خط ۳۶: خط ۳۶:


== پیامدهای شایعه ==
== پیامدهای شایعه ==
شایعه در سطح فردی، سازمانی و اجتماعی دارای پیامدهای تأثیرگذار بوده و آسیب‌های آن می‌تواند جبران‌ناپذیر باشد. شایعه در سطح فردی ممکن است سبب حریم‌شکنی،<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.</ref> مثل غیبت، تهمت، دروغ و یا بی‌آبرو کردن افراد شود.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.</ref> بعضی مطالعات نشان داده شایعات منفی با خستگی روحی، مسخ شخصیت و مراقبت کمتر از حد مطلوب، همبستگی مثبت و با تعهد شغلی و فرهنگ ایمنی بیمار همبستگی منفی دارد.<ref>بابایی آقبلاغ و ستاری اردبیلی، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، 1397ش، ص</ref>
پژوهش‌ها در علوم رفتاری و اجتماعی نشان می‌دهد که شایعه یک پدیدۀ خنثی نیست، بلکه دارای توانمندی ذاتی برای ایجاد اثرات مخرب و بلندمدت در سطوح فردی، سازمانی و جامعه‌شناختی است.


شایعه در سازمان می‌تواند به آرامش روانی کارکنان‌ لطمه وارد کرده و اعتبار آن سازمان را خدشه‌دار کند.<ref>منطقی، «سازوکارهای مقابله با شایعه سازمانی با رویکرد اسلامی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۲.</ref>
۱. '''پیامدهای فردی''': بعضی مطالعات در زمینۀ برهمکنش میان شایعه و سلامت روانی افراد نشان داده که شایعه به مثابه یک عامل برای نقض حریم فردی،[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.] تهمت، افترا و بی‌اعتبار ساختن اشخاص عمل می‌کند.[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.] همچنین یافته‌های پژوهشی نشان می‌دهد که همبستگی مثبت معناداری میان دریافت شایعات منفی و شاخص‌هایی چون خستگی مزمن روحی و کاهش مراقبت حرفه‌ای و تعهد شغلی و فرهنگ ایمنی وجود دارد.[بابایی آقبلاغ و ستاری اردبیلی، «بررسی سازه‌های شکل دهنده رفتار شایعه‌سازی، روانی اجتماعی و سازمانی»، 1397ش،]


شایعه از نظر اجتماعی نیز موجب اضطراب اجتماعی، فضای بی‌اعتمادی ‌و یا ناامیدی شده،<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.</ref> همچنین در فرآیند جامعه‌پذیری اختلال ایجاد می‌کند.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.</ref> گاهی نیز شایعه با هدف تحقیر هویت یک جمع یا جامعه بوده و روحیه خودتحقیری را در آنها القاء می‌کند.<ref>درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.</ref>
2- '''پیامدهای سازمانی''': تحلیلگران سازمانی تأکید دارند که شایعه می‌تواند آرامش روانی کارکنان را مختل کرده و عملکرد آنها را کاهش داده و اعتبار و برند سازمانی را در معرض فرسایش قرار ‌دهد.[منطقی، «سازوکارهای مقابله با شایعه سازمانی با رویکرد اسلامی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶۲.]


شایعه از جهت اقتصادی نیز موجب کاهش بهره‌وری و تولید می‌شود.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.</ref> برای مثال شایعۀ اسیدپاشی به زنان در یک دوره، علاوه‌بر مخدوش کردن وجهۀ ملی، به اقتصاد گردشگری که سومین صنعت مهم جهان محسوب‌ می‌شود لطمۀ بسیاری وارد کرد.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص184.</ref>
3- '''پیامدهای جامعه‌شناختی''': بعضی تحلیل‌های جامعه‌شناختی، شایعه را به‌عنوان یک عامل مختل‌کنندۀ ساختار اجتماعی دسته‌بندی می‌کند. بعضی گزارش‌ها و مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که شایعه به‌عنوان عاملی برای اضطراب اجتماعی، تضعیف سرمایه اجتماعی،[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.] ایجاد اختلال در فرآیند جامعه‌پذیری[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.] و نیز القای حس خودتحقیری در یک جمع خاص عمل می‌کند.[درویشی، «حمله بی‌امان به هویت ایرانی باالقای خود تحقیری»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]


