه»، وبسایت راسخون.]</ref> درسایهٔ امنیت و نشاط اجتماعی و اقتصادی که ایجاد شده بود، مردم در مشاغل سنتی و عمومی فعال بودند که برخی از آنها عبارتند از: آهنگری، زرگری، تولید و فروش ابریشم، باغبانی، برزگری، بزازی، بقالی، بنایی، حکاکی، حلوافروشی، حمامیگری، خاتمبندی، خدمتکاری، خراطی، خرده-فروشی، خوانندگی، خوشنویسی، نقاشی و [[خیاطی]].<ref>[https://article.tebyan.net/304557/مشااغل-و-مناصب-مهم-در-دوره-صفویه لواسانی، «مشاغل و مناصب مهم در دوره صفویه»، وبسایت تبیان]</ref> | ||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
* | * آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۳۰ق. | ||
* | * ادوارد براون، تاریخ ادبی ایران، مترجم: غلامرضا رشید یاسمی، تهران، بنیاد کتاب، ۱۳۶۴ش. | ||
* | * استنلی، لینپول، تاریخ طبقات سلاطین اسلام، ترجمهٔ عباس آشتیانی، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۳ش. | ||
* | * امام خمینی، سیدروحالله، صحیفهٔ امام، تهران، مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش. | ||
* | * امینی، عبدالحسین، شهداء الفضیله، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۲ق. | ||
* | * «بینظیر بودن دورهٔ دویست سالهٔ رواج سبک هندی در ادوار تاریخ شعری ما از بعضی جهات»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۳۹۰ش. | ||
* | * تمیمداری، احمد، عرفان و ادب در عصر صفوی، تهران، حکمت، چاپ اول، ۱۳۸۹ش. | ||
* | * جعفریان، رسول، صفویه در عرصهٔ دین، فرهنگ و سیاست، قم، پژوهشکدهٔ حوزه و دانشگاه، ۱۳۷۹ش. | ||
* | * حسینی قزوینی، یحیی بن عبداللطیف حسنی، لب تواریخ، تهران، خاور، ۱۳۱۴ش. | ||
* | * «حوزه علمیه قم، مستحصل حوزههای شیعه در طول تاریخ»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آذر۱۳۷۴ش. | ||
* | * حقیقت، عبدالرفیع، عارفان بزرگ ایرانی در بلندای فکر انسانی، تهران، کومش، ۱۳۸۳ش. | ||
* | * خداوردی، محمد، منصب شیخالاسلام و نقش وی در امور سیاسی اجتماعی کرمان در دورهٔ متاخر صفوی، مجلهٔ پژوهشهای تاریخی، شماره ۲۶، ۱۳۹۴ش. | ||
* | * خروارریز، مهرنوش، «بررسی جایگاه فرهنگ در عصر صفویه»، مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، سال اول، شمارهٔ ۴، آبان ۱۳۹۸ش. | ||
* | * خواندمیر، تاریخ حبیب السیر، زیر نظر دکتر دبیر سیانی، تهران، خیام، ۱۳۶۲ش. | ||
* | * «دوران صفویه، دوران شکوه و اوجِ ادب و هنر»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۷ش. | ||
* | * رزاقی، حمید، «مطالعهٔ وضعیت علم در عصر صفوی»، وبسایت دانشنامهٔ بزرگ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۳۹۹ش. | ||
* | * سپهری، صبا، «نقش آیینها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی؛ سایر جشنها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۸ خرداد ۱۳۹۶ش. | ||
* | * سومر، نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعه دولت صفوی، ترجمهٔ احسان اشراقی، تهران، نشر گستر، ۱۳۷۱ش. | ||
* | * سیوری، راجر، ایران عصر صفوی، ترجمهٔ کامبیز عزیزی، تهران، مرکز، چاپ اول، ۱۳۷۲ش. | ||
* | * شاردن، سفرنامه شاردن، ترجمهٔ اقبال یغمایی، تهران، توس، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. | ||
* | * شکری، یدالله، عالم آرای صفوی، به کوشش بنیاد فرهنگ ایران، تهران، چاپخانه داورپناه، ۱۳۵۰ش. | ||
* | * شهرآبادی، مجتبی، «شیخِ صفویه»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مهر ۱۳۹۷ش. | ||
* | * صفری، بابا، اردبیل در گذرگاه تاریخ، تهران، بینا، ۱۳۷۰ش. | ||
* | * گودرزی، حسین، «موقعیت زبان و ادبیات فارسی در ایران عصر صفویه و رابطة آن با زبان رسمی و ملی»، فصلنامة مطالعات ملی، سال دوازدهم، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۰ش. | ||
* | * لواسانی، «مشاغل و مناصب مهم در دورهٔ صفویه»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ شهریور ۱۳۹۴ش. | ||
* | * مخلصی، عباس، برگی از حکمت و فلسفه در ایران، مجلهٔ حوزه، شمارهٔ ۸۹، ۱۳۷۷ش. | ||
* | * مزاوی، میشل، پیدایش دولت صفوی، ترجمه یعقوب آژند، تهران، گستره، ۱۳۶۳ش. | ||
* | * مهاجر، جعفر، الهجرة العاملیة الی ایران فی العصر الصفوی، بیروت، دارالروضه، ۱۴۱۰ق. | ||
* | * مهدویراد، محمدعلی و فقهیزاده، عبدالهادی، «جریانشناسی تدوین و نشر حدیث در روزگار صفویان»، مجلهٔ علوم انسانی، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۵ش. | ||
* | * «مهمترین ارکان اقتصادی ایران در دوره صفویه»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۳ش. | ||
* | * مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، کوثر، مجموعه سخنرانیهای امام خمینی، تهران، ۱۳۷۳ش. | ||
* | * ناصرالشریعه، محمدحسین، تاریخ قم، تصحیح و تعلیق و اضافات علی دوانی، تهران، رهنمون، ۱۳۸۳ش. | ||
* | * «میدان امام اصفهان نماد شکوه و عظمت تاریخ و معماری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۸ش. | ||
* | * «هنر و معماری دوران صفویه اصفهان در یک نگاه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۶ش. | ||
<!-- | <!-- | ||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | == تغییر مسیرهای پیشنهادی == | ||
دولت صفوی{{سخ}} | دولت صفوی{{سخ}} | ||
| خط ۱۲۱: | خط ۱۲۱: | ||
شاهان صفوی{{سخ}} | شاهان صفوی{{سخ}} | ||
شاهان صفویه{{سخ}} | شاهان صفویه{{سخ}} | ||
دولت | دولت صفوی{{سخ}} | ||
دولت | دولت صفویه{{سخ}} | ||
سلسله | سلسله صفوی{{سخ}} | ||
سلسله | سلسله صفویه{{سخ}} | ||
صفویان{{سخ}} | |||
حکومت صفوی{{سخ}} | |||
حکومت صفویه{{سخ}} | |||
پادشاهی | پادشاهی صفوی{{سخ}} | ||
پادشاهی | پادشاهی صفویه{{سخ}} | ||
شاهان | شاهان صفوی{{سخ}} | ||
شاهان | شاهان صفویه{{سخ}} | ||
--> | --> | ||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده:ایران در دوران صفویه]] | |||
[[رده:حکومتهای شیعه در ایران]] | |||
[[رده:صفویان]] | [[رده:صفویان]] | ||
