| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
5-'''پیامدهای سیاسی''': بعضی تحلیلگران سیاسی بر این باورند که شایعه میتواند سبب بیاعتمادی مردم به مسؤلان جامعه<ref>نعامی، آسیبشناسی شایعه در قرآن، ص۵۹.</ref> و تشویش و اختلاف در جامعه شده، نظم سیاسی را برهمزند<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.</ref> و زمینه را برای سیطرۀ بیگانگان فراهم کند.<ref>نعامی، آسیبشناسی شایعه در قرآن، ص۵۷.</ref> همچنین متخصصان علوم نظامی، شایعه را ابزاری کلیدی در جنگ روانی میدانند که میتواند سرنوشت یک جنگ و یا یک ملت را بدون درگیری مستقیمِ نظامی، تعیین کند.<ref>غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص14.</ref> | 5-'''پیامدهای سیاسی''': بعضی تحلیلگران سیاسی بر این باورند که شایعه میتواند سبب بیاعتمادی مردم به مسؤلان جامعه<ref>نعامی، آسیبشناسی شایعه در قرآن، ص۵۹.</ref> و تشویش و اختلاف در جامعه شده، نظم سیاسی را برهمزند<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۲.</ref> و زمینه را برای سیطرۀ بیگانگان فراهم کند.<ref>نعامی، آسیبشناسی شایعه در قرآن، ص۵۷.</ref> همچنین متخصصان علوم نظامی، شایعه را ابزاری کلیدی در جنگ روانی میدانند که میتواند سرنوشت یک جنگ و یا یک ملت را بدون درگیری مستقیمِ نظامی، تعیین کند.<ref>غروی نائینی و دیگران، «شایعه در قرآن و روایات و امنیت جامعه»، 1399ش، ص14.</ref> | ||
== کارکرد سنجشی شایعه == | == کارکرد سنجشی شایعه == | ||
گرچه غالب کاربردهای شایعه در مطالعات پژوهشی با هدف القای ترس و تفرقه دستهبندی شده،<ref>مکارم، شایعهسازی و راه مقابله با آن، ۱۳۷۸ش.</ref> مطالعات موردی در بعضی جوامع توسعهیافته حاکی از استفاده از شایعه بهعنوان یک ابزار نظرسنجی غیررسمی است. به این صورت که از شایعهپراکنی و بازخورد عمومی برای ارزیابی میزان خطرات یک سیاست پیشنهادی استفاده میشود و یا اینکه با شایعهپراکنی برای پذیرش یک تصمیم زمینهسازی میکنند. گاهی نیز با اعلام شایعاتی مثل استعفا، میزان محبوبیت فردی را مورد سنجش قرار میدهند.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۱.</ref> | گرچه غالب کاربردهای شایعه در مطالعات پژوهشی با هدف القای ترس و تفرقه دستهبندی شده،<ref>مکارم، شایعهسازی و راه مقابله با آن، ۱۳۷۸ش.</ref> مطالعات موردی در بعضی جوامع توسعهیافته حاکی از استفاده از شایعه بهعنوان یک ابزار نظرسنجی غیررسمی است. به این صورت که از شایعهپراکنی و بازخورد عمومی برای ارزیابی میزان خطرات یک سیاست پیشنهادی استفاده میشود و یا اینکه با شایعهپراکنی برای پذیرش یک تصمیم زمینهسازی میکنند. گاهی نیز با اعلام شایعاتی مثل استعفا، میزان محبوبیت فردی را مورد سنجش قرار میدهند.<ref>رئیسی وانانی، بررسی نقش رسانه ملی در پیشگیری از بروز و مقابله با ترویج شایعه در جامعه، ۱۳۹۶ش، ص۱۳۱.</ref> | ||