از جهت سیاسی شایعه '''سبب''' بی‌اعتمادی مردم به رهبران جامعه،<ref>نعامی، آسیب‌شناسی شایعه در قرآن، ص۵۹.</ref> اختلاف و تفرقه در جامعه و ایجاد زمینه برای سیطره بیگانگان بر آن می‌شود.<ref>نعامی، آسیب‌شناسی شایعه در قرآن، ص۵۷.</ref> آسیب‌های آن می‌تواند موجب برهم‌زدن نظم سیاسی و یا امنیت ملی شده و جامعه را دچار تشویش کند. این پیامدها در جوامعی که رفتارهای احساسی بر رفتارهای ادراکی غلبه دارد، دارای شدت بیشتری است.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.</ref>
۴. '''پیامدهای اقتصادی''': کارشناسان، شایعه را به‌عنوان یک متغیر خارجی مهم در کاهش بهره‌وری و بازدهی تولید بر می‌شمرند.[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۳.] در یک مطالعۀ موردی، انتشار شایعات پیرامون اسیدپاشی در دورۀ  زمانی خاصی در اصفهان، نشان از وارد آمدن خسارات زیادی بر اقتصاد گردشگری در آن مقطع داشت.[ رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۸۴.]


یکی از شیوه‌های جنگ روانی به‌ویژه در هنگام جنگ،<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص126.</ref> ابجاد شایعه و انتشار آن در جامعۀ هدف است.<ref>غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص2.</ref> تاثیر شایعه آنقدر زیاد است که می‌تواند یک ملت را بدون هیچ جنگی پیروز کرده و یا به شکست بکشاند.<ref>غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص14.</ref> همچنانکه در بعضی از جنگ‌های تاریخ، شایعه تاثیر تعیین کننده‌ای در سرنوشت جنگ داشته است.<ref>غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص14.</ref>
5-'''پیامدهای سیاسی''': بعضی تحلیلگران سیاسی بر این باورند که شایعه می‌تواند سبب بی‌اعتمادی مردم به مسؤلان جامعه[ نعامی، آسیب‌شناسی شایعه در قرآن، ص۵۹.] و تشویش و اختلاف در جامعه شده، نظم سیاسی را برهم‌زند[رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.] و زمینه را برای سیطرۀ بیگانگان فراهم کند.[نعامی، آسیب‌شناسی شایعه در قرآن، ص۵۷.] همچنین متخصصان علوم نظامی، شایعه را ابزاری کلیدی در جنگ روانی می‌دانند که می‌تواند سرنوشت یک جنگ و یا یک ملت را بدون درگیری مستقیمِ نظامی، تعیین کند.[غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص14.]
 
گرچه غالب کارکردهای شایعه با هدف القای ترس، بدبینی، تفرقه‌افکنی و یا ایجاد آشفتگی در اوضاع اقتصادی یک جامعه است<ref>مکارم، «شایعه‌سازی و راه مقابله با آن»، ۱۳۷۸ش.</ref> اما در برخی جوامع توسعه‌یافته از روش شایعه برای بعضی اهداف خاص نیز استفاده می‌شود. برای مثال بعضی دولت‌ها ممکن است با شایعه‌پراکنی و بازخوردگیری از افکار عمومی، میزان خطرات یک تصمیم خاص را مورد سنجش قرار دهند و یا شایعه‌پراکنی را روشی برای زمینه‌سازی برای تصمیم خاص قرار دهند و یا این‌که ممکن است بعضی مسؤلان، با شايعه نسبت به استعفا، میزان محبوبیت خود در نزد عموم را بسنجند.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۱.</ref>


== مدیریت شایعه ==
== مدیریت شایعه ==