همچنین بعضی از پژوهشگرانِ علوم اجتماعی، مطالعۀ شایعات در میان یک گروه را معیاری برای سنجش روانی و نیازهای آن گروه و شاخصی برای شناخت روانی افراد تکرارکنندۀ آن تلقی میکنند. برای مثال اگر مضمون شایعه بدبینانه باشد نشاندهندۀ نگرانی و اضطراب و اگر مضمون آن امیدوارانه باشد نشاندهندۀ امیدواری آنهاست.<ref>حسیننژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴۰.</ref> | همچنین بعضی از پژوهشگرانِ علوم اجتماعی، مطالعۀ شایعات در میان یک گروه را معیاری برای سنجش روانی و نیازهای آن گروه و شاخصی برای شناخت روانی افراد تکرارکنندۀ آن تلقی میکنند. برای مثال اگر مضمون شایعه بدبینانه باشد نشاندهندۀ نگرانی و اضطراب و اگر مضمون آن امیدوارانه باشد نشاندهندۀ امیدواری آنهاست.<ref>حسیننژاد، «شایعه و کارکردهای آن در عملیات روانی»، ۱۳۸۴ش، ص۴۰.</ref> | ||
== فضای مجازی == | |||
امروزه، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی، یکی از بسترهای جدید برای نشر سریع اطلاعات[قمی اویل و دیگران،«واکاوی مدیریت شایعه در بستر شبکههای اجتماعی با روش فراترکیب از منظر مفاهیم اسلامی»،۱۴۰۰ش، ص۱۷۴.] و ابزاری مهم برای کسب اخبار در سراسر جهان محسوب میشود.[آزادی و دیگران، «تفاوتهای خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریهپردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.] با این حال، کارشناسان، انتشار شایعه از طریق شبکهها و رسانههای اجتماعی را یکی از مهمترین تهدیدات رسانهای در همۀ جوامع برشمردهاند.[آزادی و دیگران، «تفاوتهای خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریهپردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص11.] هر روزه شایعات زیادی در موضوعات مختلف اجتماعی یا سیاسی مثل مرگ چهرههای مشهور، پیامهای با محتوای برانگیزانندۀ احساسات، شایعات انتخاباتی، شایعات مربوط به خطرات در شبکههای اجتماعی انتشار مییابد.[«۵ شایعه رایج در فضای مجازی را بشناسید»، وبسایت خبری رجانیوز.] وقوع شایعه در آمریکا در سال ۲۰۱۶ میلادی به حدی بود که واژه «خبرجعلی» که به شایعه اشاره داشت بهعنوان کلمه سال انتخاب شد.[ آزادی و دیگران، «تفاوتهای خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریهپردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات»، 1398ش، ص12.] | |||
به باور بعضی از کارشناسان، متغیرهایی مانند اعتماد به فضای مجازی، مشارکت افراد با طبقات اجتماعی مختلف در انتشار شایعه،[دانش و دیگران، «تاثیر شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، ص۱۲.] عدم امکان شناسایی هویت واقعی کاربران در شبکههای اجتماعی و نیز نبودِ کنترل بر محتوای تولید شده در این شبکهها، در شکلگیری و ترویج سریع شایعات در فضای مجازی، مؤثر بوده است.[رضائیان فرد و چولکی، «بررسی علل و عوامل موثر در رواج شایعه در شبکههای اجتماعی مجازی»، ۱۳۹۵ش، ص126.] | |||
از نظر بعضی پژوهشگران اگر آگاهیهای مورد نیاز از رسانههای رسمی تأمین نشود، شایعات از طریق فضای مجازی این خلأ را پر کرده و باور و رفتارها را شکل میدهد.[دانش و دیگران، «تاثیر شایعه فضای مجازی بر نظم و امنیت جامعه؛ دیدگاه پژوهی کارمندان شهرداری تهران»، ص۱۲.] اما بعضی دیگر از کارشناسان با لازم دانستن آموزش سواد رسانه و جرمانگاری انتشار شایعه در فضای مجازی، تأکید دارند اطلاعرسانی از منابع رسمی بهتنهایی برای جلوگیری از شایعه کافی نیست و بلکه اطلاعرسانی صحیح نیز در برابر انتشار شایعه، دچار چالش میشود.['''مختار رضایی، «برخورد پلیس فتا با انتشاردهندگان اخبار کذب و شایعه درفضای مجازی»،خبرگزاری مهر.]''' | |||
== مدیریت شایعه == | == مدیریت شایعه == | ||
